Samariya (dara) sahifasining manbasini koʻrish

{{multiple issues|
{{wikify|sana=2024-03}}
{{turkumsiz|sana=2024-03}}
}}

[[Fayl:Samaria2r.jpg|thumb|'''SAMARIYA VODIYSI''']]

'''Samariya darasi''' (yunoncha: ''Φαράgy tēs StamaρĬs''), Yevropadagi eng katta dara boʻlib, Kritning janubi-gʻarbiy uchidagi Lefka Ori togʻlarida, Sfakion (dima)da joylashgan. Kritning eng mashhur diqqatga sazovor joylaridan biri, daraning uzunligi taxminan ''13 kilometr,'' kengligi esa ''3,5 metrdan'' ''300 metrgacha'' oʻzgarib turadi. Dara oxirida yana ''3 kilometr'' masofani bosib '''Ayia-Rumeli''' qishlogʻiga borish mumkin.

{{Quote |bgcolor=#ffff99|width=500px|1=Dara oʻz nomini XIV asrdagi Avliyo Maryamning Vizantiya cherkovi nomidan olgan ([[Cherkov]] sobiq Samariya qishlog'idan biroz pastroqda (taxminan yo'lning o'rtasida) joylashgan)|source=}}

== '''Tarix''' ==
Samariya darasi bizning eramizdan oldin ham boʻlgan. Bu yerda, [[Apollon]] va [[Artemida|Artemid]]aga bagʻishlangan ibodatxonalarning qoldiqlari topilgan. Miloddan avvalgi VI asrda daraning oxirida Tara (Para) shahri qurilgan. Kichik, ammo avtonom va keng tanilgan va oʻz tangasini zarb qilgan. Tangalarning bir tomonda – yovvoyi echkining boshi, ikkinchi tomondan – asalari tasvirlangan. Dara boʻylab oqadigan daryo Tareos deb atalgan, daraning ''2-nomi'' Taroes boʻlishi mumkin. Tara shahrida yashab oʻtgan Diodorus Siculus, Sekliot, Pliniy Elder mualliflar dara haqida malumotlar yozib qoldirishgan. Rim hukmronligi davrida shahar oʻzining gullagan davriga qaytgan<ref> Φαράγγι Σαμαριάς (grech.). greece.terrabook.com. Data obraщeniya: [https://greece.terrabook.com/el/chania/page/faraggi-samarias/ 25 Maya 2022]].</ref>.

Turk boʻyinturugʻi yillarida Sfakiya va boshqa mintaqalar aholisi qirgʻindan daraga yashiringan. Shiddatli janglarda sfakiyaliklar darani turklar bosqinidan saqlab qolishgan.

Metaxas diktaturasi davrida (1935-1940) inqilobchi general '''Emmanuel Mandakas''' va uning sheriklari bu joylardan boshpana topdilar.

Gretsiyadagi fuqarolar urushi paytida, soʻl qoʻzgʻolonchilar 1948-yil iyunigacha darada yashiringan, qishloqlardan birida ular askarlar va politsiyachilar otryadi tomonidan qurshab olingan va ogʻir jangdan soʻng ular yoʻq qilingan. Ikkinchi jahon urushi davrida Misrga hijrat qilgan yunon hukumatining karvoni daradan oʻtgan. Nemis istilosi davrida bu yerda qarshilik lageri mavjud boʻlgan<ref> Συμβουλές για διάσχιση Σαμαριάς (grech.). samaria.gr. Data obraщeniya: [https://www.samaria.gr/el/praktikes-simboules/ 25 Maya 2022].</ref>.

1962-yilda dara milliy bogʻ maqomini oldi va shu bilan birga Samariya qishlogʻidan aholi koʻchirildi. Qoʻriqxona ''4850 gektar'' maydonni egallaydi. Dengiz sohilidagi daraning oxirida Ayia-Rumeli qishlogʻi joylashgan.

== '''Milliy bog'''' ==
'''Flora va fauna'''
Qoʻriqxonaning maqsadi '''Lefka Ori''' noyob tabiatini va ayniqsa, endemik Krit togʻ echkisi kri-kri (Capra aegagrus creticus) ni himoya qilishdir. Darada kri-kridan tashqari boshqa noyob hayvonlar va qushlar ham yashaydi. Masalan [[yovvoyi mushuk]] (hozirda juda kam uchraydigan), har xil turdagi burgutlar, martenlar, boʻrsiqlar.

Darada oʻsimliklar orasida Cretan endemiklari ham uchraydi. Bular, dictamos yoki erondas va Cretan sarvisi. Dara florasining boshqa vakillari: har xil turdagi qaragʻaylar, chinorlar, holm emanlari, Krit chinorlari, qora [[daraxt]] va boshqalar.

'''Turizm'''
[[Fayl:Samaria Gorge 02.jpg|left|thumb|'''DARAGA TUSHISH''']]
1931-yildan beri Ellin alpinizm jamiyatining Chania shahridagi boʻlimi dara boʻylab sayohat guruhlarini tashkil etdi. 1962-yildan boshlab, milliy bogʻ tashkil topganidan beri, piyoda yurish yanada tizimli tus oldi va 1969-yilda sayyohlik agentliklari tomonidan dara boʻylab sayohatlarning birinchi sotuvi boshlandi. 2000-yil boshidan buyon har yiliga ''200 000'' sayyoh tashrif buyuradi. Baʼzi kunlarda yoʻlda bir vaqtning oʻzida ''3000'' kishi boʻlishi mumkin. Erta tongda darada, tirbandliklar kuzatilishi mumkin. Qoʻriqxonada eng yaxshi vaqt – bahor. Yozda darada juda issiq boʻladi.

Milliy bogʻga kirish Omalos qishlogʻidan ''5 kilometr'' uzoqlikda joylashgan. Sayyohlik yoʻli dengiz sathidan ''1250 metr'' balandlikda, togʻ yonbagʻirlari boʻylab yotqizilgan yogʻoch panjarali yoʻl boʻylab boshlanadi. Daraning butun uzunligi ''12,8 kilometrni'' tashkil qiladi. Yurish ''4-6 soat'' davom etadi. Tayyor boʻlmagan odam „qadamlar“ dan tushganidan keyin oyoqlarda ogʻriq kuzatiladi. Daryoda suv kamayadi, yozda deyarli quriydi, suv oqimi vaqti-vaqti bilan toshlar orasiga yashiriladi. [[Dara]] ustida koʻtarilgan togʻ choʻqqilari ''2000 metr'' balandlikka yetadi. Butun yoʻl kilometr belgilari bilan belgilangan, marshrut boʻylab dam olish joylari, hojatxonalar va ichimlik suvi manbalari, shuningdek, yongʻinga qarshi uskunalari mavjud. Marshrutni xachirlarda oʻrmon xoʻjaligi xodimlari nazorat qiladi.
[[Fayl:Kilometer mark in Samaria Gorge.JPG|thumb|'''KILOMETR BELGISI''']]
Darada (toʻgʻri yoʻlda va undan uzoqda) bir nechta qadimiy cherkovlar mavjud: Nikolay cherkovi (qadimgi Apollon yoki Artemida ibodatxonasi oʻrnida qurilgan), Masih cherkovi, Avliyo cherkovi. XIII asr devorlaridan birida „1379“ yozuvi ajralib turadi, freskalar 1740-yilga tegishli). Ibodatxonalarning bir qismi hamma uchun ochiq.
Taxminan yoʻlning oʻrtasida sobiq Samariya qishlogʻining qayta tiklangan anʼanaviy Krit uylari joylashgan (aholi 1962-yilda undan koʻchirilgan). Qishloqda ''[[telefon]], oʻrmon qoʻriqlash posti, dorixona, vertolyot maydonchasi'', sayyohlar qiynalib qolsa, bir necha ''xachir'' bor.
Daraning eng tor qismi, '''Portes darasi''' (darvoza) Samariya qishlogʻidan taxminan ''4 kilometr'' uzoqlikda joylashgan. Tik qoyalar, yoʻlining kengligi taxminan ''4 metr'', qoyalarning balandligi esa ''350 metrga'' etadi.

Daradan chiqish dengizdan ''3 kilometr'' uzoqlikda, Ayia-Rumeli qishlogʻi yaqinida joylashgan. Sayyohlarni qishloqdagi iskaladan Hora Sfakion , Paleochora yoki Suyaga boradigan paromda olib ketishadi – bu aholi punktlariga yoʻllar yotqizilgan, Ayia Rumelidan esa siz faqat suv transportida ketishingiz yoki qarama-qarshi tomondan piyoda, daradan oʻtishingiz mumkin. Lekin bu bu juda qiyin. Ayia Rumelida mehmonxona, pansionat va bir qancha tavernalar mavjud.

''Qish'' va ''bahorda'', kuchli [[Yomgʻir|yomgʻir]] paytida, dara tubidan boʻronli suv oqimi oqadi, toshlar devorlarni sindirib tashlaydi. Bu paytda milliy bogʻ sayyohlar uchun yopiq boʻladi. Butun yil davomida darada tunash taqiqlanadi. Marshrutga kirish pullik (2017-yil narxlarida 5 evro, 12 yoshgacha boʻlgan bolalar bepul), daraga kirish va chiqishdagi nazorat punktlari oʻz xavfsizligi uchun darada qolganlarni aniqlash imkonini beradi. Siz istalgan nuqta orqali qaytishingiz mumkin. Marshrut oʻtishning murakkabligi, atrofdagi landshaftlar va sayyohlarni oʻtkazish va yetkazib berish usullari jihatidan Tenerifedagi Maska darasini eslatadi.

== '''Galereya''' ==

{|class="graytable" style="text-align:center caption="Pars"
|+
|width="25%"|[[Fayl:SamariaGorgeEntrance1(js).jpg|thumb|'''XYLOSKALODAN SAMARIYA DARASI KOʻRINISHI''']]
|width="25%"|[[Fayl:Samaria park001.jpg|thumb|'''MILLIY BOGʻGA KIRISH''']]
|width="25%"|[[Fayl:Thymus capitatus in Crete.jpg|thumb|'''THYME THYMUS CAPITATUS , DARADA OʻSADIGAN OʻSIMLIKLARDAN BIRI''']]
|-
|
|
|
|-
|width="25%"|[[Fayl:Ruins of Samaria village.JPG|thumb|'''SAMARIYA QISHLOGʻI BINOLARINING XAROBALARI''']]
|width="25%"|[[Fayl:Ayios Nikolaos in Samaria Gorge.JPG|thumb|'''DARADA JOYLASHGAN AZIZ NIKOLAY CHERKOVI''']]
|width="25%"|[[Fayl:Pine on the cliff.JPG|thumb|'''QOYA USTIDA OʻSAYOTGAN QARAGʻAY DARAXTI''']]
|-
|
|
|
|
|}

== '''Manbalar''' ==