Sent-Kitts va Nevis: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Sent-Kitts va Nevis | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Saint Kitts va Nevis_info}} | |||
'''Sent Kitts va Nevis''', Sent Kits va Nevis Federatsiyasi ([[Inglizcha]]: ''Federation of Saint Kitts and Nevis'') - [[Sent Kristofer]] va ''Nevis Federatsiyasi'' ([[Inglizcha]]: ''Federation of Saint Kristopher and Nevis'') – [[Karib dengizi]]ning sharqiy qismidagi. [[Kichik Antil orollari]] arxipelagida joylashgan davlat. Maydoni 261 km². Aholisi 38,7 ming kishi (2002). Poytaxti – [[Baster]] shahri ([[Sent Kitts oroli]]da). Maʼmuriy boʻlinishi 2 ''birlikdan'' iborat. | |||
== Davlat tuzumi == | |||
Sent Kitts va Nevis – [[konstitutsiyali monarxiya]]. [[Buyuk Britaniya]] boshchiligidagi ''Hamdoʻstlik tarkibiga'' kiradi. Amaldagi konstitutsiyasi 1983-yil 19 sentyabrda kuchga kirgan. Davlat boshligʻi – Buyuk Britaniya Qiroli ([[Charlz III]] nomidan ish yurituvchi [[General-gubernator|general-gubernator)]]. [[Qonun]] chiqaruvchi [[hokimiyat]] organi – bir palatali parlament (Milliy majlis). Ijroiya hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi [[hukumat]] amalga oshiradi. | |||
== Tabiati == | |||
Orollar [[Vulqon|vulkan]] otilishidan hosil boʻlgan. Eng yirik orol [[Sent-Kristofer]] (koʻpincha, ''Sent Kits'' deb yuritiladi). [[Nevis oroli]] undan 3 km janubida joylashgan. Ikkala [[orol]] goʻzal hosildor vodiylardan iborat boʻlib, oʻrtasida togʻ choʻqqilari bor (eng baland joyi – ''Mizeri togʻi'', 1156 m). Iqlimi [[tropik]], issiq iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 18—24°. Yillik yogʻin 700–1200 mm. Togʻlarning quyi yon bagʻirlariga shakarqamish va gʻoʻza ekiladi, balandroqda ''togʻ tropik oʻrmonlar'' oʻsadi. Hayvonot dunyosi rangbarang qush va turli baliqlardan iborat. | |||
== Aholi == | |||
Aholisining deyarli hammasi afrikalik qullarning avlodi boʻlgan [[sentkitslar]] ([[negrlar]] va [[mulatlar]])dir. Aholining aksariyati sohilda yashaydi. Dindorlari – [[protestant]]lar va [[katolik]]lar. Rasmiy til – [[ingliz tili]]. | |||
== Tarixi == | |||
Orollarga 1493-yil X. Kolumb kelgan. <nowiki>XVII</nowiki> asr boshlaridan [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] bilan [[Fransiya]] urtasida talash boʻlgan. Bu yerda fransuz va ingliz manzilgohlari barpo etilgan. [[Inglizlar]] 1628-yil Nevis, 1783-yil esa Sent Kits orolni mustamlakaga aylantirdi. Mustamlakachilar orollarning tub aholisi— aravaklarni shafqatsiz ekspluatatsiya qilib, qirib yubordi va shakarqamish plantatsiyalarida ishlatish uchun afrikalik qullarni keltirdi. 1882-yil SentKits, Nevis va Angilya (Anguilla) orollari federatsiyasi tuzildi, u 1958— 62 yillarda [[Vest-Indiya]] federatsiyasiga kirdi. 1967-yil fevraldan u „Buyuk Britaniya bilan uyushtan davlat“ maqomini oldi (may oyida Angilya federatsiyadan chiqdi). 1983-yil sentyabrdan Sent Kitts va Nevis mustaqil davlat. 1983-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami – [[19-sentyabr|19 sentyabr]] – [[Mustaqillik Kuni|Mustaqillik kuni]] (1983). | |||
== Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari == | |||
''Xalq faoliyati partiyasi'', Sent-Kristofer orolida 1965-yil tuzilgan; ''Sertashvish fuqarolar harakati'', ''Nyovis oroldagi toʻrt partiya uyushmasi''; ''Leyboristlar partiyasi'', 1932-yil asos solingan; ''Nevis islohotchilar partiyasi'', 1970-yil tashkil etilgan. ''Sent-Kits—Nevis kasaba va ishchi ittifoqi'', 1940-yil tuzilgan. | |||
== Xoʻjaligi == | |||
Iqtisodiyotning asosi [[qishloq xoʻjaligi]] va xorijiy sayyohlarga [[xizmat]] koʻrsatishdan iborat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 5,5%, [[sanoat]] ulushi 22,5%, [[savdo]], [[xizmat koʻrsatish sohasi]] va sayyolik ulushi 72%ni tashkil etadi. 8 ming ga yerda dehqonchilik qilinadi, uning 1/3 qismiga Sent-Kitsda [[shakarqamish]] ekiladi, qolgan qismi ''tropik mevazor'' ([[mango]], [[avokado]], [[papayya]] va boshqalar) bilan band. Nevisda [[paxta]], [[kokos]] palmasi, [[ananas]] yetishtiriladi. Aholi qadimdan [[baliq]] ovlash bilan shugʻullanadi. Qishloq xoʻjaligi mamlakatning oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini 50% qondiradi. Sanoati qandshakar, [[chigit]] va kokos yogʻi, gazlama, poyabzal, doridarmon ishlab chiqaruvchi hamda elektr apparatlari yigʻuvchi kichik korxonalardan iborat. Yiliga 86 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Avtomobil yoʻllari uzunligi 310 km, tor izli temir yoʻl uzunligi —36 km. Asosiy dengiz porti va aeroporti – [[Baster]]. Chetga xom shakar, paxta, chigit hamda kokos yogʻi va boshqa chiqaradi, chetdan oziq-ovqat, mashina va uskuna, kimyoviy maqsulot, neft mahsulotlari oladi, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSH]], Buyuk Britaniya, [[Niderlandlar|Niderlandiya]], [[Antigua va Barbuda]] bilan savdo qiladi. Pul birligi – sharqiy karib dollari. | |||
== Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi == | |||
Gazetalari: „Demokrat“ (haftanoma, 1948-yildan), „Leybor spouksmen“ („Ishchi notiq“, haftada 2 marta chiqadigan [[gazeta]], 1957-yildan). [[Radio]] va [[televideniye]] [[hukumat]] xizmati mavjud, radioeshittirishlar 1961-yildan, telekoʻrsatuvlar 1972-yildan olib boriladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
{{OʻzME}} | |||
{{Shimoliy Amerika mamlakatlari}} | |||
{{Birlashgan Qirollik}} | |||
{{Tashqi havolalar}} | |||
[[Turkum:Sent Kitts va Nevis| ]] | |||
[[Turkum:BMT aʼzolari]] | |||
[[Turkum:Shimoliy Amerika mamlakatlari]] | |||
[[Turkum:Karib dengizidagi davlatlar]] | |||
[[Turkum:Federal monarxiyalar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Saint Kitts va Nevis Federatsiyasi | |
|---|---|
| Shior: Country Above Self | |
| Madhiya: "O Land of Beauty!" | |
_-_KNA_-_UNOCHA.svg) | |
| Poytaxt | Basseterre |
| Rasmiy til(lar) | Ingliz |
| Hukumat | Hamdoʻstlik |
• Rohib |
Qirolicha Yelizaveta II |
| Ser Cuthbert Sebastian | |
| Denzil Douglas | |
| Mustaqillik (Birlashgan Qirolligidan) | |
• Sana |
19-sentabr 1983 |
| Maydon | |
• Butun |
261 km2 (212-oʻrin) |
• Suv (%) |
<1 |
| Aholi | |
• 2002-yilgi roʻyxat |
38,958 (213-oʻrin) |
| • Zichlik | 149/km2 |
| YIM (XQT) | 2005-yil roʻyxati |
• Butun |
AQSh$339 mil. (212-oʻrin) |
• Jon boshiga |
AQSh$8,702 |
| Pul birligi | East Caribbean Dollar (XCD) |
| Vaqt mintaqasi | UTC–4 |
• Yoz (DST) |
UTC–4 |
| Qisqartma | SC |
| Telefon prefiksi | 1 |
| Internet domeni | .kn |
|
| |
Sent Kitts va Nevis, Sent Kits va Nevis Federatsiyasi (Inglizcha: Federation of Saint Kitts and Nevis) - Sent Kristofer va Nevis Federatsiyasi (Inglizcha: Federation of Saint Kristopher and Nevis) – Karib dengizining sharqiy qismidagi. Kichik Antil orollari arxipelagida joylashgan davlat. Maydoni 261 km². Aholisi 38,7 ming kishi (2002). Poytaxti – Baster shahri (Sent Kitts orolida). Maʼmuriy boʻlinishi 2 birlikdan iborat.
Davlat tuzumi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Sent Kitts va Nevis – konstitutsiyali monarxiya. Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiradi. Amaldagi konstitutsiyasi 1983-yil 19 sentyabrda kuchga kirgan. Davlat boshligʻi – Buyuk Britaniya Qiroli (Charlz III nomidan ish yurituvchi general-gubernator). Qonun chiqaruvchi hokimiyat organi – bir palatali parlament (Milliy majlis). Ijroiya hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Orollar vulkan otilishidan hosil boʻlgan. Eng yirik orol Sent-Kristofer (koʻpincha, Sent Kits deb yuritiladi). Nevis oroli undan 3 km janubida joylashgan. Ikkala orol goʻzal hosildor vodiylardan iborat boʻlib, oʻrtasida togʻ choʻqqilari bor (eng baland joyi – Mizeri togʻi, 1156 m). Iqlimi tropik, issiq iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 18—24°. Yillik yogʻin 700–1200 mm. Togʻlarning quyi yon bagʻirlariga shakarqamish va gʻoʻza ekiladi, balandroqda togʻ tropik oʻrmonlar oʻsadi. Hayvonot dunyosi rangbarang qush va turli baliqlardan iborat.
Aholi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Aholisining deyarli hammasi afrikalik qullarning avlodi boʻlgan sentkitslar (negrlar va mulatlar)dir. Aholining aksariyati sohilda yashaydi. Dindorlari – protestantlar va katoliklar. Rasmiy til – ingliz tili.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Orollarga 1493-yil X. Kolumb kelgan. XVII asr boshlaridan Buyuk Britaniya bilan Fransiya urtasida talash boʻlgan. Bu yerda fransuz va ingliz manzilgohlari barpo etilgan. Inglizlar 1628-yil Nevis, 1783-yil esa Sent Kits orolni mustamlakaga aylantirdi. Mustamlakachilar orollarning tub aholisi— aravaklarni shafqatsiz ekspluatatsiya qilib, qirib yubordi va shakarqamish plantatsiyalarida ishlatish uchun afrikalik qullarni keltirdi. 1882-yil SentKits, Nevis va Angilya (Anguilla) orollari federatsiyasi tuzildi, u 1958— 62 yillarda Vest-Indiya federatsiyasiga kirdi. 1967-yil fevraldan u „Buyuk Britaniya bilan uyushtan davlat“ maqomini oldi (may oyida Angilya federatsiyadan chiqdi). 1983-yil sentyabrdan Sent Kitts va Nevis mustaqil davlat. 1983-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami – 19 sentyabr – Mustaqillik kuni (1983).
Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xalq faoliyati partiyasi, Sent-Kristofer orolida 1965-yil tuzilgan; Sertashvish fuqarolar harakati, Nyovis oroldagi toʻrt partiya uyushmasi; Leyboristlar partiyasi, 1932-yil asos solingan; Nevis islohotchilar partiyasi, 1970-yil tashkil etilgan. Sent-Kits—Nevis kasaba va ishchi ittifoqi, 1940-yil tuzilgan.
Xoʻjaligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Iqtisodiyotning asosi qishloq xoʻjaligi va xorijiy sayyohlarga xizmat koʻrsatishdan iborat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 5,5%, sanoat ulushi 22,5%, savdo, xizmat koʻrsatish sohasi va sayyolik ulushi 72%ni tashkil etadi. 8 ming ga yerda dehqonchilik qilinadi, uning 1/3 qismiga Sent-Kitsda shakarqamish ekiladi, qolgan qismi tropik mevazor (mango, avokado, papayya va boshqalar) bilan band. Nevisda paxta, kokos palmasi, ananas yetishtiriladi. Aholi qadimdan baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Qishloq xoʻjaligi mamlakatning oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini 50% qondiradi. Sanoati qandshakar, chigit va kokos yogʻi, gazlama, poyabzal, doridarmon ishlab chiqaruvchi hamda elektr apparatlari yigʻuvchi kichik korxonalardan iborat. Yiliga 86 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Avtomobil yoʻllari uzunligi 310 km, tor izli temir yoʻl uzunligi —36 km. Asosiy dengiz porti va aeroporti – Baster. Chetga xom shakar, paxta, chigit hamda kokos yogʻi va boshqa chiqaradi, chetdan oziq-ovqat, mashina va uskuna, kimyoviy maqsulot, neft mahsulotlari oladi, AQSH, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Antigua va Barbuda bilan savdo qiladi. Pul birligi – sharqiy karib dollari.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Gazetalari: „Demokrat“ (haftanoma, 1948-yildan), „Leybor spouksmen“ („Ishchi notiq“, haftada 2 marta chiqadigan gazeta, 1957-yildan). Radio va televideniye hukumat xizmati mavjud, radioeshittirishlar 1961-yildan, telekoʻrsatuvlar 1972-yildan olib boriladi.[1]
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash] | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
AQSh • Kanada • Meksika • Panama • Gvatemala • Nikaragua • Kosta-Rika • Barbados • Beliz • Kuba • El Salvador • Dominika Respublikasi • Grenada • Gaiti • Honduras • Yamayka • Sent Vinsent va Grenadinlar • Sent Lyusiya • Trinidad va Tobago • Dominika • Sent-Kitts va Nevis • Antigua va Barbuda • Bagamalar
Tobe hududlar: Virginiya orollari • Angilya • Aruba | Bermuda orollari • Boneyr, Sint-Estatius va Saba • Britaniya Virgin orollari • Gvadelupa • Grenlandiya • Kayman orollari • Klipperton • Kyurasao • Martinika • Montserrat • Navassa • Puerto-Riko • San Andrés-va-Providensiya • Sen-Bartelemi • Sen-Marten • Sen-Pyer va Mikelon • Sint-Marten • Terks va Kaykos orollari • Venesuella federal mulki | .svg) | |
 Buyuk Britaniya tarkibidagi hududlar | |
|---|---|
| Hozirda | |
| Avvalgi | |