Rufayda al-Aslamiya sahifasining manbasini koʻrish

{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| name               = Rufayda Al-Aslamiya
| birth_date         = {{Circa}} 620-yil <small>(taxminan hijriy 2-yil)</small>
| birth_place        = [[Hijoz]], [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]]
| home_town          = [[Madina (shahar)|Madina]]
| religion           = [[Islom]]
}}
'''Rufayda Al-Aslamiya''' ({{Lang-ar|رفيدة الأسلمية}}; 620-yilda tugʻilgan) — arab tabibi, [[Ijtimoiy ish|ijtimoiy xodim]], [[islom]]da birinchi [[musulmon]] hamshira ayol sifatida eʼtirof etilgan<ref name="historical">{{cite journal | last1=Miller-Rosser| first1=K.|last2=Chapman| first2=Y.|last3=Francis| first3=K.| title=Historical, Cultural, and Contemporary Influences on the Status of Women in Nursing in Saudi Arabia| journal=Online Journal of Issues in Nursing|volume=11| issue=3  | year=2006| doi=10.3912/OJIN.VOL11NO03PPT02|s2cid=26991626|pmid=17279862}}</ref>.

== Hayoti ==
=== Kelib chiqishi ===
[[Madina (shahar)|Madina]] shahrida [[islom]]ni birinchilardan boʻlib qabul qilgan kishilardan biri boʻlgan Rufayda al-Aslamiya Madinadagi Xazraj qabilalar ittifoqiga kiruvchi Banu Aslam qabilasida tugʻilgan. U boshqa ansor ayollari bilan birgalikda Madinaga kelgan islom paygʻambari [[Muhammad]]ni kutib olishdagi hissasi bilan tanilgan<ref name=pader>{{cite web|last=Paderborner|first=SJ|title=Who was Rufaida Al-Aslamia?|date=27 May 2012 |url=http://sjpaderborn.wordpress.com/2012/05/27/who-was-rufayda-al-aslamiya-the-first-muslim-female-nurse-given-tributes-by-aga-khan-university-during-oath-taking-ceremonies/}}</ref>.

=== Tibbiyot bilan oilaviy aloqalari ===
Tibbiyot sohasiga aloqador oilada tugʻilgan Rufaydaning otasi Saʼd al-Aslamiy ham tabib boʻlib, Rufayda bu sohadagi dastlabki tajribani uning rahbarligi va ustozligi ostida egallagan. Keyinchalik Rufaydaning oʻzi ham hamshira boʻlgan.

Garchi unga faqat erkaklar kabi jarrohlik amaliyotlari va aʼzolarni kesib tashlash kabi vazifalar yuklatilmagan boʻlsa-da, Rufayda al-Aslamiya oʻzining tibbiy koʻnikmalarini chodirida amalda qoʻllagan. Muhammad paygʻambar janglarda yaralangan barcha kishilarni uning chodiriga olib borishni buyurar, Rufayda esa ularga oʻzining tibbiy bilim va mahorati bilan yordam koʻrsatgan<ref name=hassani>{{cite web|last=Al-Hassani|first=Salin TS|title=Women's Contribution to Classical Islamic Civilisation: Science, Medicine, and Politics|url=http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=1204|publisher=Muslim Heritage|access-date=24 November 2013}}</ref>.

Rufayda, shuningdek, jihod paytida yaralangan askarlarga tibbiy yordam koʻrsatgan, oʻlim yoqasida boʻlgan kishilarga esa sahroning kuchli shamoli va jazirama issigʻidan panoh topishlari uchun boshpana bergan<ref name="historical" /><ref>see Stars in the Prophetʼs Orbit by Asmaa Tabaa, translated by Sawsan Tarabishy for a short biography</ref>.

== Arabistonda hamshiralik tarixi ==
=== Islomdan avvalgi va islom davri ===
[[Musulmon]]lar badanlarni diniy marosimlarga muvofiq poklash, kundalik [[namoz]]larni oʻz vaqtida ado etish va oziq-ovqat masalasida ham qatʼiy tartib-qoidalariga rioya qilishga katta ahamiyat bergan boʻlsalar-da Muhammad paygʻambar davrida tibbiy davolash ishlari, asosan, tabiblar tomonidan amalga oshirilgan. Ular bemorlarni koʻrikdan oʻtkazib, kasallik va sogʻliqdagi muammolarni aniqlagan hamda muhtojlarga dori-darmonlar bergan<ref>{{cite web|last=Lyons|first=Jonathan|title=Early Islamic Medicine|url=http://www.laphamsquarterly.org/essays/early-islamic-medicine.php?page=all|publisher=Medicine|access-date=24 November 2013}}</ref>.

Bemorning biologik va fiziologik holati bilan bogʻliq asosiy mas’uliyat tabib zimmasiga yuklanganligi sababli hamshiralarning vazifalari, asosan, bemorning jismoniy qulayligini taʼminlash va unga ruhiy-emotsional koʻmak koʻrsatish bilan cheklangan<ref name="historical" />.

[[File:Façade maristane salé.JPG|thumb|[[Marokash]]ning Sale shahridagi qadimiy shifoxonaning asosiy kirish eshigi. Bino musulmon meʼmorlar tomonidan loyihalashtirilgan va qadimgi musulmon tabiblari tomonidan boshqarilgan.]]

=== Paygʻambardan keyingi davrdan Oʻrta asrlargacha ===
Muqaddas urushlar va ommaviy fuqaroviy tartibsizliklar kamayishi bilan texnologiyadagi yutuqlar koʻplab yangi shifoxonalar va bemorlarni davolash usullarining paydo boʻlishiga olib keldi<ref name=historical />.

BGarchi bu davrda hamshiralarga asosan oddiy va invaziv boʻlmagan tibbiy vazifalar yuklangan boʻlsa-da, oʻsha davrning diniy va ijtimoiy meʼyorlari shifoxona boʻlimlarini jinsga qarab ajratishni taqozo etgan. Shunga koʻra erkak bemorlarni erkak tabiblar, ayol bemorlarni esa ayol tabiblar davolagan. Keyingi zamonaviy davrlarda esa bunday ajratish qoidalari ancha yumshatilgan<ref name="don">Donahue, M. P. (1985) Nursing: the finest art. An illustrated history. St Louis: Mosby.</ref>. Zamonaviy davrda bunday ajratish yumshagani ham kuzatiladi<ref name="historical" />.

== Hamshiralik rivojidagi inqiloblar ==
=== Hamshiralik sohasida yetakchiga aylanishi ===
[[Muhammad]] paygʻambar davrida faoliyat yuritgan Rufayda al-Aslamiya birinchi [[musulmon]] hamshira sifatida eʼtirof etiladi<ref>Kasule, O. H. (2003). [http://www.iiu.edu.my/medic/islmed/Lecmed/rufaid98.nov.html Historical roots of the nursing profession in Islam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031204003904/http://www.iiu.edu.my/medic/islmed/Lecmed/rufaid98.nov.html |date=2003-12-04 }}. Retrieved June 2004.</ref>. Tarixda birinchi jarroh va birinchi hamshira kim boʻlganligi borasida turli qarashlar mavjud. Biroq [[Yaqin Sharq]] mamlakatlarida Rufayda al-Aslamiya tarixdagi ilk hamshira sifatida tan olinadi<ref>{{cite journal | last=Jan| first=R.| title=Rufaida Al-Asalmiya, the first Muslim nurse| journal= Image: The Journal of Nursing Scholarship|volume=28| issue=3 | pages=267–268 | year=1996| doi=10.1111/j.1547-5069.1996.tb00362.x|s2cid=21364079|pmid=8854550}}</ref>.

=== Shoshilinch yordamning kelib chiqishi ===
Rufayda al-Aslamiya oʻz tibbiy bilim va koʻnikmalaridan foydalanib, jamiyatga yordam beruvchi ilk koʻchma tibbiy boʻlinmalarni tashkil etgan<ref>El-Sanabary, N. (2003). „Women and the nursing profession in Saudi Arabia“. In N. H. Bryant (Ed.), ''Women in nursing in Islamic societies''. Pakistan: Oxford University Press.</ref>.

U tomonidan tashkil etilgan tibbiy yordam boʻlinmalaridagi faoliyat, avvalo, gigiyenani taʼminlash va bemorlarning holatini barqarorlashtirish, shuningdek, keyinchalik amalga oshiriladigan murakkabroq va invaziv tibbiy muolajalarga bemorlarni tayyorlashdan iborat boʻlgan. Harbiy yurishlar davrida u [[Xandaq jangi|Xandaq]], [[Xaybar jangi|Xaybar]] va boshqa janglarda qatnashgan<ref name="pader">{{cite web|last=Paderborner|first=SJ|title=Who was Rufaida Al-Aslamia?|date=27 May 2012 |url=http://sjpaderborn.wordpress.com/2012/05/27/who-was-rufayda-al-aslamiya-the-first-muslim-female-nurse-given-tributes-by-aga-khan-university-during-oath-taking-ceremonies/}}</ref>.

[[File:Mosque Salaman pharsi, battle of trench, Medina.JPG|thumb|Salmon masjidi [[Xandaq jangi]] boʻlib oʻtgan hududda joylashgan boʻlib, aynan shu yerda al-Aslamiya yaradorlarga tibbiy yordam koʻrsatgan.|left]]

Tinchlik davrida ham Rufayda al-Aslamiya insonparvarlik faoliyatini davom ettirib, yordamga muhtoj musulmonlarga turli koʻmak koʻrsatgan<ref name=pader />.

== Merosi ==
Rufayda al-Aslamiya bir guruh ayol sahobalarni hamshira sifatida tayyorlagan. Muhammad paygʻambarning qoʻshini [[Xaybar jangi]]ga tayyorgarlik koʻrayotgan paytda Rufayda va koʻngilli hamshiralardan iborat guruh Muhammad paygʻambarning huzuriga kelib, undan jangga borishga ruxsat soʻrab shunday degan: „Ey Allohning Rasuli, biz siz bilan birga jangga borishni, yaradorlarni davolashni va musulmonlarga imkon qadar yordam berishni istaymiz“. Paygʻambar Muhammad ham ularning jangga borishiga izn bergan. Keyinchalik paygʻambar Muhammad jangda qoʻlga kiritilgan oʻljalardan Rufayda uchun ham ulush ajratgan<ref name=pader />.

=== Rufayda al-Aslamia mukofoti ===
Har yili [[Bahrayn universiteti]] huzuridagi Irlandiya Qirollik jarrohlar kolleji tomonidan bir nafar talabaga Rufayda al-Aslamiya nomidagi hamshiralik mukofoti topshiriladi. Mukofot sohibi yuqori martabali klinik tibbiyot xodimlaridan tashkil topgan hay’at aʼzolari tomonidan belgilanadi. Rufayda al-Aslamiya nomidagi hamshiralik mukofoti bemorlarga yuqori sifatli hamshiralik parvarishini koʻrsatishda muntazam ravishda yuqori natijalarga erishgan talabaga taqdim etiladi<ref>{{cite web|title=RCSI Bahrain announces four new awards during conferring ceremony|url=http://www.rcsi-mub.com/index.jsp?p=100&n=109&a=3840|publisher=Royal College of Surgeons in Ireland|access-date=25 November 2013}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Ayol sahobalar]]
[[Turkum:7-asr arab shaxslari]]
[[Turkum:620-yillarda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Urush davridagi ayol hamshiralar]]