Sebek
Себек[1], Собек[2] (миср. сбк „уруғлантирмоқ“ (миср. с-бАк)[3] ёки „бирлашмоқ“ (миср. сАқ)[4]; қадимги юнонча: Σοῦχος қадимги юнонча: Σοῦχος Суҳос[1], лотинча: Сучус „тимсоҳ“) — қадимги Миср сув худоси ва Нил сув тошқини, тимсоҳ билан боғлиқ; у зулмат кучларини қўрқитади ва худолар одамларнинг ҳимоячиси эканлигига ишонилади.
Мифология
Пирамида матнларига кўра, Себек Неитнинг ўғли[1], Рененутетнинг эри[5].
Себек ёвузлик ва зулмат кучларини ваҳшийлик билан қўрқитадиган худоларнинг ишончли ҳимоячиси ҳисобланган[1]. Бироқ, у тез-тез Ра ва Осирисга[6] қарши чиқади.
Диний синкретизм ривожланиши билан Себек, Ра, Хнум, Амун, Хонсу, Минг билан аниқланди. Сўнгги даврда Себек билан бирга маъбуда пайдо бўлди — "Себектет буюк бекаси"[5].
Тасвир
Себек турли йўллар билан тасвирланган: ёки антропоморфик, ёки тимсоҳ шаклида, ёки одам бошли ҳайвон шаклида[1].
Култ
Себек асосан Cроcодилополис (Мерида кўли)-да жойлашган Файюм воҳасида ҳурматга сазовор бўлган. Бу ерда у демиург ҳисобланган, шунинг учун Ранинг баъзи эпитетлари ва хусусиятлари унга кўчирилган. Себекнинг бир қанча гипостазлари бор эди, улар воҳанинг турли жойларида сиғинишарди[1]. Файюмдан ташқари, Себек култи бошқа 15 жойда, жумладан Асван, Эсна, Фива, Коптос ва бошқаларда бўлган. У „Шмун бекаси“ (Гебелеин), „Омбос бекаси“ (Ком-Омбо), „Ра-Секҳна Лорди“ (Илаҳун), „Гелиополис бекаси“[2] деб номланган.
Себек култининг гуллаган даври ХИИ сулола даврига (милоддан аввалги ХИХ-ХВИИИ-асрларга тўғри келади), пойтахти Фаюм[5] яқинида бўлган. ХИИ ва ХИИИ-аср сулолалар ҳукмдорлари теофорик исмлардан фойдаланганлар, уларнинг номига „Себек томонидан суюкли“ қўшилган ва шу билан тимсоҳ худосининг ҳомийлигини таъкидлаган[2].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 М. А. Коростовцев. Религия древнего Египта. Наука, 1976 — 18, 103-104-бет.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 В. В. Павлов, С. И. Ходжаш. Египетская пластика малых форм. Искусство, 1985 — 80—81-бет.
- ↑ Маргарет Алиcе Муррай. Тҳе Сплендор Тҳат Wас Эгйпт. Лондон: Довер Публиcатионс, 2004 — 107-бет. ИСБН 9780486431000.
- ↑ Бресcиани, Эдда. Собек, Лорд оф тҳе Ланд оф тҳе Лаке, Дивине Cреатурес: Анимал Муммиэс ин Анcиэнт Эгйпт, Cаиро: Тҳе Америcан Университй ин Cаиро Пресс, 2005 — 200-бет. ИСБН 9789774248580.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Р. И. Рубинштейн. Себек, Мифы народов мира, Советская энциклопедия, 1987.
- ↑ Швец Н. Н.. Словарь египетской мифологии, Загадки древнего Египта. М.: Центрполиграф, 2008.
Адабиётлар
- Себек / Р. И. Рубинштейн // Мифи народов мира : Энсикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-э изд. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1988. — Т. 2 : К—Я. — С. 423.
- Себек // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Волков И. М.. Древне-египетский бог Себек, Записки Историко-филологического факультета Петроградского университета; Ч. 140. Пг.: тип. Рос. Акад. наук, 1917. (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-08-17 санасида архивланган)
- Коотз А. Абоут тҳе Cлосе Cоннеcтион бетwеэн Аменемҳет ИИИ анд тҳе Деитй Сбк-šд.тỉ — Ḥр-ḥр.ỉ-ỉб-Šд.т // Аэгйптиаcа Россиcа. Супплементум : У истоков русской эгиптологии : материали международной научной конференсии, [1-3-февраля 2016 года] : к 160-летию со дня рождения Владимира Семёновича Голенищэва / под ред. О. П. Дюжевой, К. К. Исколдской, Н. В. Лаврентевой, М. А. Чегодаэва. — М.: Ун-т Дмитрия Пожарского, 2020. — С. 169-189. — ИСБН 978-5-91244-263-6.
- Зеcчи М.. Собек оф Шедет. Тҳе cроcодиле год ин тҳе Файюм ин тҳе Дйнастиc Период, Студи сулл’Антиcо Эгитто. 2. Тоди (ПГ): Тау Эдитриcе, 2010. ИСБН 978-88-6244-115-5.