Salavat Yulayev byusti sahifasining manbasini koʻrish

'''Salavat Yulayev byusti''' — [[Salavat Yulayev]] nomi bilan atalgan [[Salavat]] shahridagi [[Haykaltaroshlik|uning haykaltaroshlik tasviri]].

== Tarixi ==
Haykaltarosh, BASSR xalq rassomi Tamara Pavlovna Nechayeva<ref>{{veb manbasi|url=http://www.shrb.ru/sculpture/nechaeva_tamara.htm|sarlavha=Янчг Усднфмхйнб Пеяосакхйх Аюьйнпрнярюм. Хяйсяярбн Аюьйхпхх. Стю. Фхбнохяэ, Цпютхйю, Яйскэорспю, Дейнпюрхбмн-Опхйкюдмне Хяйсяярбн, Реюрпюкэмн-Дейнпюжхнммне Хяйсяярбн, Хяйсяярб…<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=16-dekabr 2011-yil|arxivsana=3-fevral 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110203021905/http://www.shrb.ru/sculpture/nechaeva_tamara.htm}}</ref> tomonidan Salavat Yulaev byusti birinchi marta [[1955-yil]] 23-oktabrda Salavatdagi Salavat Yulaev nomidagi bogʻda ochilgan. Yodgorlik etagida gulzor bor edi. Yodgorlik atrofida ulkan temir panjara oʻrnatilgan.

T. P. Nechayeva [[1945-yil]]dan beri Salavat obraziga koʻp marta murojaat qilgan. U uni bronzada, gipsda yoki chinnida gavdalantirgan va har safar unda tobora koʻproq yangi xususiyatlarni ochib bergan.

Salavat obrazining milliy xususiyatlari haykaltaroshga artist Arslon Muborakovning oʻziga xos qiyofasini yetkazishga yordam berdi, uning haykaltaroshlik portretida rassom ham oʻsha paytda ishlagan. Salavat va Arslonning yuzlari oʻrtasidagi oʻxshashlikni osongina taxmin qilish mumkin.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.bashculture.ru/archives/104|sarlavha=Образ Салавата Юлаева в изобразительном искусстве Башкортостана {{!}} Istoriya i Kultura Bashkortostana<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=16-dekabr 2011-yil|arxivsana=11-noyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171111081333/http://www.bashculture.ru/archives/104}}</ref>

2004-yilda byust Salavat Yulaev bulvariga koʻchirildi. Poydevor balandrogʻiga almashtirildi.

== Kompozitsiya ==
Yodgorlik Salavat Yulaev byustidir. Yodgorlik bronzadan yasalgan. Poydevor temir-betondan yasalgan, oq rangga boʻyalgan.

Yodgorlikda „Salavat Yulaev“ deb yozilgan.

Bogʻdagi yodgorlik postamentida Salovatning jangchi va shoir ekanligini koʻrsatuvchi oʻram va ruchkali, qilich va kamonli barelyef oʻrnatilgan.

== Qiziqarli faktlar ==

* Yodgorlik Salavat shahrida birinchisi hisoblanadi, ayniqsa, u Boshqirdistonning milliy qahramoni Salavat Yulaevga uning nomi bilan ataluvchi shaharda oʻrnatilgani uchun alohida hurmatlanadi.
* Haykalning bir nechta versiyalari yaratilgan. 1952-yilda gipsli maketdan 3 ta bronza tasvir ishlangan. Xuddi shu yili ulardan ikkitasi Ufada (1952-yil 25-iyul)<ref>{{veb manbasi|url=http://img-fotki.yandex.ru/get/6418/36256508.27/0_688f0_4bb312ba_orig|sarlavha=Архивированная копия|qaralgan sana=29-noyabr 2012-yil|arxivsana=21-aprel 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140421095711/http://img-fotki.yandex.ru/get/6418/36256508.27/0_688f0_4bb312ba_orig}}</ref> va Boshqirdistonning Salavat viloyatidagi qahramonning vatanida oʻrnatildi. Uchinchi yodgorlik 1955-yilda Pushkin koʻchasidagi Salavat nomli bogʻda ochildi. Bir qancha gipsli byustlar yasalgan.

Nechayevning Salavat haykali qahramonning tugʻilgan joyida juda mashhur. Salavat tumani markazi Maloyazdan tashqari uning nusxasi Yulayevo qishlogʻida ham bor. 1998-yilda „Yangantau“ oromgohi hududida ilgari Ufadagi Salavat nomli bogʻda turgan qahramon byusti oʻrnatildi<ref>{{veb manbasi|url=http://belsk.ruspole.info/node/1892|sarlavha=Виктор СИДОРОВ. Первый бюст Салавата. Русское поле|qaralgan sana=30-iyun 2012-yil|arxivsana=27-oktabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131027222623/http://belsk.ruspole.info/node/1892}}</ref>.

* Yodgorlik tasviri tushirilgan SSSR markasi bor.

== Adabiyotlar ==

* Kalimullin B. G., Salavat. Planirovka i zastroyka goroda, red. N. A. Pekareva; Akad. stroitelstva i arxitekturi. SSSR M. Gosstroyizdat, 1962. 60 s.
* „Lyubimiy gorod Salavat“, 2009 god, 2000 eks. K 60-letiyu goroda Salavat.
* „Salavat“. Seriya „Goroda nashey respubliki“. Ufa. Bashkirskoe knijnoe izdatelstvo. 1965.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* Pamyatnik Salavatu v parke imeni Salavata Yulaeva http://img-fotki.yandex.ru/get/5311/16389044.25/0_67e22_79391082_orig
* {{veb manbasi|url=http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/4718-pamyatniki-salavatu-yulaevu/index.php/component/content/article/2-statya/11471-ganieva-tamara/index.php/component/content/article/2-statya/9363-abdrakhman-kanton-pesnya/index.php/component/content/article/2-statya/11711-dramaturgiya|sarlavha=Памятники Салавату Юлаеву|muallif=В.  М.  Сорокина|sana=2013|vebsayt=БАШКИРСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ|nashriyot=[[ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия»]]|qaralgan sana=24-aprel 2017-yil|til=|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20170424180008/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/4718-pamyatniki-salavatu-yulaevu/index.php/component/content/article/2-statya/11471-ganieva-tamara/index.php/component/content/article/2-statya/9363-abdrakhman-kanton-pesnya/index.php/component/content/article/2-statya/11711-dramaturgiya|arxiv-sana=2017-04-24|deadlink=yes|arxivsana=2017-04-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170424180008/http://xn----7sbacsfsccnbdnzsqis3h5a6ivbm.xn--p1ai/index.php/component/content/article/2-statya/4718-pamyatniki-salavatu-yulaevu/index.php/component/content/article/2-statya/11471-ganieva-tamara/index.php/component/content/article/2-statya/9363-abdrakhman-kanton-pesnya/index.php/component/content/article/2-statya/11711-dramaturgiya}}
* [https://img-fotki.yandex.ru/get/3000/36256508.3f/0_836c3_9de3deaa_orig Otkritie byusta]

[[Turkum:Boshqirdiston yodgorliklari]]
[[Turkum: Salavat Yodgorliklari|Salavatu]]
[[Turkum: Salavat Yulaev Yodgorliklari|Salavat]]
[[Turkum: 1955-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar]]
[[Kategoriya: 1955-yilgi haykallar]]