SSSR bayrogʻi sahifasining manbasini koʻrish

{{Bayroq bilgiqutisi
| nomi = Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi bayrogʻi
| tasvir = Flag of the Soviet Union.svg
| izoh =
| foydalangan = 
| mamlakat = [[SSSR]]
| mutanosiblik = 1:2
| qabul_qilingan = {{Start date and age|1924|4|18|df=yes}}
| dizayn =
| muallif =
}}

'''SSSR Davlat bayrogʻi''' — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining]] rasmiy ramzi (Davlat gerbi va [[Sovet Ittifoqi Madhiyasi|Davlat madhiyasi]] bilan birga) „''SSSR davlat suvereniteti va kommunistik jamiyatini qurish uchun kurashda ishchilar va dehqonlarning buzilmas ittifoqi ramzi''“ edi<ref>Polojenie o Gosudarstvennom flage Soyuza Sovetskix Sotsialisticheskix Respublik, utverjdeno Ukazom Prezidiuma Verxovnogo Soveta SSSR ot 19-avgusta 1955 goda</ref>.

Bayroqning qizil rangi [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|KPSS]] boshchiligidagi sovet xalqining [[sotsializm]] va [[kommunizm]] qurilishi uchun olib borgan qahramonona kurashining ramzi; bolgʻa va oʻroq ishchilar sinfi va [[Dehqonlar|kolxoz dehqonlarining]] mustahkam ittifoqini bildiradi. SSSR bayrogʻidagi qizil besh qirrali yulduz Yer sharining beshta (aholi yashaydigan, yaʼni [[Antarktida|Antarktidadan]] tashqari) [[Qitʼa|qitʼalarida]] kommunizm gʻoyalarining yakuniy gʻalabasining ramzidir.

Toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi qizil bayroqning yuqori burchagida, oltin bolgʻa va oʻroq tasviri va ularning tepasida oltin hoshiya bilan chizilgan qizil besh qirrali yulduz bor edi. Bayroq kengligining uzunligiga nisbati 1:2<ref> [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1977.htm#viii Statya 170 Konstitutsii SSSR 1977 goda]</ref>.

== Tarix ==
[[Fayl:Flag_of_the_Soviet_Union_(1923,_unofficial).svg|right|thumb|200x200px| 1923-yil 1-iyulda Nijniy Novgorod yarmarkasi ochilishida koʻtarilgan bayroqning tasviri 1:4. Luksa Aloizs tomonidan chizilgan rasmga asoslangan (Vexilologie, № 9-10).]]
[[1922]]-[[29-dekabr|yil 29-dekabrda]] [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi|RSFSR]], [[Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi|USSR]], [[Belorussiya Sovet Sotsialistik Respublikasi|BSSR]] va [[Zakavkazye Sotsialistik Federativ Sovet Respublikasi|ZSFSR]] SSSRni tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomani imzoladilar, uning 22-moddasida:

{{Quote|Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi oʻz bayrogʻi, gerbi va davlat muhriga ega}}<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/Dogovor%20ob%20obrazovanii%20SSSR Dogovor ob obrazovanii SSSR]</ref>.

[[Fayl:Flag_of_the_Soviet_Union_(1923).svg|right|thumb|200x200px| SSSR gerbi markazida tasvirlangan bayroq loyihasi. 1923. (''Semenovich N., Milanov V.'' Bizning qizil bayrogʻimiz. // „ [[:ru:Огонёк|Ogonyok]]“, 1985, No 18 (3015))]]
SSSR bayrogʻining tavsifi SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining [[1923]]-[[6-iyul|yil 6-iyuldagi]] ikkinchi sessiyasida qabul qilingan SSSR Konstitutsiyasining (Asosiy Qonunining) 71-moddasida oʻrnatilgan:

{{Quote|Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining Davlat bayrogʻi alvon yoki qizil rangli matodan iborat boʻlib, unda davlat gerbi tasvirlangan}}<ref>Gosudarstvenniy arxiv Rossiyskoy Federatsii, f.3316, op.16, d.45, l.29, sit. po: Veksillologicheskiy spravochnik po flagam Rossiyskoy Imperii i SSSR. T. 1. / Sost. V. A. Sokolov. — M.: MGIU, 2002. — C. 270. — ISBN 5-276-00240-1</ref>.

Ushbu turdagi bayroq chizmasini tasdiqlash haqida hech qanday dalillar yoʻq. SSSR bayrogʻini ishlab chiqarishda duch kelgan qiyinchiliklarni hisobga olgan holda SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining [[1923]]-[[12-noyabr|yil 12-noyabrdagi]] uchinchi sessiyasi qaror qildi:{{Quote|SSSR Konstitutsiyasining 71-moddasi Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining 3-sessiyasi qaror qiladi: Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining Davlat bayrogʻi alvon yoki qizil rangli matodan iborat boʻlib, bayroqning yuqori burchagida, oltin bolgʻa va oʻroq tasviri va ularning tepasida oltin hoshiya bilan chizilgan qizil besh qirrali yulduz tasvirlangan.}}<ref>Sobranie uzakoneniy SSSR, 1923, № 113, st.1939, sit po: Veksillologicheskiy spravochnik po flagam Rossiyskoy Imperii i SSSR. T. 1. / Sost. V. A. Sokolov. — M.: MGIU, 2002. — C. 273. — ISBN 5-276-00240-1</ref>.

[[Fayl:Flag_of_the_Soviet_Union_(1924).svg|right|thumb|200x200px| SSSR bayrogʻi „Izvestiya“ № 83 (2118) gazetasining 1924-yil 10- apreldagi taʼrifi asosida]]
[[Fayl:Flag_of_the_Soviet_Union_(1924-1936).svg|right|thumb|200x200px| 1924-yil 18-apreldagi SSSR bayrogʻi A.Y.Luksh eskizi boʻyicha tiklandi.(Riga)]]
[[1924]]-[[31-yanvar|yil 31-yanvarda]] Sovetlarning II Butunittifoq qurultoyi oʻz qarori bilan SSSR Konstitutsiyasini (Asosiy Qonunini) tasdiqladi, ammo bayroqning tasviri hali tasdiqlanmagan edi. [[1924]]-[[8-aprel|yil 8-aprelda]] SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumi „SSSR Davlat bayrogʻining batafsil tavsifi toʻgʻrisida“ gi qarori bilan:{{Quote|Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi Davlat bayrogʻining quyidagi batafsil tavsifini eʼlon qiladi:

Bayroq qizil (yoki alvon) toʻrtburchak shaklda, uzunligi va kengligi 2:1 nisbatda. Bayroqning yuqori chap burchagida bayroq bilan bir xil rangdagi, uzunligi bayroq uzunligining 2/6 qismiga va eni bayroq kengligining yarmiga teng. Bayroq kengligining 1/8 qismining radiusi boʻlgan tilla oʻroq va bolgʻa, oʻroq va bolgʻa ustidagi oltin hoshiya bilan oʻralgan qizil besh qirrali yulduz, bayroq kengligida diametri 1/5. Bayroq kenglikning 1/15 qismiga teng oltin chiziq bilan chegaralangan. Yulduzning diametri bayroq kengligining 1/10 qismini tashkil qiladi}}<ref>Gosudarstvenniy arxiv Rossiyskoy Federatsii, f. 3316, op. 16, d. 46, l. 23, sit. po: Veksillologicheskiy spravochnik po flagam Rossiyskoy Imperii i SSSR. T. 1. / Sost. V. A. Sokolov. — M.: MGIU, 2002, — S. 273—274. — ISBN 5-276-00240-1</ref>.

SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumi [[1924]]-[[18-aprel|yil 18-aprelda]] bayroq bilan chegaradosh oltin chiziq uning dizaynidan chiqarib tashlaganidan soʻng, bayroq rasmi tasdiqladi.

[[1924]]-[[29-avgust|yil 29-avgustda]] SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi Prezidiumi va SSSR Xalq Komissarlari Sovetining „Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining bayroqlari toʻgʻrisida“gi farmoni bilan SSSR Davlat bayrogʻi doimiy ravishda faqat SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi va SSSR Xalq Komissarlari Soveti binolari ustida koʻtariladi deb belgilandi. Bundan tashqari,SSSR tashqi ishlar xalq komissarligi tomonidan chiqarilgan maxsus koʻrsatmaga binoan SSSR Davlat bayrogʻi SSSR Sovetlari qurultoyi yoki SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining sessiyasi boʻlib oʻtayotgan bino tepasida, SSSR xalq komissarliklari va boshqa organlarining markaziy va mahalliy muassasalari binolari tepasida shuningdek faqat proletar bayram kunlarida va vakolatxonalar, savdo vakolatxonalari va konsullik binolari tepasida koʻtarilishi kerak edi.

SSSR harbiy floti kemalarida, savdo kemalarida va boshqa transport vositalarida, agar ularda SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi, SSSR Xalq Komissarlari Kengashi ,SSSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi va SSSR Xalq Komissarlari Sovetining rasmiy vakili boʻlgan boshqa shaxslar shuningdek, SSSRning vakolatli vakillarining buyrugʻi bilan SSSR Davlat bayrogʻi koʻtarilishi shart<ref>Postanovlenie Prezidiuma TsIK SSSR i Soveta Narodnix Komissarov SSSR ot 29-avgusta 1924 goda „O flagax i vimpelax Soyuza Sovetskix Sotsialisticheskix Respublik“, sit. po: Veksillologicheskiy spravochnik po flagam Rossiyskoy Imperii i SSSR. T. 1. / Sost. V. A. Sokolov. — M.: MGIU, 2002. — S. 279—280. — ISBN 5-276-00240-1</ref>.

[[Fayl:Флаг_СССР_от_5_декабря_1936_года.svg|alt=his is the flag of the Soviet Union in 1936. It was later replaced by File:Flag of the Soviet Union (1955-1980).svg.|thumb|200x200px| SSSRninqizilg 1936-yilgi Konstitutsiyasiga muvofiq SSSR bayrogʻi]]
[[1936]]-[[5-dekabr|yil 5-dekabrda]] qabul qilingan SSSR Konstitutsiyasida (Asosiy qonunida) bayroqning quyidagi tavsifi mavjud edi:{{Quote|144-modda. Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining Davlat bayrogʻi toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi qizil matodan iborat boʻlib, uning yuqori burchagida oltin bolgʻa oʻroqning oʻqi yonida tasvirlangan va ularning tepasida oltin chegarali besh qirrali qizil yulduz tasvirlangan. Kenglik va uzunlik nisbati 1:2}}<ref>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/cnst1936.htm Konstitutsiya SSSR 1936 g.]</ref>.

[[Fayl:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|right|thumb|200x200px| SSSR bayrogʻi 1955-yil 19- avgustdagi „SSSR Davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi Nizom“ ga muvofiq.]]
[[1955]]-[[19-avgust|yil 19-avgustda]] SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining [https://ru.wikisource.org/wiki/Ukaz%20Prezidiuma%20VS%20SSSR%20ot%2019.08.1955 Farmoni] bilan „SSSR Davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi Nizom“ tasdiqlandi, uning 2-moddasida:{{Quote|SSSR Davlat bayrogʻi toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi qizil matodan iborat boʻlib, uning yuqori burchagiga yaqin oltin oʻroq va bolgʻacha joylashgan va ularning tepasida oltin chegarali besh qirrali qizil yulduz bor. Kenglik va uzunlik nisbati 1: 2 ni tashkil qiladi. Oʻroq va bolgʻa kvadratga toʻgʻri keladi, uning tomoni bayroq kengligining 1/4 qismiga teng. Oʻroqning oʻtkir uchi kvadratning yuqori tomonining oʻrtasida, oʻroq va bolgʻaning tutqichlari kvadratning pastki burchaklariga tayanadi. Tutqichli bolgʻaning uzunligi kvadrat diagonalining 3/4 qismini tashkil qiladi. Besh qirrali yulduz kvadratning yuqori tomoniga tegib, bayroq kengligining 1/8 qismiga teng boʻlgan doira ichiga mos keladi. Yulduz, oʻroq va bolgʻaning vertikal oʻqining qutbdan masofasi bayroq kengligining 1/3 qismini tashkil qiladi. Bayroqning yuqori chetidan yulduz markazigacha boʻlgan masofa bayroq kengligining 1/8 qismini tashkil qiladi.}}

Nizom SSSR Davlat bayrogʻini faqat SSSR Oliy Kengashi Prezidiumi va SSSR Vazirlar Kengashi binolarida doimiy ravishda koʻtarishni nazarda tutgan. Bundan tashqari, bayroqni SSSR Oliy Kengashining sessiyasi boʻlib oʻtgan binoda — sessiyaning butun davri davomida, Oliy Kengashlar Prezidiumlari va Vazirlar Kengashlari binolarida koʻtarish rejalashtirilgan edi. Ittifoq va avtonom SSR, ittifoq va respublika vazirliklari va idoralari, mehnatkashlar deputatlari mahalliy Sovetlari ijroiya qoʻmitalari va boshqa davlat organlari, jamoat tashkilotlari va muassasalari, shuningdek turar-joy binolarida faqat 8-mart, 22-aprel, 1 va 2-may 9-may, 7-va 8-noyabr va 5-dekabr kunari koʻtarilishi kerak edi. Bundan tashqari, Nizom SSSR Davlat bayrogʻini SSSR Savdo yuk tashish kodeksi va SSSR ichki suv transporti ustavida belgilangan tartibda roʻyxatga olingan kemalarda qattiq bayroq sifatida qoʻllashni nazarda tutgan. SSSR Davlat bayrogʻi tasviri SSSR Fuqarolik havo kemalari davlat reestriga kiritilgan xalqaro parvozlarni amalga oshiruvchi samolyotlarda joylashtiriladi; harbiy kemalarda — harbiy nizomlarga muvofiq; shuningdek — SSSR Vazirlar Kengashining buyrugʻi bilan. SSSR Davlat bayrogʻi davlat va jamoat organlari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar tomonidan oʻtkaziladigan marosimlar va boshqa tantanali tadbirlarda ham koʻtarilishi mumkin"<ref name="autogenerated1">[http://pravo.levonevsky.org/baza/soviet/sssr6212.htm Polojenie o Gosudarstvennom flage Soyuza Sovetskix Sotsialisticheskix Respublik (utv. Ukazom Prezidiuma VS SSSR ot 19.08.1955) — Zakonodatelstvo SSSR.]</ref>.

[[1955]]-[[30-noyabr|yil 30-noyabrda]] SSSR Vazirlar Kengashining qarori bilan „SSSR Davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi nizomni qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma“ tasdiqlandi, uning 12-bandida „Dengiz floti kemalarida, shuningdek jang paytida ham SSSR Davlat bayrogʻi koʻrinishida koʻtariladi“<ref>"Polojenie o Gosudarstvennom flage SSSR", "Instruksiya po primeneniyu „Polojeniya o Gosudarstvennogo flaga SSSR“" v kn.: Zakonodatelnie akti o Gosudarstvennom flage SSSR i Gosudarstvennom flage Armyanskoy SSR. — Yerevan, 1977.</ref>.

[[1977]]-[[7-oktabr|yil 7-oktabrda]] qabul qilingan SSSR Konstitutsiyasi (Asosiy qonuni) SSSR bayrogʻining tavsifiga tub oʻzgarishlar kiritmadi<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/Konstitutsiya%20SSSR%20(1977)#VIII._Gerb,_flag,_gimn_i_stolitsa_SSSR Statya 170 Konstitutsii (Osnovnogo Zakona) SSSR ot 7-oktabrya 1977 goda]</ref>. [[1980]]-[[15-avgust|yil 15-avgustda]] SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining Farmoni bilan<ref> utverjdyon Zakonom SSSR ot 23-oktabrya 1980 goda</ref> „SSSR Davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi Nizom“ ning yangi tahriri<ref name="autogenerated1"/> qabul qilindi, unda ham asosiy qoidalar kiritilmadi faqat bayroqning tasviriga oʻzgartirishlar kiritilgan, ammo SSSR Davlat bayrogʻining teskari tomonidagi rasmida oʻroq, bolgʻa va yulduz tasvirlari yoʻq edi.

[[1991]]-[[8-dekabr|yil 8-dekabrda]] Viskuli qishlogʻida RSFSR, Ukraina SSR va Belorusiya SSR rahbarlari Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnomada „SSR Ittifoqi, xalqaro huquq va geosiyosiy voqelikning sub’ekti boʻlib, oʻz faoliyatini toʻxtatadi“<ref>{{veb manbasi|url=http://cis.minsk.by/main.aspx?uid=176|sarlavha=Исполнительный комитет СНГ (Соглашение о создании Содружества Независимых Государств)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2010-01-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20060721024111/http://cis.minsk.by/main.aspx?uid=176|arxivsana=2006-07-21}}</ref> va [[Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi|Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligi]] (MDH) tuzilganligini eʼlon qildi.

1991-yil 24-dekabr<ref>[https://www.iaea.org/sites/default/files/infcirc397.pdf Note To the Director General From the Ministry of Foreign Affairs Of the Russian Federation]</ref> [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasi]] SSSRning voris davlati sifatida SSSRning [[Birlashgan millatlar tashkiloti|BMTdagi]] oʻrnini (yangi kiritilmasdan)<ref>[https://russian.rt.com/ussr/article/344585-rossiya-pravopreemnitsa-sssr ''Popova. Yu.''//Zakonnaya naslednitsa: Kak Rossiya zanyala mesto SSSR v Sovbeze OON]</ref> [[New York (shahar)|Nyu-Yorkdagi]] BMT binosi oldida SSSR [[Rossiya bayrogʻi|Davlat bayrogʻi oʻrniga Rossiya Federatsiyasi Davlat bayrogʻi]] koʻtarildi va 1991-yil 25-dekabrda SSSR Prezidentining [[Kreml (qalʼa)|Moskva Kremlidagi]] qarorgohi ustida SSSR Davlat bayrogʻi tushirildi<ref>''V. Lavrenyuk, A. Sokolov.'' [http://fandom.rusf.ru/inter/lavrenyuk_1.htm Kosmicheskie miri Andreya Sokolova] // [[Воин России]] — 2001. — № 4. — S. 94-96.</ref>.

Bugungi kunda SSSR bayrogʻidan muxolifatda, asosan, chap qanot koʻrinishida, butun postsovet hududida mitinglar va namoyishlarda foydalaniladi. Bunday hollarda, SSSR respublikalarining bayroqlari (xususan, namoyish oʻtayotgan joyda) tez-tez ishlatiladi.

[[Belarus|Belarusiyada]] '''Gʻalaba kuni''' va '''Respublika kunidagi''' paradlarda SSSR bayrogʻi ''[[fashizm]] ustidan qozonilgan gʻalabaga asosiy hissa qoʻshgan davlat bayrogʻi'' sifatida Gʻalaba bayrogʻi va respublika bayrogʻi bilan birga olib boriladi.

[[2013]]-[[24-oktabr|yil 24-oktabrda]] [[Minsk|Minskdagi]] Ulugʻ Vatan urushi muzeyi gumbazi ustida magʻlub boʻlgan Reyxstagning ramzi - SSSR bayrogʻi koʻtarildi, bu 1991-yil dekabridan beri SSSR davlat bayrogʻining birinchi rasmiy koʻtarilishi edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.belaruspartisan.org/life/245766/|sarlavha=Над зданием музея ВОВ развевается советский флаг|kirish sanasi=2013-11-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131113031121/http://www.belaruspartisan.org/life/245766/|arxivsana=2013-11-13}}</ref>.

== Ommaviy namoyishni taqiqlash ==
2022-yil 21-aprelda Estoniya parlamenti tajovuz, genotsid, insoniyatga qarshi jinoyat yoki urush jinoyatini sodir etishda foydalaniladigan ramzlarni ochiq koʻrsatishni va ushbu jinoyatlarni qoʻllab-quvvatlash yoki oqlashni taqiqlovchi qonunlarni Estoniya Respublikasining Jinoyat kodeksida qabul qildi. Hujjat matnida qonunga tegishli boʻlgan aniq belgilarga havolalar mavjud emas, ammo Estoniya matbuotida politsiya tushuntirishlari eʼlon qilingan, ular orasida SSSR va Rossiya Federatsiyasi bayroqlari, Georgiy lentasi va Sovet harbiy kiyimlari taqiqlangan<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://rus.err.ee/1608571405/rijgikogu-v-preddverii-9-maja-prinjal-zakon-o-zaprete-vrazhdebnoj-simvoliki|sarlavha=Рийгикогу в преддверии 9 мая принял закон о запрете враждебной символики|ish=ERR|sana=2022-04-22}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=et|url=https://www.riigiteataja.ee/akt/128042022027|sarlavha=Karistusseadustik|muallif=Riigikogu|ish=Riigi Teataja|sana=2022-04-28}}</ref><ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://rus.err.ee/1608579217/policija-rasshirila-zapret-na-sobranija-s-ispolzovaniem-vrazhdebnoj-simvoliki-na-vsju-jestoniju|sarlavha=Полиция расширила запрет на собрания с использованием враждебной символики на всю Эстонию|muallif=ERR|sana=2022-04-27}}</ref>. Sovet Gʻalaba kunini nishonlash kunida, 2022-yil 9-may, politsiya bir nechta qonunbuzarliklar haqida xabar berdi, xususan, Sillamae shahrida politsiya xodimlari koʻp qavatli uyning derazasida SSSR bayrogʻini payqashdi. Uy egasi uyda edi, lekin politsiyaga eshikni ochishdan bosh tortdi. Politsiya kuch bilan eshikni ochib bayroqni olib tashladi va kvartira egasiga nisbatan jinoiy ish ochdi<ref>{{veb manbasi|til=et|url=https://pealinn.ee/2022/05/10/politsei-jaoks-moodus-9-mai-eriliste-vahejuhtumiteta/|sarlavha=Politsei jaoks möödus 9. mai eriliste vahejuhtumiteta|muallif=Priit Liiviste|ish=Pealinn|sana=2022-05-10|qaralgan sana=2022-06-23|arxivsana=2022-05-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220518043531/https://pealinn.ee/2022/05/10/politsei-jaoks-moodus-9-mai-eriliste-vahejuhtumiteta/}}</ref>.

== Yana qarang ==

* Qizil bayroq
* [[Rossiya bayrogʻi|Rossiya bayrogʻi]]
* [[Sobiq Sovet Ittifoqi Respublikalari bayroqlari|SSSR ittifoq respublikalarining bayroqlari]]
* Oʻroq va bolgʻa
* qizil yulduz

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]