Rossiyada korrupsiya sahifasining manbasini koʻrish

{{Siyosiy korrupsiya yonqutisi|Davlat=Rossiya}}
Korrupsiya Rossiyada muhim muammo sifatida qabul qilinadi<ref name="VOA">{{Veb manbasi|sarlavha=New Reports Highlight Russia's Deep-Seated Culture of Corruption|url=https://www.voanews.com/europe/new-reports-highlight-russias-deep-seated-culture-corruption|ish=[[Voice of America]]|sana=26 January 2020|qaralgan sana=16 March 2020}}</ref>, hayotning turli jabhalariga, jumladan, [[Rossiya iqtisodiyoti|iqtisodiyot]], biznes<ref>{{Veb manbasi|sana=June 2020|sarlavha=Russia Corruption Report|url=https://www.ganintegrity.com/portal/country-profiles/russia/|qaralgan sana=5 November 2020|ish=GAN Integrity|iqtibos=Corruption significantly impedes businesses operating or planning to invest in Russia.|arxivsana=2019-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191220035258/https://www.ganintegrity.com/portal/country-profiles/russia/}}</ref>, davlat boshqaruvi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Suhara, Manabu|sarlavha=Corruption in Russia: A Historical Perspective|url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/03september/pdf/M_Suhara.pdf|qaralgan sana=4 December 2015|iqtibos=There seems to be general agreement among specialists that corruption is particularly rampant in post-communist Russia.}}</ref>, huquqni muhofaza qilish<ref>{{Cite journal|last=Gerber|first1=Theodore P.|last2=Mendelson|first2=Sarah E.|title=Public Experiences of Police Violence and Corruption in Contemporary Russia: A Case of Predatory Policing?|url=https://archive.org/details/sim_law-society-review_2008-03_42_1/page/1|jstor=29734103|journal=[[Law & Society Review]]|volume=42|number=1|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|date=March 2008|pages=1–44|doi=10.1111/j.1540-5893.2008.00333.x}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=18 March 2010 |title=Cops for hire |work=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/node/15731344 |access-date=4 December 2015}}</ref>, sogʻliqni saqlash<ref>{{Veb manbasi|muallif=Klara Sabirianova Peter|sana=2010|sarlavha=Corruption in Russian Health Care: The Determinants and Incidence of Bribery|url=http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf|nashriyot=[[Georgia State University]]|qaralgan sana=4 December 2015|arxivsana=2015-12-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151208075733/http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Klara Sabirianova Peter|sana=2010|sarlavha=Corruption in Russian Health Care: The Determinants and Incidence of Bribery|url=http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf|nashriyot=[[Georgia State University]]|qaralgan sana=4 December 2015|arxivsana=2015-12-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151208075733/http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cbsnews.com/news/corruption-pervades-russias-health-system/|sarlavha=Corruption Pervades Russia's Health System|ish=[[CBS News]]|sana=28 June 2007|qaralgan sana=20 November 2021}}</ref> va [[Rossiyadagi ta'lim|taʼlim]] sohasida uchraydi<ref>{{Veb manbasi|ism=Elena|muallif=Denisova-Schmidt|sana=2014|sarlavha=Corruption at Universities is a Common Disease for Russia and Ukraine|url=http://ethics.harvard.edu/blog/corruption-universities-common-disease-russia-and-ukraine|qaralgan sana=4 December 2015|nashriyot=[[Harvard University]]|arxivsana=2015-12-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151208155403/http://ethics.harvard.edu/blog/corruption-universities-common-disease-russia-and-ukraine}}</ref>. Korrupsiya fenomeni davlat boshqaruvining tarixiy modelida mustahkam oʻrin olgan va mamlakatda qonun ustuvorligining umumiy zaifligi bilan izohlanadi<ref name="VOA" />. Transparency International 2022-yilda „korrupsiya Rossiyada keng tarqalgan“ deb taʼkidladi va uni 2021-yil uchun [[Korrupsiyani idrok etish indeksi|korrupsiyani idrok etish indeksida]] Yevropa davlatlari orasida eng past o‘ringa qoʻyildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Countering Russia's kleptocrats: What the West’s response to the assault on Ukraine should look like|sana=4 March 2022|nashriyot=[[Transparency International]]|url=https://www.transparency.org/en/news/countering-russian-kleptocrats-wests-response-to-assault-on-ukraine|qaralgan sana=1 December 2022|iqtibos=Corruption is endemic in Russia. With a score of just 29 out of 100, Russia is the lowest-ranking country in Europe and a 'country to watch' on Transparency International’s 2021 Corruption Perceptions Index.}}</ref>. KorrupsiyaVladimir Putin rejimi ostida kleptokratiya<ref>{{Cite journal|last=Fish|first1=M. Steven|title=What Has Russia Become?|url=https://archive.org/details/comparative-politics_2018-04_50_3/page/327|jstor=26532689|journal=Comparative Politics|volume=50|number=3|date=April 2018|pages=327–346|publisher=[[City University of New York]]|place=New York City|doi=10.5129/001041518822704872}}</ref>, oligarxiya<ref>{{Cite journal|last=Guriev|first1=Sergei|last2=Rachinsky|first2=Andrei|title=The Role of Oligarchs in Russian Capitalism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-perspectives_winter-2005_19_1/page/131|year=2005|volume=19|number=1|journal=The Journal of Economic Perspectives|pages=131–150|publisher=[[American Economic Association]]|doi=10.1257/0895330053147994|jstor=4134996}}</ref> va plutokratiya sifatida turlicha tavsiflangan<ref>{{Kitob manbasi|last=Åslund|first=Anders|date=7 May 2019|title=Russia's Crony Capitalism: The Path from Market Economy to Kleptocracy|url=https://archive.org/details/russiascronycapi0000aslu|pages=[https://archive.org/details/russiascronycapi0000aslu/page/5 5]–7|publisher=[[Yale University Press]]|isbn=978-0-300-24486-1}}</ref>. 

== Rossiyada korrupsiyaning tarqalishi ==
1990-yillarning boshlarida AQShning Moskvadagi elchixonasida [[Markaziy Razvedka Boshqarmasi|Markaziy razvedka]] boshqarmasining (MRB) boshligʻi Richard Palmerning soʻzlariga koʻra, Sovet Ittifoqining parchalanishi va Rossiyaning yuksalishi milliardlab dollar ekvivalentining noqonuniy tarqatilishi bilan bir vaqtga toʻgʻri kelgan. Dollarlarni Sovet davlati gʻaznasidan Yevropa va AQSh boʻylab shaxsiy hisob raqamlariga oʻtkazish boshlandi. Bu [[Sovuq urush|Sovuq Urush]] davrida [[Davlat xavfsizlik organlari|KGB]] tomonidan ishlab chiqilgan Gʻarb banki bilimlaridan foydalangan holda Sovet tizimining „har bir burchagidagi“ elita tomonidan amalga oshirildi. Palmer buni Qoʻshma Shtatlardagi kabi taʼrifladi: " Kongress aʼzolarining koʻpchiligi, shuningdek, Adliya va Gʻaznachilik departamentlari, [[Federal tekshirishlar byurosi|FBI]], Markaziy razvedka boshqarmasi, DIA, IRS, Marshal xizmati, Chegara xizmati agentlari; shtat va mahalliy Politsiya xodimlari, Federal zaxira banki, Oliy sud sudyalari „katta korrupsiya“ bilan shugʻullangan<ref name="FOER-russian">{{Cite journal|last=FOER|first1=FRANKLIN|title=Russian-Style Kleptocracy Is Infiltrating America|journal=The Atlantic|date=7 February 2019|issue=March 2019|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2019/03/how-kleptocracy-came-to-america/580471/|access-date=11 February 2019}}</ref><ref name="statement">{{Veb manbasi|muallif=Palmer|ism=Richard|sarlavha=STATEMENT OF RICHARD L. PALMER, PRESIDENT OF CACHET INTERNATIONAL, INC. ON THE INFILTRATION OF THE WESTERN FINANCIAL SYSTEM BY ELEMENTS OF RUSSIAN ORGANIZED CRIME BEFORE THE HOUSE COMMITTEE ON BANKING AND FINANCIAL SERVICES ON SEPTEMBER 21, 1999|url=https://archives-financialservices.house.gov/banking/92199pal.shtml|ish=financialservices.house.gov|qaralgan sana=11 February 2019|sana=21 September 1999|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729221747/https://archives-financialservices.house.gov/banking/92199pal.shtml|arxivsana=29 July 2019}}</ref><ref name="IMR">{{Veb manbasi|muallif=Kalinina|ism=Alexandra|sarlavha=Corruption in Russia as a Business|url=https://imrussia.org/en/nation/376-corruption-in-russia-as-a-business|ish=IMR INSTITUTE OF MODERN RUSSIA|sana=29 January 2013|qaralgan sana=11 February 2019}}</ref>.

[[Vladimir Putin|Vladimir Putinning]] ikkinchi prezidentlik muddati boshida Rossiyaning korrupsiyani idrok etish indeksidagi oʻrni 2004-yildagi 90-oʻrindan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=2004 - CPI - Transparency.org|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2004|qaralgan sana=1 December 2022|ish=Transparency.org|til=en}}</ref> 2005-yildagi 126-oʻringa<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=2005 - CPI - Transparency.org|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2005|qaralgan sana=1 December 2022|ish=Transparency.org|til=en}}</ref> — 36 pogʻonaga pasaydi. 2021-yilgi korrupsiyani idrok etish indeksi 180 ta davlatning davlat sektorlarini 0 dan („juda korrupsiyalashgan“) 100 („juda toza“) gacha boʻlgan shkala boʻyicha baholadi va keyin bu mamlakatlarni ball boʻyicha reytingga kiritdi. Birinchi oʻrinni egallagan davlat eng halol davlat sektoriga ega deb hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The ABCs of the CPI: How the Corruption Perceptions Index is calculated|url=https://www.transparency.org/en/news/how-cpi-scores-are-calculated|qaralgan sana=24 November 2022|ish=Transparency.org|til=en}}</ref>. Rossiya 29 ball bilan 136-oʻrinni egalladi; taqqoslash uchun, dunyo bo‘yicha eng yaxshi ball 88 ball (birinchi o‘rin Daniya), eng yomon ball esa 11 ball (180-o‘rin Janubiy Sudan) bo‘lgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Corruption Perceptions Index 2021: Russia|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2021/index/rus|qaralgan sana=1 December 2022|ish=Transparency.org|til=en}}</ref>.

Oʻrtacha pora miqdori [[Dmitriy Medvedev]] prezidentligi davrida oshgan. Rossiya Ichki ishlar vazirligining Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurash boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, 2008-yilda oʻrtacha pora miqdori 9000 rublni tashkil etgan; 2009-yilda 23 000 rubl; 2010-yilda 61 000 rubl; va 2011-yilda 236 000 rublni tashkil etdi — 2011-yilda oʻrtacha pora 2008-yildagi oʻrtacha poradan 26 baravar koʻp, shu davrdagi inflyatsiya darajasidan koʻp marta yuqori bo‘lgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kalinina |first=Alexandra |date=29 January 2013 |title=Коррупция в России как бизнес |language=ru-RU |work=Институт современной России |url=https://www.imrussia.org/ru/society/1376-corruption-in-russia-as-a-business |access-date=9 January 2018}}</ref>.

Kreml apparati rahbari Sergey Ivanovning soʻzlariga koʻra, Rossiyada eng korrupsiyalashgan sohalar (maishiy korrupsiya boʻyicha) sogʻliqni saqlash, taʼlim<ref>[https://sites.google.com/site/araratosipian/ Osipian, Ararat. (2012). „Loyalty as Rent: Corruption and Politicization of Russian Universities.“ International Journal of Sociology and Social Policy, 32(3/4), pp. 153-167.]</ref>, uy-joy kommunal xoʻjaligidir<ref>May 2008 — December 2011, Deputy prime minister of Russia, since December 2011, the head of Russian Presidential Administration</ref>. Taqqoslash uchun, ''RBC jurnalining'' mustaqil ekspertlari huquq-tartibot idoralarini (jumladan, Davlat Yoʻl harakati xavfsizligi inspektsiyasini) Rossiyadagi eng korrupsiyalashgan soha deb atashadi, undan keyin sogʻliqni saqlash, taʼlim, uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish va ijtimoiy himoya xizmatlari turadi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Автор статьи: Максим Легуенко, Екатерина Трофимова|url=http://magazine.rbc.ru/2012/01/25/trends/562949982589258.shtml|sarlavha=Взятки в России: кто, где, сколько и можно ли с этим бороться? :: Деловой журнал :: РБК daily|nashriyot=Magazine.rbc.ru|sana=17 June 2014|qaralgan sana=14 July 2014|arxivsana=2012-02-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120206195041/http://magazine.rbc.ru/2012/01/25/trends/562949982589258.shtml}}</ref>. Hukumat darajasida esa korrupsiyaning beshta asosiy yoʻnalishi quyidagilardan iborat: davlat shartnomalari va xaridlari; ruxsatnomalar va sertifikatlar berish; huquqni muhofaza qilish organlari; yer taqsimoti va yer munosabatlari; qurilish.

Rossiyadagi korrupsiyaning bahosi turlicha<ref>[https://sites.google.com/site/araratosipian/ Osipian, Ararat. (2012). „Education Corruption, Reform, and Growth: Case of Post-Soviet Russia.“ ''Journal of Eurasian Studies'', 3(1), pp. 20-29.]</ref>. Rosstatning rasmiy hukumat statistikasiga koʻra, 2011-yilda „yashirin iqtisodiyot“ Rossiya yalpi ichki mahsulotining atigi 15 foizini egallagan va bunga hisobot berilmagan ish haqi (soliqlar va ijtimoiy toʻlovlardan qochish uchun) va soliq toʻlashdan boʻyin tovlashning boshqa turlari kiradi<ref>{{Veb manbasi|url=http://interfax.ru/txt.asp?id=242603&sec=1476&sw=%F0%E0%E7%EC%E5%F0+%F2%E5%ED%E5%E2%EE%E9+%FD%EA%E|sarlavha=Доля теневой экономики в РФ снизилась почти до 15%, таблицы "затраты-выпуск"... - Пресс-центр - Интерфакс|nashriyot=Interfax.ru|qaralgan sana=14 July 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120616223602/http://www.interfax.ru/txt.asp?id=242603|arxivsana=16 June 2012}}</ref>. Rosstatning hisob-kitoblariga koʻra, 2011-yilda korrupsiya YaIMning atigi 3,5-7 foizini tashkil etgan. Taqqoslash uchun, ayrim mustaqil ekspertlar korrupsiya Rossiya yalpi ichki mahsulotining 25 foizini tashkil qiliahini taʼkidlamoqda<ref>Source: Milov, Nemtsov, Ryzhkov, Shorina (2011). „Putin. Corruption. Independent expert report“, p. 6.</ref>. Poraxo‘rlikning asosiy yo‘nalishida ham qiziq bir o‘zgarish bor: avvallari mansabdor shaxslar qonunbuzarliklarga ko‘z yumish uchun pora olgan bo‘lsa, endi ular faqat o‘z vazifalarini bajarish uchun olishadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://ria.ru/economy/20110201/329132334.html|sarlavha=Средний размер взятки в России в 2010 году вырос с 27 до 47 тысяч руб|nashriyot=РИА Новости (RIA Novosti)|sana=February 2011|qaralgan sana=14 July 2014}}</ref>. Koʻpgina ekspertlar soʻnggi yillarda Rossiyada korrupsiya biznesga aylanganini tan olishadi. 1990-yillarda tadbirkorlar turli jinoiy guruhlarga „''krisha''“ (soʻzma-soʻz „tom“, yaʼni himoya) bilan taʼminlash uchun pul toʻlashlari kerak edi. Hozirgi kunda bu „himoya“ vazifasini mansabdor shaxslar bajaradi. Korruptsion ierarxiyalar iqtisodiyotning turli tarmoqlarini<ref>[https://sites.google.com/site/araratosipian/ Osipian, Ararat. (2010). „Corrupt Organizational Hierarchies in the Former Soviet Bloc.“ ''Transition Studies Review'', 17(4), pp. 822-836.]</ref>, jumladan, taʼlimni ham egallab olgan<ref>[https://sites.google.com/site/araratosipian/ Osipian, Ararat. (2009). „Corruption Hierarchies in Higher Education in the Former Soviet Bloc.“ ''International Journal of Educational Development'', 29(3), pp. 321-330.]</ref>.

Oxir-oqibat, Rossiya aholisi bu korrupsiya uchun haq toʻlaydi<ref>[https://sites.google.com/site/araratosipian/ Osipian, Ararat. (2012). „Who is Guilty and What to Do? Popular Opinion and Public Discourse of Corruption in Russian Higher Education.“ ''Canadian and International Education Journal'', 41(1), pp. 81-95.]</ref>. Masalan, baʼzi mutaxassislar  uy-joy, suv, gaz va elektr energiyasi tariflarining inflyatsiya darajasidan sezilarli darajada oshib ketishi, eng yuqori darajadagi korrupsiya hajmining bevosita natijasidir, deb hisoblaydi<ref>Milov et al., Op, cit., 2011, p. 6.</ref>. Soʻnggi yillarda korrupsiyaga munosabat oʻzgardi: Putinning ikkinchi muddatidan boshlab Putin tizimi davlat xizmati va biznesni hamma joyda va ochiq birlashtirib borishi, qarindosh-urug‘lari, do‘stlari va tanishlarini byudjet xarajatlaridan foyda olish va davlat mulkini o‘zlashtirib olish uchun ishlatishi bilan ajralib turadi. Korporativ, mulk va yerga bostirib kirish odatiy holdir<ref>[https://sites.google.com/site/araratosipian/ Osipian, Ararat. (2012). „Predatory Raiding in Russia: Institutions and Property Rights after the Crisis.“ ''Journal of Economic Issues'', 46(2), pp. 469-479.]</ref>.

Baʼzi olimlar  Rossiyada avtoritar rejim va davlat-korporatistik iqtisodiyotga asoslangan ierarxik jamiyatning oʻrnatilishi, bu yerda korrupsion amaliyotlarning tarqalishi butun hokimiyat tizimini saqlab qolishning ajralmas mexanizmlaridan biri boʻlgan asosiy toʻsiqdir<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kazyrytski|first1=Leanid|title=Fighting Corruption in Russia: Its Characteristics and Purpose|journal=Social & Legal Studies|pages=421–443|date=2 July 2019|volume=29|issue=3|doi=10.1177/0964663919859052}}</ref>.

{| cellpadding="3" align="center" style="width: 27%; margin: 1em 1em 1em 1em; background: #f0f0f0; border: 1px #aaa solid; font-size: 80%; "
|
{| class="wide"
''[[Korrupsiyani idrok etish indeksi]] (CPI) [[Rossiya]] uchun''
! Yillar !! 1996 !! 1997 !! 1998 !! 1999 !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2020
|-
|'''Rossiya uchun CPI qiymatlari, ''ball'''''|| 2,58 || 2,27 || 2,4 || 2,4 || 2,1 || 2,3 || 2,7 || 2,7 || 2,8 || 2,4 || 2,5 || 2,3 || 2,1 || 2,2 || 2,1<ref> [https://web.archive.org/web/20111119161842/http://www.transparency.org.ru/doc/CPI2010_table_rus%20(1)_01000_342.pdf Indeks vospriyatiya korrupsii 2010]
</ref> || 2,4<ref>{{Cite web |url=http://www.ria.ru/society/20111201/503135867.html |title=Уровень коррупции в РФ за год снизился — Transparency International {{!}} Obщestvo {{!}} Lenta novostey „RIA Novosti“<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2011-12-01 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201085022/http://ria.ru/society/20111201/503135867.html |deadlink=no }}</ref> || 28<ref>Po novoy shkale</ref> || 28<ref>{{Cite web |url=http://files.transparency.org/content/download/700/3007/file/2013_CPIBrochure_EN.pdf |title=Индекс восприятия коррупции 2013 |access-date=2014-02-09 |archive-date=2015-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223054053/http://files.transparency.org/content/download/700/3007/file/2013_CPIBrochure_EN.pdf |deadlink=no }}</ref> || 27<ref>{{Cite web |url=http://www.svoboda.org/archive/radio-svoboda-news/latest/16564/16564.html?id=26722466 |title=Россия потеряла 9 позиций в «Индексе восприятия коррупции» |access-date=2014-12-03 |archive-date=2015-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615190302/http://www.svoboda.org/archive/radio-svoboda-news/latest/16564/16564.html?id=26722466 |deadlink=no }}</ref> || 30<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.transparency.org/cpi/2020|title=CPI 2020|publisher=[[Transparency International]]|access-date=28 January 2021}}</ref>
|-
|''Oʻrin<ref>{{Cite web |url=http://archive.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi |title=Transparency International |accessdate=2013-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108134855/http://archive.transparency.org/policy_research/surveys_indices/cpi |archivedate=2013-01-08 |deadlink=yes }}</ref>'''|| 47/54 (0,9) || 49/52 (0,9) || 82/99 (0,8) || 76/85 (0,9) || 82/90 (0,9) || 79/91 (0,9) || 71/102 (0,7) || 86/133 (0,6) || 90/145 (0,6) || 126/158 (0,8) || 121/163 (0,7) || 143/179 (0,81) || 147/180 (0,82) || 146/180 (0,81) || 154/178 (0,86) || 143/182 (0,78) || 133/174 (0,76) || 127/177 (0,71) || 136/175 (0,77) || 133/180
|-
|}
|}
[[File:Countries_by_Corruption_Perceptions_Index_score_%282020_-_ColorBrewer_RdYLGn%29.png|thumb|450px|Transparency International tomonidan baholangan 2020-yilgi Korrupsiyani idrok etish indeksidagi mamlakatlar/hududlar koʻrsatilgan xarita.
{| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="width:100%; background:none;"
|-
|valign="top"|
{{Legend|#006837|90-99}}
{{Legend|#1A9850|80-89}}
{{Legend|#66BD63|70–79}}
{{Legend|#A6D96A|60–69}}
{{Legend|#D9EF8B|50–59}}
|valign="top"|
{{Legend|#FEE08B|40–49}}
{{Legend|#FDAE61|30–39}}
{{Legend|#F46D43|20–29}}
{{Legend|#D73027|10–19}}
{{Legend|#A50026|0-9}}
|valign="top"|
{{Legend|#D3D3D3|Maʼlumot yoʻq}}
|}|500px]]

== Korrupsiyaga qarshi kurash ==
Zamonaviy Rossiyada korrupsiyaga qarshi kampaniya 1992-yil 4-aprelda Prezident [[Boris Yeltsin|Boris Yelsinning]] „Davlat xizmatida korrupsiyaga qarshi kurash“ deb nomlangan farmonini eʼlon qilgandan soʻng boshlandi. Ushbu hujjat mansabdor shaxslarga tadbirkorlik faoliyati bilan shugʻullanishni taqiqlagan. Bundan tashqari, davlat xizmatchilari oʻzlarining daromadlari, shaxsiy mulklari va koʻchmas mulklari, bank depozitlari va qimmatli qogʻozlari, shuningdek, moliyaviy majburiyatlari toʻgʻrisida maʼlumot berishlari kerak edi. „Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida“gi va „Davlat xizmati toʻgʻrisida“gi qonunlarning asosi boʻlgan farmon ijrosini taʼminlash Prezident nazorati boshqarmasi zimmasiga yuklatilgan. Rossiya 2008-yilda BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi va [[Yevropa Kengashi|Yevropa Kengashining]] „Korrupsiyaga qarshi jinoyat-huquqiy konvensiyasi“ni ratifikatsiya qilishiga javoban korrupsiyaga qarshi qonunlarning birinchi paketini qabul qildi. „Korrupsiyaga qarshi choralar toʻgʻrisida“gi farmonni oʻsha yilning may oyida prezident Dmitriy Medvedev imzolagan edi. Oʻshandan beri Rossiyaning korrupsiyaga qarshi qonunchiligiga poraxoʻrlik bilan kurashish va biznes muhitini yaxshilash maqsadida koʻplab oʻzgarishlar kiritildi. Rossiyadagi korrupsiyaga qarshi kurash kampaniyasi Rossiya hukumati tomonidan Rossiyaning eng jiddiy muammolaridan biri sifatida eʼtirof etilgan. Kampaniyaning markaziy hujjatlariga 2009-yilda Medvedev tomonidan kiritilgan korrupsiyaga qarshi milliy reja va 2010-yilda kiritilgan korrupsiyaga qarshi milliy strategiya kiradi. Kampaniyaning markaziy organi 2008-yilda tashkil etilgan Korrupsiyaga qarshi kurash kengashidir. Medvedev korrupsiyaga qarshi kurashni prezidentlik davridagi asosiy vazifalardan biriga aylantirgan. 2008-yil 30-sentabrdagi Kengashning birinchi yig‘ilishida Medvedev shunday degan edi: „Men bitta oddiy, ammo juda og‘riqli narsani takrorlayman. Mamlakatimizda korrupsiya avj olgan. Bu odatiy holga aylangan va rus jamiyatining hayotini tavsiflaydi“<ref>Sakwa 2011, p. 329</ref>.

2012-yilda hukumat davlat xizmatchilari va davlat tashkilotlari xodimlaridan o‘z mablag‘lari manbalarini hamda o‘zlari va oila aʼzolari tomonidan sotib olingan mol-mulk, jumladan, ko‘chmas mulk, qimmatli qog‘ozlar, aksiyalar va transport vositalarini oshkor etishni talab qiluvchi yangi qonun qabul qildi. Qonunchilikda, shuningdek, birinchi marta davlat mansabdor shaxslari bilan bogʻliq manfaatlar toʻqnashuvi belgilandi va korrupsiyaga qarshi qonunchilik harbiy xizmatchilarga nisbatan kengaytirildi. 273-sonli „Korrupsiyaga qarshi kurash toʻgʻrisida“ Federal qonuniga oxirgi oʻzgartirish 2012-yil dekabr oyida kiritilgan va u 2013-yil 1-yanvarda amalga oshirilgan. korrupsiyaga qarshi qonunni 13.3-modda bilan yangilash orqali Rossiya korrupsiyaga qarshi qonunchiligini 2010-yilgi Buyuk Britaniyaning Poraxoʻrlik toʻgʻrisidagi qonuni va AQShning xalqaro miqyosda tan olingan ilgʻor tajribalari bilan uygʻunlashtirish yoʻlida muhim qadam qoʻydi. „Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida“gi qonunning ushbu 13.3-moddasi tashkilotlardan korrupsiyaga qarshi choralarni ishlab chiqish va amalga oshirishni talab qiladi. Masalan: (i) korrupsiya va u bilan bog‘liq huquqbuzarliklarning oldini olish uchun mas’ul bo‘lgan muayyan bo‘lim yoki mansabdor shaxsni tayinlash; (ii) huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik qilish; (iii) axloqiy biznes amaliyotlari uchun standartlar va tartiblarni ishlab chiqish va joriy etish; (iv) xodimlarning axloqiy qoidalarini oʻrnatish; (v) manfaatlar toʻqnashuvining oldini olish va hal qilish; (vi) notoʻgʻri yoki hisobdan tashqari hisobotlarni topshirish va soxta hujjatlardan foydalanishning oldini olish. Rossiya ham 2012-yilda Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining Poraxo‘rlikka qarshi konvensiyasiga qo‘shilgan va 2013-yilda G20 ga rais boʻldi, bu yerda korrupsiyaga qarshi kurash kun tartibidagi uchta asosiy masaladan biridir. Shu sababli, kompaniyalar „Korrupsiyaga qarshi kurash toʻgʻrisida“gi qonunga kiritilgan yangi tuzatishga rioya qilishlarini faol ravishda taʼminlashlari kerak.

=== Pul yuvishga qarshi tashabbus ===
Korrupsiyaning [[pul yuvish]] bilan bogʻliqligi bor. Chunki korrupsiyalashgan davlat amaldorining oʻgʻirlangan aktivlari, agar ular joylashtirilmasa, qatlamlanmasa va global moliyaviy tarmoqqa integratsiya qilinmasa, foydasiz boʻladi. korrupsiyadan olingan daromadlar yurisdiksiyalarda jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi qatʼiy choralar koʻrilmagan. 2012- va 2013-yillarda (Kipr masalasidan keyin) Prezident Putin tomonidan maʼqullangan „de-offshorizatsiya“ siyosati koʻpincha korrupsiyaga qarshi yangi chora sifatida koʻrib chiqilishining sababi shudir. Hukumatning tashkilotlar va fuqarolarning moliyaviy operatsiyalari ustidan nazoratni bosqichma-bosqich kuchaytirish boʻyicha soʻnggi tashabbuslari Rossiya Federal moliyaviy monitoring xizmatining („Rosfinmonitoring“) mavzusi boʻldi. 2013-yil 30-iyunda Rossiyada valyuta operatsiyalarining shaffofligini oshirish va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash choralarini kuchaytirishga qaratilgan qonunchilikka oʻzgartirishlar kiritilgan qonun ishlab chiqildi. Qonun korxonalar va fuqarolarning moliyaviy operatsiyalari ustidan nazoratni kuchaytiradi.

=== Korrupsiyaga qarshi kurashish milliy rejasi ===
Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2014-yildan 2015-yilgacha bo‘lgan davrda korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha yangi milliy rejani tasdiqladi. Prezident 2014-yil 1-iyulga qadar ijro etuvchi va qonun chiqaruvchi hokimiyat organlariga korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha rejalariga tegishli o‘zgartirishlar kiritish va ularning ijrosi ustidan nazoratni taʼminlashni topshirdi. Tegishli buyruq 2014—2015-yillarga mo‘ljallangan Korrupsiyaga qarshi kurashish milliy rejasiga kiritilgan.

== Tadqiqot ==
Transparency International Rossiyaning 2012-yildagi hisoboti fuqarolarga korrupsiyani kuzatish imkoniyatini beruvchi turli tadbirlarni koʻrsatadi. U Yoshlar Inson Huquqlari harakati bilan hamkorlikda 20 ta shaharda politsiya xodimlarining identifikatsiya belgilarini tekshirish bo‘yicha keng ko‘lamli kampaniya o‘tkazdi. Bu mayda korrupsiyani toʻxtatish uchun faol mashqdir. Agar ofitserni aniqlash mumkin boʻlsa, u pora soʻrash ehtimoli kamroq.

Rossiyada nodavlat notijorat tashkilotlari korrupsiyaning tarqalishi sabablarini, uning siyosiy va ijtimoiy oqibatlarini tushuntirishga harakat qilib, kelajak uchun yuzaga kelishi mumkin boʻlgan senariylarni tahlil qilishga harakat qiladi, korrupsiya bilan bogʻliq masalalar boʻyicha professional tahlil va maqolalar tayyorlaydi.

== Manbalar ==
{{Manbalar|2}}

== Havolalar ==

* Transparency International Russia (inglizcha versiya) http://transparency.org.ru/en/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220424013458/https://transparency.org.ru/en |date=2022-04-24 }}
* „Rossiyadagi korrupsiya va institutlar“ Mark Levin, Georgiy Satarov, Demokratiya haqida maʼlumot jamgʻarmasi http://www.indem.ru/satarov/satarov_levin/corruption.htm#1
[[Turkum:Jinoyatchilik]]
[[Turkum:Korrupsiya]]
[[Turkum:Rossiya siyosati|Korrupsiya]]