Saraca asoca sahifasining manbasini koʻrish

{| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%"
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |Ashoka daraxti
|-
| colspan="2" style="text-align: center" |[[Fayl:Sita-Ashok_(Saraca_asoca)_flowers_in_Kolkata_W_IMG_4146.jpg|frameless]]
|-
| colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |Ashoka daraxti gullari
|- style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)"
! colspan="2" |
|-
| colspan="2" |<div style="text-align: center">[[Fayl:Status_iucn2.3_VU.svg|link=|alt=|frameless]]<br /><br />[[Vulnerable species|Vulnerable]] <small>&nbsp;([[IUCN Red List|IUCN 2.3]])</small></div>
|-
! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |Ilmiy tasniflash
|-
|
|Oʻsimliklar
|-
|
|Yuksak oʻsimliklar
|-
|
|Gulli oʻsimliklar
|-
|
|Ikki urugʻpallalilar
|-
|
|[[Rosids]]
|-
|
|[[Fabales]]
|-
|
|[[Fabaceae]]
|-
|
|''[[Saraca]]''
|-
|
|<div class="species" style="display:inline">'''''S.&nbsp;asoca'''''</div>
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |Binar nomi
|-
| colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Saraca asoca''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">([[William Roxburgh|Roxb.]]) [[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]]<ref name="TPL"><cite class="citation web cs1">[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-39965 <span class="cx-segment" data-segmentid="226">"Saraca asoca (Roxb.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="227">) Willd. </span>]<span class="cx-segment" data-segmentid="228">[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-39965 — The Plant List"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="229">''The Plant List''. 5 January 2015.</span></cite></ref></div>
|- style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)"
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |Sinonimlar
|-
| colspan="2" style="text-align: left" |
* ''Jonesia asoca'' <small>Roxb.</small>
* ''Jonesia confusa'' <small>Hassk.</small>
* ''Jonesia pinnata'' <small>Willd.</small>
* ''Saraca confusa'' <small>(Hassk.) Backer</small>
* ''Saraca indica'' <small>sensu [[Richard Henry Beddome|Bedd.]], non [[Carl Linnaeus|L.]]</small>
|}
'''''Saraka asoca''''' (buyuk podshoh „Ashoka“ nomi bilan atalgan) ('''ashoka daraxti''' ; „qaygʻusiz“) — [[Burchoqdoshlar|dukkaklilar]] oilasining Detarioideae kenja oilasiga mansub oʻsimlik<ref>{{Citation|last=de la Estrella|first1=Manuel|last2=Forest|first2=Félix|last3=Klitgård|first3=Bente|last4=Lewis|first4=Gwilym P.|last5=Mackinder|first5=Barbara A.|last6=de Queiroz|first6=Luciano P.|last7=Wieringa|first7=Jan J.|last8=Bruneau|first8=Anne|date=2018|title=A new phylogeny-based tribal classification of subfamily Detarioideae, an early branching clade of florally diverse tropical arborescent legumes|journal=Scientific Reports|volume=8|issue=1|page=6884|doi=10.1038/s41598-018-24687-3|pmid=29720687|pmc=5932001|bibcode=2018NatSR...8.6884D}}</ref>. Bu tur Hindiston yarimoroli va unga tutash hududlarning anʼanalarida muhim daraxt hisoblanadi. Baʼzan notoʻgʻri ''Saraca indica'' nomi bilan ataladi<ref>{{Citation|last=Zuijderhoudt, G.F.P.|year=1968|title=A revision of the genus ''Saraca'' L. — (Legum. Caes.)|journal=Blumea|volume=15|pages=413–425|url=http://www.repository.naturalis.nl/document/565670}}</ref>. Ashoka daraxtining guli Hindistonning [[Orissa|Odisha]] shtatining davlat gulidir<ref>{{Citation|url=http://www.mapsofindia.com/orissa/state-symbols.html|title=Orissa State Symbols}}</ref>.

== Tavsif ==
[[Fayl:Sita-Ashok_(Saraca_asoca)_leaves_&_flowers_in_Kolkata_W_IMG_4175.jpg|thumb| [[Kalkutta|Kolkata]], [[Gʻarbiy Bengaliya|Gʻarbiy Bengal]], Hindistondagi barglar va gullar]]
Ashoka yomgʻirli oʻrmon daraxtidir. Uning asl tarqalishi [[Dekan yassitogʻligi|Dekan platosining]] markaziy hududlarida, Hindiston yarimorolining gʻarbiy qirgʻoq zonasi, [[Gʻarbiy Gat togʻlari]]ning oʻrta qismi.
[[Fayl:Sita-Ashok (Saraca asoca) flower buds & flowers in Kolkata W IMG 3449.jpg|thumb|Saraca asoca]]
Ashoka oʻzining chiroyli barglari va xushboʻy [[gul]]lari uchun qadrlanadi.

Uning gullash davri fevraldan aprelgacha davom etadi. Ashoka gullari ogʻir, yam-yashil shodalar hosil qiladi. Ular yorqin toʻq sariq-sariq rangga ega, soʻlishidan oldin qizil rangga kiradi.

Yovvoyi daraxt sifatida ashoka himoyasiz tur hisoblanadi. U oʻzining tabiiy yashash joylarida kamdan-kam uchraydi, ammo izolyatsiya qilingan yovvoyi ashoka daraxtlari markaziy va sharqiy [[Himolay|Himoloy]] etaklarida, Hindistonning shimoliy tekisliklari, [[Mumbay]] yaqinidagi subkontinentning gʻarbiy qirgʻogʻidan topilgan.

Ashoka daraxtining bir nechta navlari mavjud.

== Mifologiya va anʼanalar ==
[[Fayl:Dried_Ashoka_flower_(Saraca_asoca).jpg|left|thumb| Quritilgan Ashoka guli (Saraca asoca) Hindistonning Kolkata bozorida sotiladi]]
[[Fayl:CunninghamBharhut.jpg|thumb|Miloddan avvalgi <nowiki>II</nowiki> asr, Hindiston Bharhut Stupadagi panjarali haykal]]
[[Fayl:Birth_of_Buddha_at_Lumbini.jpg|thumb|Qirolicha Mayya Buddani dunyoga keltirmoqda]]
Ashoka daraxti butun Hindiston yarimorolida, ayniqsa [[Hindiston]], [[Nepal]] va [[Shri Lanka|Shri-Lankada]] muqaddas hisoblanadi. Oʻzining chiroyli koʻrinishi, [[gul]]larining rangi va koʻpligi uchun juda qadrlanadi, ashoka daraxti koʻpincha qirollik saroyi majmualari va bogʻlarida, shuningdek, Hindiston boʻylab ibodatxonalar yaqinida oʻsadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://tamilnadu.com/herbs/ashoka.html|sarlavha=Herbs - Ashoka|nashriyot=Tamilnadu.com|sana=25-fevral 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130814044945/http://tamilnadu.com/herbs/ashoka.html|arxivsana=August 14, 2013}}</ref>.

Ashoka daraxti yakshi mifologik mavjudotlari bilan chambarchas bogʻliq. Baʼzi mualliflar, bu daraxtning tagidagi yosh qiz haykali, [[Fertillik|unumdorlik]] bilan bogʻliq qadimgi daraxt xudosiga asoslangan deb hisoblashadi<ref>Heinrich Zimmer, ''Myths and Symbols in Indian Art and Civilization.'' (1946)</ref>.

Asrlar oʻtishi bilan ashoka daraxti ostidagi yakshi hind haykaltaroshligining standart bezak elementiga aylandi. Hind ibodatxonasi arxitekturasiga salabhanjika sifatida kiritilgan, chunki koʻpincha ashoka daraxti va sal daraxti (''Shorea robusta'') oʻrtasida chalkashlik mavjud<ref>Buddhistische Bilderwelt: Hans Wolfgang Schumann, ''Ein ikonographisches Handbuch des Mahayana- und Tantrayana-Buddhismus.''</ref>.
[[Fayl:ASHOKa.jpg|thumb|Ashoka guli]]
[[Hinduiylik|Hinduizmda]] ashoka muqaddas daraxt hisoblanadi. U bilan bogʻliq boʻlgan koʻplab mahalliy urf-odatlarni hisobga olmaganda, ashoka daraxti Hindu taqvimining bir oyi boʻlgan Chaitrada<ref name="her">{{Veb manbasi |sarlavha=Ashoka Tree |url=http://www.herbsnspicesinfo.com/medicinal-herbs/ashoka-tree.aspx |qaralgan sana=4-noyabr 2022-yil |arxivsana=11-iyul 2011-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110711163305/http://www.herbsnspicesinfo.com/medicinal-herbs/ashoka-tree.aspx }}</ref> sajda qilinadi<ref name="her" />. Bu, shuningdek, hindlarning sevgi xudosi Kamadeva bilan bogʻliq<ref>{{Kitob manbasi|title=Flowering Trees and Shrubs in India, Sixth Edition|last=Cowen|first=D. V.|year=1984|publisher=THACKER and Co. Ltd.|location=[[Bombay]]|page=5}}</ref>. Shunday qilib, ashoka daraxti koʻpincha klassik [[Sanskrit adabiyoti|hind diniy va ishqiy sheʼriyatida]] tilga olinadi, [[Sanskrit|sanskrit tilida]] daraxt yoki uning gullari 16 xil nomga ega<ref>Eckard Schleberger, ''Die indische Götterwelt. ''</ref>.

''H''ind epik sheʼriyatida ashoka daraxti ''[[Ramayana]]da'' Xanuman Sita bilan birinchi marta uchrashgan ''Ashoka Vatikada'' (ashoka daraxtlari bogʻi) eslatib oʻtilgan.

= = "Ashoka daraxti" deb nomlangan boshqa daraxtlar =
[[Fayl:Polyalthia_longifolia.jpg|right|thumb| Soxta ashoka]]
„Soxta ashoka daraxti“ yoki hatto „ashoka daraxti“ deb nomlanuvchi mashhur daraxt ''Polyalthia longifolia'' xuddi tik ''ustunga oʻxshab oʻsadi''. Bu ''Devadaar'' yoki ''Debdaru'' nomi bilan ham tanilgan Hindiston yarim orolida koʻkalamzorlashtirishda koʻp ishlatiladigan mashhur bogʻ va bogʻ oʻsimligidir. Bu daraxtni oddiy barglari va juda xilma-xil gullari bilan osongina ajratib olish mumkin. Ashoka gullari qizil (dastlab toʻq sariq rangda), ''P. longifolia'' gullari esa olma yashil rangda. Ashoka mevalari bir nechta urugʻlarni oʻz ichiga olgan loviyaga oʻxshaydi, soxta ashoka mevalari kichik, sharsimon va faqat bitta urugʻdan iborat. Ashoka daraxtlari kichik, soxta ashoka esa balandroq.

== Foydalanish ==
Ashoka oʻsimlikining qobigʻi xaritaki (quritilgan daraxt mevasi), vibhitaki, sandal daraxti va mustak ildizlari (''[[Salomalaykum|Cyperus rotundus]]'') kabi oʻn toʻrtta boshqa oʻt bilan aralashtiriladi. Bu aralashma „ayol kasalliklari“ yoki hayz davrining buzilishi va ayol gormonal nomutanosibliklarini davolash uchun ishlatiladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Ashokarishta Uses, Ingredients, Dosage and Side Effetcs and Price|url=https://www.bimbima.com/ayurveda/ashokarishta-usage-ingredients/1773/|ish=bimbima|kirish sanasi=29-iyul 2022-yil|sana=6-iyul 2017-yil|qaralgan sana=2022-11-04|arxivsana=2022-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221104061243/https://www.bimbima.com/ayurveda/ashokarishta-usage-ingredients/1773/}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar]]