Saddam Husayn
Саддам Ҳусайн (арабча: صدام حسين) — Ироқ давлат арбоби. 1937-йил 27-апрелда Ироқнинг Ауджа шаҳрида туғилган. 1979—2003-йилларда Ироқ президенти. 2003-йили Ироқ урушини бошлаган. 2006-йил 30-декабр куни дорга осилди.
| |
| Мансабда бўлган йиллари 1979-йилдан – 2003-йилгача | |
|
Таваллуди |
1937 Ироқ Қироллиги |
|---|---|
| Вафоти | 2006 Ироқ Республикаси |
| Сиёсий партия | ал-Баъс |
Туғилиши ва дастлабки ҳаёти
- Саддам Ҳусайн 1937-йил 28-апрелда Ироқнинг Тикрит шаҳрида камбағал оилада туғилган[1]
- У сиёсат билан ёшлигидан қизиқиб, 1957-йилда Баас партиясига қўшилди. Ушбу партия араб миллатчилик мафкураси ва социализмга асосланган эди.
Сиёсий фаолиятининг бошланиши
- 1968-йилда Баас партияси Ироқда давлат тўнтаришини амалга ошириб, ҳокимиятни қўлга олди. Саддам Ҳусайн бу тўнтаришда муҳим рол ўйнади ва кейинчалик вице-президент лавозимига тайинланди.
- 1979-йилда ўша даврдаги президент Аҳмад Ҳасан ал-Бакр лавозимидан кетганидан сўнг, Саддам Ҳусайн Ироқ президенти бўлди.
Ироққа раҳбарлик даври
- Саддам Ҳусайн ҳокимиятни қўлга олганидан сўнг, Ироқни кучли марказлашган давлатга айлантирди ва ўзининг мухолифларини қаттиқ жазолаш билан танилди.
- У ўз ҳукмронлигини мустаҳкамлаш учун Ироқ хавфсизлик хизматларини ва армия кучларини кучайтирди.
- 1980–1988-йиллар давомида Эрон билан узоқ давом этган урушда Саддам Ҳусайн Ироқни етаклади. Бу уруш катта иқтисодий ва инсоний йўқотишларга олиб келди.
Форс кўрфази уруши
- 1990-йилда Саддам Ҳусайн қўшни Кувайт давлатини Ироқнинг ҳудуди деб да’во қилиб, уни босиб олди. Бу ҳаракат халқаро жамоатчиликнинг кескин қаршилигига сабаб бўлди ва АҚШ бошчилигидаги коалиция кучлари 1991-йилда Кувайтни озод қилиш учун Форс кўрфази урушини бошлади.
- Урушдан сўнг Ироққа нисбатан қат’ий иқтисодий санксиялар қўйилди, бу мамлакат иқтисодиёти ва халқининг яшаш шароитларига жиддий зарар етказди.
БМТ санкциялари ва халқаро босимни
- Форс кўрфази уруши тугагандан кейин, БМТ Ироқдан ўз ядровий, кимёвий ва биологик қуролларини йўқ қилишни талаб қилди.
- 1990-йилларда Ироқ халқаро инспекторлар томонидан ўз қуролларини йўқ қилишга мажбур бўлди, лекин Саддам ҳукуматининг БМТ талабларига тўлиқ риоя қилмаслиги халқаро босимни кучайтирди.
2003-йилда Ироқ уруши ва ҳукуматнинг қулатилиши
- 2003-йилда АҚШ ва унинг иттифоқчилари Ироқда оммавий қирғин қуроллари мавжудлигини да’во қилиб, Саддам Ҳусайн ҳукуматига қарши уруш бошладилар.
- 2003-йилнинг апрел ойида АҚШ кучлари Бағдодга кириб, Саддам Ҳусайн ҳукуматини ағдарди. У бир муддат яшириниб юрди, аммо 2003-йил декабр ойида қўлга олинди.
Саддам Ҳусайннинг суд жараёни ва қатл этилиши
- Саддам Ҳусайн халқаро ҳамжамият ва Ироқ ҳукумати томонидан инсон ҳуқуқларини бузганликда, қотилликларда ва ҳарбий жиноятларда айбланди.
- 2006-йилнинг ноябрида у Ироқ суди томонидан қатлга ҳукм қилинди ва шу йилнинг 30-декабрида Бағдодда қатл этилди.
Мероси ва та’сири
- Саддам Ҳусайннинг ҳукмронлиги давомида Ироқ сиёсий ва ижтимоий барқарорликка эга бўлса-да, унинг диктатуравий бошқаруви Ироқ халқига кўплаб қийинчиликларни келтирди.
- Унинг даврида иқтисодий ривожланиш, инфратузилма лойиҳалари амалга оширилди, бироқ кенг кўламли репрессиялар ва урушлар сабабли мамлакат катта йўқотишларга учради.
- Саддам Ҳусайн Ироқда ва араб дунёсида зиддиятли шахс бўлиб қолган; айримлар уни мустақил етакчи сифатида қабул қилса, бошқалар уни қаттиққўл диктатор деб ҳисоблайди