Рогер Бруcе Чаффеэ (инглизча: Рогер Бруcе Чаффеэ, 1935-йил 15-феврал, Гранд Рапидс, Мичиган, АҚШ — 1967 йил 27-январ, Флорида) — америкалик авиация муҳандиси, АҚШ денгиз флоти қўмондони лейтенант, космонавт учувчи. Аполлон 1да яна икки астронавт Виржил Гриссом ва Эдвард Уайт билан бирга ер синовлари пайтида кабинадаги ёнғинда ҳалок бўлган. У ўлимидан сўнг АҚШ Конгрессининг фазовий фахрий медали билан тақдирланган (1997, вафотининг 30 йиллигида). 1997-йилда Чаффеэ Флорида астронавтлари шон-шараф залига киритилди.

Биография

Рогер Бруcе Чаффеэ Мичиган штатининг Гранд Рапидс шаҳрида туғилган ва у ерда ўрта мактабни тамомлаган. 1953-йил сентабрда Иллинойс технология институтига[1] ўқишга кирди ва у ерда бир йил таҳсил олди. Шундан сўнг у ўзининг сифатли авиация муҳандислиги ўқув дастури билан машҳур бўлган Индиана штатининг Wест Лафаетте шаҳридаги Пурдуэ университетига ўтиш учун ариза топширди[2]. 1957- йилда Рогер авиация муҳандислиги бўйича бакалавр даражаси билан тугатган[3]. Университетда ўқиётганда Чаффеэ денгиз заҳираси офицерларини тайёрлаш хизмати курсанти эди. Парвоз машғулотлари ўша университет аэропортида бўлиб ўтди.

Ҳарбий мартаба

Ўқишни тугатгандан сўнг, Чаффеэ биринчи прапоршчик унвонини олган ва (у капитан ИИИ даражасига кўтарилган) АҚСҲ денгиз флотига қабул қилинди. У Пенсаcоладаги парвоз мактабида, кейин эса Кингсвиллда[3] қирувчи учувчи сифатида таълим олган. Кейин у Флорида штатидаги Жексонвилл денгиз ҳаво станциясида 62-фото разведка отрядида парвозлар хавфсизлиги бўйича офицер ва сифат назорати ходими бўлиб хизмат қилди.

1962-йил ўрталарида Рогер НАСА астронавтларининг учинчи гуруҳига ёзилиш учун 1800 номзод рўйхатига қабул қилинди[1]. 1963-йилда Чаффеэ Райт-Паттерсон базасидаги Ҳарбий ҳаво кучлари технология институтига ўқишга кирди ва у ерда ишончлилик назарияси бўйича магистрлик диссертацияси устида ишлади[4]. Бу вақтда у космонавтларга номзодларни танлашда иштирок этишни давом эттирди, уларнинг сони 1963- йил ўрталарида 271 тага қисқартирилди[1].

НАСАда хизмат

Таътилда бўлганида, Рогер НАСАдан иш таклифи билан қўнғироқ қилди[5]. 1963-йил 18-октабрда у астронавтларнинг учинчи корпусига киритилган 14 кишидан бири сифатида расман танланди. У бошқарув маркази ва космик кема ўртасидаги алоқа тизимлари, асбоблар, баландлик ва парвоз йўналишини бошқариш тизимларига ихтисослашган.

Эгизаклар дастурининг бутун даври давомида Чаффеэга ушбу кемада учиш имконияти берилмаган эди. Унинг аксарият ишлари Аполлон дастуридаги янги турдаги космик кемаларни бошқариш ва алоқа тизимлари билан боғлиқ эди. 1966-йил 21-мартда Чаффеэ Аполлон 1 космик кемасининг биринчи орбитал парвозида экипаж аъзоси этиб тайинланди.

Вафоти

Аполлон 1 экипажи

1967-йил 27-январда Канавералда учирилган майдонда, Сатурн 1Б ракетаси ва Аполлон 1 космик кемасининг ер синовлари пайтида, 21-февралга режалаштирилган коинотга учишга тайёргарлик кўриш пайтида кема кабинасида ёнғин содир бўлди. Натижада астронавтлар В. Гриссом, Э. Уайт ва Рогер Чаффеэ тириклайин ёқиб юборилди. Яшаш жойидаги ёнғин тўсатдан пайдо бўлди ва астронавтлар учун кутилмаган ҳодиса бўлди[6]. Ёнғин бор-йўғи 15 сония давом этиб, кеманинг ички қобиғини ёндирди, шундан сўнг у ўчирилди[6]. Ёнилғи ёқилгандан сўнг, ёнғин жуда тез тарқалди ва астронавтларнинг скафандрларига зарар етказди. Комиссия астронавтлар ёнғин бошланганидан 14 сония ўтиб, ёниш маҳсулотларидан заҳарланиб ҳалок бўлганини аниқланди. Юқори босим остида соф кислородли муҳитда Чаффеэ курсиси остидаги симлардаги қисқа туташув бир зумда ғазабланган алангага айланди. Бу уч киши космик кемада ҳалок бўлган биринчи космонавтлар бўлди.

Чаффеэ ва Гриссом тўрт кундан кейин 1967-йил 31-январда Арлингтон миллий қабристонида шараф билан дафн қилинди[7]. Уят космонавт, ўз васиятига кўра, Wест Поинтда дафн этилган[7].

Шахсий ҳаёт

1957-йил 24-августда Рогер сўнгги 2 йил давомида учрашган Марта Хорнга уйланди. 1958-йилда уларнинг Шеррилл Лин исмли қизи ва 1961-йилда Стивен Брюс исмли ўғли туғилди[1].

Мукофотлар

  • Ҳарбий денгиз флоти медали[8]
  • Конгресснинг фазовий фахрий медали, 1997 (ўлимидан кейин)
  • 2007-йилда у НАСА космик дастурида иштирок этгани учун вафотидан кейин „Тадқиқот элчиси“ унвони билан тақдирланган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Детаилед Биограпҳиэс оф Аполло И Cреw — Рогер Чаффеэ // НАСА Ҳисторй
  2. ↑ Мэри С. Уайт. „Подробные биографии экипажа Аполлона И - Роджер Чаффи“ (эн). ҳисторй.наса.гов (2006-йил 4-август). Қаралди: 2019-йил 26-феврал.
  3. ↑ 3,0 3,1 Космонавтика // вбега
  4. ↑ Рогер Б. Чаффеэ // Лйндон Б. Жоҳнсон Спаcе Cентер. 1997.
  5. ↑ Марй C. Wҳите. Детаилед Биограпҳиэс оф Аполло И Cреw — Рогер Чаффеэ // НАСА wебсите
  6. ↑ 6,0 6,1 Гибел американских астронавтов на „Аполлон-1“ // даркгрот.ру.
  7. ↑ 7,0 7,1 Марй C. Wҳите. „Аполлон-13“, Джеффри Клюгер и др.
  8. ↑ Фаллен Астронауц: Боок Ревиэw (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган) (ингл.) на сайте арлингтонcеметерй.нет