Ziyosfera

SMS

СМС (инглизча: Шорт Мессаге Сервиcе, ўзбекча: қисқа хабарлар хизмати) — мобил алоқа тармоқлари орқали қисқа матнли ва айрим ма’лумотли хабарларни юбориш ҳамда қабул қилиш учун мўлжалланган телекоммуникация хизмати.

СМС одатда мобил телефон рақами орқали ишлайди. Хабарлар абонентдан абонентга, дастурий тизимдан абонентга ёки абонентдан автоматлаштирилган хизматга юборилиши мумкин. СМС техник амалга оширилиши ГСМ ва кейинги авлод мобил алоқа тармоқларида 3ГПП ТС 23.040 спецификациясида тавсифланган.[1]

Тавсифи

СМС мобил алоқа абонентларига қисқа хабарларни яқин реал вақт режимида юбориш имконини беради. Қабул қилувчи абонент тармоқда вақтинча мавжуд бўлмаган ҳолатда хабар операторнинг хабарлар марказида сақланиб, қурилма тармоққа улангандан кейин етказиб берилиши мумкин.

СМС хизмати дастлаб мобил телефонлар ўртасида матнли хабар алмашиш учун ишлаб чиқилган. Кейинчалик у банк билдиришномалари, бир марталик тасдиқлаш кодлари, транспорт ва етказиб бериш хабарлари, фавқулодда огоҳлантиришлар, давлат хизматлари ҳамда корпоратив автоматлаштирилган хабарномаларда ҳам қўлланила бошлаган.

СМС электрон почта ва интернет мессенжерларидан мобил оператор тармоғининг асосий хизмати сифатида ишлаши билан фарқ қилади. Кўплаб ҳолатларда у мобил интернет алоҳида ёқилмаган бўлса ҳам ишлаши мумкин, бироқ аниқ ишлаш усули тармоқ технологияси ва оператор инфратузилмасига боғлиқ.

Тарихи

СМС ГСМ рақамли мобил алоқа тизимининг таркибий хизмати сифатида ишлаб чиқилган. ГСМ 03.40 номли дастлабки стандарт қисқа хабарлар хизматининг нуқтадан нуқтага узатилишини тавсифлаган.

Кейинчалик мазкур техник йўналиш 3ГПП томонидан ТС 23.040 номи билан давом эттирилган. Ушбу спецификация СМС хизматининг тармоқдаги техник амалга оширилиши, хабарларни узатиш тартиби ва хизмат элементларини тавсифлайди.[1]

СМС мобил алоқа тармоқларида кенг тарқалган матнли хабар алмашиш хизматларидан бири бўлиб қолган. У 2Г, 3Г, 4Г ва айрим янги тармоқ архитектураларида хизмат сифатида қўлланилиши мумкин.

Ишлаш тамойили

СМС тизими одатда фойдаланувчи қурилмаси, мобил оператор тармоғи ва қисқа хабарлар марказидан иборат бўлади.

Хабар юборилганда мобил қурилма уни оператор тармоғига узатади. Тармоқ хабарни қисқа хабарлар марказига йўналтиради. Ушбу марказ хабарни қабул қилувчи абонентга етказишга ҳаракат қилади.

Агар қабул қилувчининг телефони ўчирилган, тармоқдан ташқарида ёки вақтинча уланмаган бўлса, хабар марказда ма’лум муддат сақланиши мумкин. Қабул қилувчи қурилма яна тармоққа уланганда, хабар етказиб берилади.

СМС тармоқ архитектурасида қуйидаги йўналишлар учрайди:

  • мобил қурилмадан юборилган СМС — абонент томонидан бошқа абонент ёки хизматга юборилган хабар;
  • мобил қурилмага етказилган СМС — тармоқ ёки хизматдан абонент қурилмасига юборилган хабар;
  • дастурий тизимдан абонентга юборилган СМС — автоматлаштирилган хизмат, банк, ташкилот ёки веб-тизим томонидан юборилган хабар;
  • абонентдан дастурий тизимга юборилган СМС — фойдаланувчи томонидан қисқа рақам, сервис рақами ёки автоматлаштирилган тизимга юборилган хабар.

СМС хабарлар маркази

Қисқа хабарлар маркази, инглизча Шорт Мессаге Сервиcе Cентер ёки СМСC, СМС хабарларини қабул қилиш, вақтинча сақлаш, йўналтириш ва етказиб беришни ташкил этувчи тармоқ элементи ҳисобланади.

СМСC қуйидаги вазифаларни бажариши мумкин:

  • юборилган хабарни қабул қилиш;
  • қабул қилувчи рақамининг тармоққа тегишлилигини аниқлаш;
  • хабарни қабул қилувчига етказишга уриниш;
  • қабул қилувчи вақтинча уланмаган бўлса, хабарни сақлаш;
  • хабар етказилганлиги ёки етказилмаганлиги ҳақида ҳолат ма’лумотини шакллантириш;
  • хабарларнинг амал қилиш муддатини назорат қилиш.

СМС хизматининг техник архитектураси 3ГПП ТС 23.040 ҳужжатида тавсифланган.[1]

Хабар узунлиги ва кодлаш

СМС хабарининг стандарт фойдали ма’лумот қисми одатда 140 октетдан иборат.

ГСМ 7-битли стандарт алифбо ишлатилганда 140 октет ичига 160 тагача белги жойлаштирилиши мумкин.[2]

Кирилл, араб, хитой, япон ва айрим бошқа ёзув тизимлари учун кўпинча УCС-2 кодлашидан фойдаланилади. Бундай ҳолатда битта СМС таркибида одатда 70 тагача белги бўлиши мумкин.[2]

Узун хабарлар бир нечта алоҳида СМС бўлакларига бўлиниб юборилиши мумкин. Бундай хабарлар қабул қилувчи қурилмада бирлаштирилган ҳолда кўрсатилади.

Бўлакларга ажратилган хабарлар учун хизмат ма’лумоти қўшилгани сабабли ҳар бир бўлакдаги белги сони камаяди. ГСМ 7-битли алифбода битта бўлакда одатда 153 тагача белги, УCС-2 кодлашида эса 67 тагача белги жойлашиши мумкин.[2]

СМС турлари

СМС хабарларининг бир нечта тури мавжуд.

Оддий СМС

Оддий СМС — бир абонентдан бошқа абонентга юбориладиган қисқа матнли хабар.

У кундалик ёзишмалар, эслатмалар, хизмат хабарлари ва бошқа матнли ма’лумотларни узатишда ишлатилади.

Бирлаштирилган СМС

Бирлаштирилган СМС узун матнни бир нечта қисқа хабар бўлагига ажратиш орқали юборилади.

Қабул қилувчи қурилма ушбу бўлакларни хабар рақами ва кетма-кетлиги асосида бирлаштириши мумкин.

Флаш СМС

Флаш СМС айрим қурилмаларда қабул қилинган заҳоти экранда кўрсатиладиган хабар туридир.

Бундай хабар сақланмаслиги ёки фойдаланувчи тасдиқлаганидан кейингина сақланиши мумкин. Унинг ишлаши телефон модели ва оператор созламаларига боғлиқ.

Хизмат СМСи

Хизмат СМСи автоматлаштирилган тизимлар томонидан юборилади.

У банк операциялари, тасдиқлаш кодлари, етказиб бериш ҳолати, транспорт жадвали, оператор хабарномалари ёки бошқа сервис ма’лумотларини юборишда қўлланилиши мумкин.

Иловадан абонентга юбориладиган СМС

Иловадан абонентга юбориладиган СМСда хабар дастурий тизим, веб-хизмат ёки ташкилот инфратузилмаси орқали шакллантирилади ва мобил абонентга юборилади.

Бундай хабарлар оммавий билдиришномалар, тасдиқлаш кодлари, реклама хабарлари, хизмат эслатмалари ва транзаксия билдиришномаларида учрайди.

Абонентдан иловага юбориладиган СМС

Абонентдан иловага юбориладиган СМС фойдаланувчи томонидан қисқа рақам ёки хизмат рақамига юборилади.

Бу усул сўров юбориш, хизматни фаоллаштириш, овоз бериш, ма’лумот олиш ёки автоматлаштирилган тизим билан ишлаш учун қўлланилиши мумкин.

Қўлланилиши

СМС турли соҳаларда ишлатилади:

  • шахсий ёзишмалар;
  • мобил оператор хабарномалари;
  • бир марталик тасдиқлаш кодлари;
  • банк ва тўлов билдиришномалари;
  • етказиб бериш хабарлари;
  • транспорт ва брон қилиш тизимлари;
  • тиббий қабул эслатмалари;
  • та’лим муассасалари хабарномалари;
  • корпоратив билдиришномалар;
  • давлат ва жамоат хизматлари;
  • фавқулодда ҳолатлар ҳақида ахборот бериш.

Халқаро телекоммуникация иттифоқи СМС орқали аҳолини оммавий хабардор қилишдан фойдаланиш мумкинлигини қайд этган. Жумладан, СМС соғлиқни сақлаш ва фавқулодда огоҳлантириш ма’лумотларини кенг аудиторияга етказишда қўлланилиши мумкин.[3]

СМС ва бошқа хабар алмашиш хизматлари

СМС қисқа матнли хабар алмашиш учун мўлжалланган ан’анавий мобил хизмат ҳисобланади.

ММС расм, аудио, видео ва бошқа мултимедиа ма’лумотларини юбориш учун ишлаб чиқилган хизматдир.

Тезкор хабар алмашиш дастурлари интернет алоқаси орқали ишлайди ва кўпинча гуруҳли суҳбатлар, файл алмашиш, овозли қўнғироқлар, видеоқўнғироқлар ҳамда бошқа кенгайтирилган функсияларни тақдим этади.

РCС эса мобил хабар алмашиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган технологик йўналиш бўлиб, узунроқ матн, расм, видео, аудио ва бошқа ма’лумот турларини қўллаб-қувватлаши мумкин.

Хавфсизлик ва махфийлик

СМС хизмати хабар мазмунини юборувчи ва қабул қилувчи ўртасида учдан учгача шифрлашни стандарт тарзда та’минламайди.

Шу сабабли махфий ма’лумотларни СМС орқали юборишда эҳтиёткорлик талаб этилади. Ҳимоя даражаси мобил оператор тармоғи, қурилма созламалари, хизмат архитектураси ва қўшимча иловаларнинг хавфсизлик механизмларига боғлиқ.

СМС орқали фирибгарлик, сохта хабарлар ва зарарли ҳаволалар юборилиши мумкин. СМС спамини аниқлаш ва филтрлаш масалалари ИТУ-Т Х.1242 тавсиясида ҳам кўриб чиқилган.[4]

Муҳим ма’лумотларга оид хабарлар олинганда юборувчи номи ёки рақамини мустақил текшириш, шубҳали ҳаволаларни очмаслик ва махфий кодларни бошқа шахсларга бермаслик тавсия этилади.

Афзалликлари

СМСнинг асосий афзалликлари қуйидагилардан иборат:

  • мобил телефонлар орасида кенг қўллаб-қувватланиши;
  • кам ҳажмдаги хабарларни тез юбориш имконияти;
  • мобил интернет алоҳида ёқилмаган ҳолатларда ҳам ишлаши мумкинлиги;
  • телефон рақами орқали мурожаат қилиш имконияти;
  • автоматлаштирилган хабарнома тизимлари билан интеграцияси;
  • оддий телефонларда ҳам ишлаши;
  • кенг ҳудуддаги абонентларга оммавий ма’лумот юбориш имконияти.

Чекловлари

СМСнинг айрим чекловлари мавжуд:

  • хабар узунлигининг чекланганлиги;
  • мултимедиа ма’лумотларини тўлиқ қўллаб-қувватламаслиги;
  • гуруҳли мулоқот имкониятларининг чекланганлиги;
  • интернет мессенжерларига нисбатан камроқ функсияга эгалиги;
  • айрим ҳолларда юбориш ёки қабул қилиш учун тўлов талаб қилиниши;
  • хабар мазмуни учун учдан учгача шифрлашнинг стандарт тарзда мавжуд эмаслиги;
  • спам ва фирибгарлик хабарлари хавфи;
  • телефон рақами ва мобил тармоқ инфратузилмасига боғлиқлиги.

Шунингдек қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 3ГПП. ТС 23.040: Течниcал реализатион оф тҳе Шорт Мессаге Сервиcе (СМС). Қаралди: 25-июн 2026-йил.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 ЭТСИ. 3ГПП ТС 23.038: Алпҳабец анд лангуаге-спеcифиc информатион. Қаралди: 25-июн 2026-йил.
  3. ↑ Интернатионал Телеcоммуниcатион Унион. Сендинг СМС мессагес фор тҳе генерал публиc. Қаралди: 25-июн 2026-йил.
  4. ↑ ИТУ-Т. Реcоммендатион Х.1242: Шорт мессаге сервиcе спам филтеринг сйстем басед он усер-спеcифиэд рулес. Қаралди: 25-июн 2026-йил.

Ташқи ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/SMS" dan olindi