Salihiyya madrasa sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Cairo,_madrasa_al-zazer_02.JPG|thumb| As-Solih Najm ad-Din Ayyubning gumbazli maqbarasi, bugungi kunda al-Muizz koʻchasiga qaragan.]]
'''Solihiya madrasasi''' (yoki '''Madrasa as-Solihiyya'''), shuningdek, '''as-Solih Najmiddin Ayyub madrasasi va maqbarasi''' deb ham ataladi ({{Lang-ar|مدرسة وقبة الصالح نجم الدين أيوب}}) – [[Misr|Misrning]] [[Qohira]] shahridagi tarixiy [[madrasa]] va [[Mavzoley|maqbara]] majmuasi. Majmuaga 1242-yilda [[Ayyubiylar|Ayyub]] [[sulton]] As-Solih Ayyub tomonidan asos solingan va uning maqbarasi 1249-yilda vafot etgandan soʻng Shajarr ad-Durr tomonidan majmuaga qoʻshilgan. U [[Bizning era|milodiy]] XIII—XIV asrlarda [[Ayyubiylar]] va [[Mamluklar davlati|Mamluklar]] davridagi eng koʻzga koʻringan [[islom]] taʼlim markazlaridan biri boʻlgan. Uning qoldiqlari Qohiraning tarixiy tumanidagi al-Muizz koʻchasida Sulton Qalavun majmuasi qarshisida joylashgan<ref name="Yeomans116">Yeomans, 2006, p. 116.</ref>.

== Tarixi ==
[[Fayl:Mausoleum_of_Al-Saleh_Nagm_Al-Din_Ayyub_004.jpg|thumb| Maqbaraning ichki qismi]]
XIII asrda [[Salohuddin al-Ayyubiy|Salohuddin]] asos solgan [[Ayyubiylar|Ayyubiylar sulolasi]] Misr va unga qoʻshni mamlakatlarda hukmronlik qilgan. 1242-yilda oʻsha paytdagi sulton as-Solih Ayyub Solihiya madrasasini (oʻz nomi bilan atalgan) qurdirgan. U Qohiradagi birinchi ''madrasa'' („diniy kollej“) boʻlib, [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy islomning]] barcha toʻrt [[Mazhab|mazhabini]] („huquq maktablari“) oʻqitgan. Majmuaning shimoliy qanoti [[Shofiʼiylik|shofeʼiy]] va [[Molikiylik|molikiy]], janubiy qanoti esa [[Hanafiylik|hanafiy]] va [[Hanbaliylik|hanbaliy]] mazhabiga bagʻishlangan<ref name="Yeomans116">Yeomans, 2006, p. 116.</ref>.

1249-yilda Solih Ayyubning bevasi Shajar ad-Durr uning ''madrasasi'' yonida as-Solih uchun maqbara qurdirgan. Bu homiyni oʻzi asos solgan diniy muassasaga dafn etish boʻyicha oʻrta asrlardagi islom anʼanasini oʻrnatilgan<ref>Yeomans, p. 118.</ref>. Solihiya madrasasi sunniy ''[[faqih]]'' (qozi yoki [[fiqh]] boʻyicha mutaxassislar) tayyorlagan va tez orada „''[[Ulamo|ulamolar]]'' qalʼasi“ nomi bilan mashhur boʻlgan<ref name="DP510">Daly and Petry, 1998, p. 510.</ref>. Al-Maqriziy xaritasi kabi tarixiy maʼlumotlar Qohirada 24 ta madrasa boʻlganligini koʻrsatadi. Ammo bu madrasalarning as-Solih madrasasi va [[:ar:المدرسة الكاملية (القاهرة)|Madrasa al-Komildan]] tashqari deyarli barchasi saqlanib qolingan. Hatto Solih madrasasining katta qismi buzib tashlangan, gʻarbiy [[Ayvon|ayvonning]] bir qismigina saqlanib qolgan<ref name="di">[http://www.discoverislamicart.org/database_item.php?id=monument;isl;eg;mon01;7;ar مدرسة الصالح نجم الدين أيوب]. ''Museum with no Frontiers''. Retrieved January 29, 2018.</ref>. U 16-asrning boshlarida [[Usmonlilar imperiyasi]] tomonidan Misrni zabt etilish voqeasidan soʻng, huvillab qolgan<ref name="DP510" />.

== Arxitekturasi ==
 {{Multiple image|align=|direction=|total_width=|image1=Muizz street, photo by Hatem Moushir 10.jpg|width1=206|caption1=[[Minaret]] of al-Salih Ayyub's madrasa (western side or outer facade)|image2=Historisches Kairo 2019-11-02c.jpg|caption2=Minaret of al-Salih Ayyub's madrasa (eastern side)|width2=}}
[[Musulmon]] yilnomachisi al-Maqriziyning yozishicha, as-Solih Ayyub Solihiya madrasasini tashkil etgan ikkita qurilish majmuasini qurish uchun shoh saroyining sharqiy devorini buzib tashlagan. Ikki parallel qanot umumiy oʻtish yoʻli bilan boʻlingan. Qanotlarning har biri ochiq ichki hovlilarda joylashgan ikki qavatdan iborat boʻlgan. Har bir qanotning gʻarbiy qismi talabalar turar joyi joylashgan, sharqiy qismi esa ''[[ayvon]]'' vazifasini bajargan, ochiq gumbazli zallarda darslar oʻtkazilgan. Arxitektura rejasi Islomiy [[Eron|Fors dunyosida]] paydo boʻlgan, ''ayvonlarning'' oʻzi esa islomdan oldingi Fors madaniyatidan olingan. Solihiya madrasasi Misrga ''ayvon'' saroyini joriy qilgan birinchi ''madrasa'' boʻlmasa-da, bu mamlakatda oʻz turida saqlanib qolgan eng qadimgi inshootdir. Uning rejasi Qohiraning keyingi meʼmorchilik ishlarida muhim rol oʻynagan<ref name="Yeomans116">Yeomans, 2006, p. 116.</ref>.

Bugungi kunda janubiy qanotning jabhasidan tashqari hech qanday qoldiqlar saqlanmagan. Shimoliy qanotning bir nechta qismlari, yaʼni ''ayvan'' hali ham turibdi. Bu ''ayvon'' molikiylar mazhabiga bagʻishlangan. Buzilmagan kattaroq ''[[qibla]] ayvon'' uchta ''[[Mehrob|mehrobli]]'' boʻlib, shofeʼiy mazhabiga bagʻishlangan. Allaqachon qurilgan magistrallarni birlamchi inshootlarni [[Makka]] bilan moslashtirishning anʼanaviy ehtiyoji bilan uygʻunlashtirish masalasi tufayli qurilish rejasi assimetrik boʻlgan<ref>Yeomans, 2006, pp. 117–118.</ref>. Hozirda binoning tashqi tomoni doʻkonlar bilan qoplangan, koʻchadan faqat [[minora]] va markaziy fasad qismlari koʻrinib turadi<ref>Yeomans, 2006, p. 117.</ref>.

Solihiya madrasasi Ayyubiylarning juma masjidlariga faqat oʻsha masjidda musulmonlarni namozga chaqirish uchun minora qoʻshish anʼanasini buzgan<ref>Daly and Petry, 1998, p. 372.</ref>. ''Madrasaning'' minorasi bevosita ''madrasaning'' kirish eshigi yuqori qismida joylashgan. Strukturaning tepasida balkonga boʻlingan, toʻgʻridan-toʻgʻri dubulgʻali gumbazlar bilan oʻralgan ikkita oʻq bor va ular ''mabxara'' („tuatqi tutatqichi“) deb nomlangan<ref name="Yeomans116">Yeomans, 2006, p. 116.</ref>. Pastki oʻq toʻrtburchak shaklda boʻlib, uning har bir tomonida uchta boʻyli, chuqurchaga oʻralgan, qovurgʻa qalpoqli panellar oʻrnatilgan. Uning ustki shaftasi sakkizburchak shaklga ega, shuningdek, qirrali panelli koʻrinishga ega. Biroq, uning pastki sheridan farqli oʻlaroq, u lobli derazalar bilan toʻldirilgan ochiqroq strukturaga egadir. Minora gumbazlarining poydevori ikki tasma ''[[muqarnas]]'' bilan bezatilgan<ref name="Yeomans116" />.

== Yana qarang ==

* [[Al-Azhar masjidi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
{{commons category|Mausoleum of Al-Saleh Nagm Al-Din Ayyub}}
{{refbegin}}
* {{Citation|title=The Cambridge History of Egypt: Islamic Egypt, 640–1517|url=https://books.google.com/books?id=CK7It-NrISwC|first1=M. W.|last1=Daly|first2=Carl F.|last2=Petry|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-47137-4}}
*{{Citation|title=The art and architecture of Islamic Cairo|url=https://books.google.com/books?id=sNVBbTuPcPkC|first1=Richard|last1=Yeomans|publisher=Garnet & Ithaca Press|year=2006|isbn=978-1-85964-154-5}}
{{refend}}
[[Turkum:Misr madrasalari]]
[[Turkum:13-asr madrasalari]]