SK-1 (skafandr) sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Sk-1_spacesuit_taken_at_the_Memorial_Museum_of_Space_Exploration.jpg|thumb|Skafandr SK-1]]
'''SK-1 (skafandr kosmik -1)''' dunyodagi birinchi kosmik [[skafandr]] bo'lib, u [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSRda]] birinchi fazogirlarning Vostok seriyali kosmik kemalarda parvozlari uchun ishlab chiqilgan va 1961-1963-yillarda ishlatilgan.

SK-1 skafandri - parvozda va qo'ngandan keyin atrof-muhit sharoitlari favqulodda o'zgarganda fazogirni qutqarishga xizmat qiluvchi hayotni ta'minlash tizimlari va omon qolish uskunalari majmuasi. U ikki qatlamdan iborat: quvvatli [[Polietilentereftalat|lavsan]] va olinmaydigan dubulg'ali muhrlangan kauchuk. Fazogirni qidirishni osonlashtirish uchun apelsin rangli qobiq yaratildi va dubulg'aga "SSSR" yozuvi qo'yildi.

== Yaratilish tarixi ==
[[Fayl:Gagarin-skafander.jpg|thumb|Yu. A. Gagarin skafandri OAO NPP Zvezda]]
Birinchi kosmonavtlar uchun skafandrni loyihalash [[1959]]-yilning yanvar oyida 918-sonli zavodda (hozirgi Zvezda NPP) boshlangan bo'lib, u koinotga parvoz paytida insonni hayotiy sharoitlar va qutqaruv vositalari bilan ta'minlashning texnik vositalarini ishlab chiqish bo'yicha yetakchi tashkilot sifatida belgilangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/znan/1987/02/2-skaf.html|sarlavha=Архивированная копия|qaralgan sana=2014-10-11|arxivsana=2011-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110528061559/http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/znan/1987/02/2-skaf.html}}{{Veb manbasi|url=http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/znan/1987/02/2-skaf.html|sarlavha=Архивированная копия|qaralgan sana=2014-10-11|arxivsana=2011-05-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110528061559/http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/znan/1987/02/2-skaf.html}}</ref><ref name="zvezda21">{{Veb manbasi|url=http://www.zvezda-npp.ru/ru/node/447|sarlavha=История ОАО «НПП Звезда». 1959 год|nashriyot=ОАО «НПП Звезда»|qaralgan sana=2014-10-11|arxivsana=2014-10-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141018182609/http://www.zvezda-npp.ru/ru/node/447}}</ref>. 1960-yilning fevral oyida dizayn ishlari to'xtatildi, chunki K. P. Feoktistov boshchiligidagi "Vostok" kemasining yaratuvchilari kemaning ortiqcha massasi va uskunalarni keskin tejash zarurati bilan bog'liq muammolarga duch kelishdi. Kosmik kema konstruktorlari idishni razgermetizatsiya qilish ehtimoli kam va shuning uchun ularning fikriga ko'ra skafandr ortiqcha deb ishonishgan. Ular oddiy izolyatsiyalangan kostyum bilan yashashni taklif qilishdi <ref group="прим">Инженеры доказали свою правоту, и 12 октября 1964 года экипаж, в который вошёл К. П. Феоктистов, впервые в мире совершил космический полёт на многоместном космическом корабле «<nowiki/>[[Восход-1]]<nowiki/>» без скафандров</ref> . Skafandr ishlab chiqaruvchilar va kema ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi tortishuvlar 1960-yilning yozigacha davom etdi, ularni OKB-1 rahbari [[Sergey Korolyov|S.P. Korolev]] to'xtatib, u "500 kg berishga tayyorligini aytdi, ammo skafandr bilan hayotni qo'llab-quvvatlash tizimi yil oxirigacha tayyor bo'ladi ”  degan

Bu vaqtga qadar harbiy uchuvchilar uchun skafandrlar yaratish tajribasiga ega bo'lgan "Zvezda" mutaxassislari bu vazifani uddalashdi <ref name="zvezda2">{{Veb manbasi|url=http://www.zvezda-npp.ru/ru/node/448|sarlavha=История ОАО «НПП Звезда». 1960 год|nashriyot=ОАО «НПП Звезда»|qaralgan sana=2014-10-11|arxivsana=2014-10-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141018135825/http://www.zvezda-npp.ru/ru/node/448}}</ref> . Birinchi skafandrlar parvoz uchun tanlangan ilk kosmonavtlar - [[Yuriy Gagarin|Y. Gagarin]] va uning shogirdlari - G. Titov va G. Nelyubovlarning o'lchamlari bo'yicha tikilgan. 1960-yilning dekabriga kelib 8 ta skafandr tayyorlandi. SK-1 "yumshoq" skafandr ko'rinishida, olinmaydigan fazoviy dubulg'a bilan ikki qatlamdan tikilgan: kuchli [[Polietilentereftalat|lavsan]] va muhrlangan kauchuk, elementar yopishtirish orqali yupqa kauchukdan tayyorlangan  muhrlangan kauchuk. Kosmonavtning  skafandriga qo'shimcha ravishda to'q sariq rangli tashqi qatlam tikilgan, u kosmik kema kabinasidan uloqtirilib yuborilgan fazogir [[Parashut|parashyut]] bilan yerga tushganda qidiruvchilarga topish oson bo`lishi uchun xizmat qiladi.

Ishlash sxemasiga ko'ra, SK-1 alohida ventilyatsiyasi bo'lgan ventilyatsiya tipidagi skafandr edi (shlem qoplamadan kosmonavtning bo'yniga kiydiriladigan rezina parda bilan ajratilgan). 270 [[Paskal (oʻlchov birligi)|gPa]] ish bosimida harakatchanlikni ta'minlash uchun odamning qo'llari va oyoqlarining egilishi hududida SK qobig'ida maxsus "yumshoq" ilgaklar va mahkamlangan podshipniklar mavjud edi <ref name="popmech">{{Статья|url=http://www.popmech.ru/science/8370-odezhda-dlya-vakuuma-kak-ustroeny-kosmicheskie-skafandry/#full}}</ref>.

Skafandr qoplamasi ostiga issiqlikdan himoya qiluvchi maxsus kombinezon kiyildi, uning ichiga issiqlik rejimini yaratish uchun shamollatish tizimining quvurlari o'rnatildi va odamdagi namlik va karbonat angidrid chiqarildi. Skafandr shlang orqali xonadagi havo bilan tutashadi. Razgermetizatsiya holatida shlang uzilib, shlemning teshiklari avtomatik ravishda yopiladi va so'ngra  kislorod balonlari ishga tushadi. SK-1 razgermetizatsiyada yoki bortdagi sovutish suvi ishlamay qolganda 5 soat davomida fazogir tirikligini ta'minlaydi, shuningdek, kosmonavtni uchirish va undan keyin qo'nish yoki chayqalish paytida himoya qiladi. Skafandrda maxsus kanalizatsiya qurilmasi bor edi, uni yechinmasdan ishlatish mumkin bo`lgan.

Skafandr bir kishining yordami bilan 5-10 daqiqa davomida kiyiladi, mustaqil ravishda yechiladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.museum.ru/C6459|sarlavha=Скафандр СК-1|nashriyot=[[Мемориальный музей космонавтики]]|qaralgan sana=2014-10-10|arxivsana=2014-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141017114055/http://www.museum.ru/C6459}}</ref>.

== SK-1 skafandrining texnik tavsiflari ==

* Massasi 20 [[Kilogramm|kg]] <ref name="galspace">{{Veb manbasi|url=http://galspace.spb.ru/museum-1.php?foto_page=35|sarlavha=Скафандр СК-1|nashriyot=[[Мемориальный музей космонавтики]]|qaralgan sana=2014-10-10|arxivsana=2014-10-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141017005744/http://galspace.spb.ru/museum-1.php?foto_page=35}}</ref> (boshqa ma'lumotlarga ko'ra, 23&nbsp;kg <ref name="praestes">{{Veb manbasi|url=http://praestes.ru/pervyj-skafandr/|sarlavha=Первый скафандр Юрия Гагарина|nashriyot=Сайт «Глазами офицера» по материалам НПП «Звезда» им. академика Н.И. Северина|qaralgan sana=2014-10-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141016101606/http://praestes.ru/pervyj-skafandr/#|arxivsana=2014-10-16}}</ref> );
* Razgermetizatsiya paytida skafandrdagi bosim 270-300 [[Paskal (oʻlchov birligi)|hPa]] ;
* Inson hayotini qo'llab-quvvatlash vaqti:

: - razgermetizatsiyada 12 kun davomida;
: - 12 soat davomida (qayiqdan tashqarida) sovuq suvda (cho'kishdan keyin) va qo'ngandan keyin yoki qayiqda -15 ° C gacha bo'lgan haroratda bo'lganda 3 kun mobaynida;

== Eslatmalar ==

=== Manbalar ===
{{Manbalar|2}}

=== Izohlar ===
{{Manbalar|group=прим}}

== Adabiyotlar ==

* {{Книга|автор=Алексеев С. М., Уманский С. П.|заглавие=Высотные и космические скафандры|часть=|ссылка=|место=М.|издательство=Машиностроение|год=1973|страниц=282|isbn=|тираж=}}
* {{Книга|автор=[[Первушин, Антон Иванович|Первушин А. И.]]|заглавие=108 минут, изменившие мир|часть=|ссылка=|место=М.|издательство=Эксмо|год=2011|страниц=|isbn=978-5-699-48001-2|тираж=}}

== Havolalar ==

* {{Veb manbasi|url=http://praestes.ru/pervyj-skafandr/|sarlavha=Первый скафандр Юрия Гагарина|nashriyot=Сайт «Глазами офицера» по материалам НПП «Звезда» им. академика Н.И. Северина|qaralgan sana=2014-10-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141016101606/http://praestes.ru/pervyj-skafandr/#|arxivsana=2014-10-16}}

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}