Serbiya va Chernogoriya sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat bilgiqutisi
| davlat_nomi                  = {{nowrap|Federal Republic of Yugoslavia<br />{{No bold|(1992–2003)}}}}{{Clear}}{{Smaller|{{No bold|{{Lang|sh-Cyrl|Савезна Република Југославија}}{{Clear}}{{Lang|sh-Latn|Savezna Republika Jugoslavija}}}}}}----{{Nowrap|State Union of Serbia and Montenegro<br />{{No bold|(2003–2006)}}}}<br />{{Smaller |{{No bold|{{Lang|sh-Cyrl|Државна заједница Србија и Црна Гора}}{{Clear}}{{Lang|sh-Latn|Državna zajednica Srbija i Crna Gora}}}}}}
| davlat_nomi_toʻliq = Serbiya va Chernogoriya
| tasvir_bayroq = Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg
| bayroq_izoh = Davlat bayrogʻi
| tasvir_gerb = Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg
| symbol_type = [[Serbiya va Chernogoriya gerbi|Davlat gerbi]]
| tasvir_xarita = Serbia and Montenegro (detailed).png
| map_caption = 2003-yilda Yevropa xaritasi: {{Legend|#218438|Serbiya va Chernogoriya joylashuvi}}{{Legend|#2BA849|BMT tomonidan boshqariladigan hudud (BMT tomonidan boshqariladigan Kosovo)}}
| national_anthem = "[[Hej Sloveni|Хеј, Словени]]" / „{{Lang |sh|Hej, Sloveni|italic=no}}“<br />{{small|"Hey, Slavs"}}{{parabr}}{{center|}}[[File:United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg]]
| rasmiy_tillar = None at the union level{{ref label|b|b}}
| recognized_languages = [[Albanian language|Albanian]]{{·}}[[Hungarian language|Hungarian]]
| poytaxt = [[Belgrade]]{{ref label|a|a}}
| largest_city = capital
| demonym = [[Yugoslavs|Yugoslav]] (until 2003)<br />
[[Serbia]]n{{·}}[[Montenegro|Montenegrin]] (from 2003)
| government_type = {{ubl|Federal [[parliamentary republic]] (1992–2003) |Confederated [[constitutional republic]] (2003–2006)}}
| title_leader = [[President of Serbia and Montenegro|President]]
| leader1 = [[Dobrica Ćosić]]
| year_leader1 = 1992–1993
| leader2 = [[Zoran Lilić]]
| year_leader2 = 1993–1997
| leader3 = [[Slobodan Milošević]]
| year_leader3 = 1997–2000
| leader4 = [[Vojislav Koštunica]]
| year_leader4 = 2000–2003
| leader5 = [[Svetozar Marović]]
| year_leader5 = 2003–2006
| title_deputy = [[Prime Minister of Serbia and Montenegro|Prime Minister]]
| deputy1 = [[Milan Panić]]
| year_deputy2 = 1993–1998
| deputy2 = [[Radoje Kontić]]
| year_deputy3 = 1998–2000
| year_deputy1 = 1992–1993
| deputy5 = [[Dragiša Pešić]]
| year_deputy6 = 2003–2006
| deputy6 = [[Svetozar Marović]]
| deputy3 = [[Momir Bulatović]]
| year_deputy4 = 2000–2001
| deputy4 = [[Zoran Žižić]]
| year_deputy5 = 2001–2003
| legislature = [[Parliament of Serbia and Montenegro|Federal Assembly]]
| era = [[Yugoslav Wars]] (1992–1999)
| year_start = 1992
| year_end = 2006
| event_start = [[1992 Yugoslav Constitution|Constitution]] adopted
| date_start = 27 April
| event1 = [[International sanctions against Serbia and Montenegro|Sanctions]]
| date_event1 = 1992–1995
| event2 = [[Kosovo War]]
| date_event2 = 1998–1999
| event3 = [[Overthrow of Slobodan Milošević|Bulldozer revolution]]
| date_event3 = 5 October 2000
| event4 = [[United Nations Security Council Resolution 1326|Admitted]] to the [[United Nations]]{{ref label|c|c}}
| date_event4 = 1 November 2000
| event5 = [[Constitutional Charter of Serbia and Montenegro|State Union]]
| date_event5 = 4 February 2003
| event6 = [[2006 Montenegrin independence referendum|Independence]] of [[Montenegro]]
| date_event6 = 3 June 2006
| event_end = [[History of Serbia#Republic of Serbia (2006–present)|Independence of Serbia]]
| date_end = 5 June
| population_estimate = 10,832,545
| population_estimate_rank =
| population_estimate_year = 2006
| currency = Serbia:
* [[Yugoslav dinar]]<br />(1992–2003)
* [[Serbian dinar]]<br />(2003–2006)
Montenegro:{{ref label|d|d}}
* [[Yugoslav dinar]]<br />(1992–2000)
* [[Deutsche Mark]]<br />(1999–2002)
* [[Euro]]<br />(2003–2006)
| iso3166code = CS
| cctld = [[.yu]]
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = [[UTC+1|+1]]
| utc_offset_DST = [[UTC+2|+2]]
| vaqt_mintaqasi_dst          = [[Central European Summer Time|CEST]]
| calling_code = +381
| today = [[Serbia]]<br />[[Montenegro]]
| footnote_a = {{Note|a}} After 2003, no city was the official capital, but legislative and executive institutions remained located in [[Belgrade]]. [[Podgorica]] served as the seat of the Supreme Court.
| footnote_b = {{Note|b}} The 2003 Constitutional Charter did not mention the official language. In Serbia, the Serbo-Croatian language is in official use,<ref>{{cite web |url=http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060908044936/http://www.parlament.sr.gov.yu/content/lat/akta/ustav/ustav_ceo.asp |archive-date=8 September 2006 |access-date=22 January 2023 |title=Ustav Republike Srbije |trans-title=Constitution of the Republic of Serbia |year=1990 |quote=Član 8. U Republici Srbiji u službenoj je upotrebi srpskohrvatski jezik i ćiriličko pismo, a latiničko pismo je u službenoj upotrebi na način utvrđen zakonom. [...] |trans-quote=In the Republic of Serbia, the Serbo-Croatian language and the Cyrillic alphabet are in official use, while the Latin alphabet is in official use in the manner established by law.}}</ref> while in Montenegro it is Serbian of Ijekavian pronunciation.<ref>{{cite web|url=https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL(2005)096-e|title=Constitution of the Republic of Montenegro|quote=Article 9}}</ref> Before that, the 1992 Constitution made Serbian official in the federation.<ref>{{cite wikisource |quote=In the Federal Republic of Yugoslavia, the Serbian language ... shall be official. |wslink=Constitution of Yugoslavia (1992) |section=Article 15 |title=Constitution of Yugoslavia (1992) }}</ref>
| footnote_c = {{Note|c}} Membership as the Federal Republic of Yugoslavia.
| footnote_d = {{Note|d}} The dinar and German mark had joint legal tender status in Montenegro in 1999 and 2000. N. B. United Nations Administered Kosovo have ''ad hoc'' used the mark since 1999 and the euro since 2002.
<!--| footnote_d             = {{Note|box5}} New flag was never adopted, instead, both sides used their own flags.-->| area_km2 = 102173
| area_rank =
| GDP_PPP = {{increase}} $21.6 billion<ref name="HDI" />
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $2,650<ref name="HDI" />
| GDP_PPP_year = 1995
| HDI = 0.725
| HDI_year = 1996
| HDI_change = steady
| HDI_rank = 87th
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/yugoslavia_nhdr1996.pdf |title=Human Development Report Yugoslavia 1996 |publisher=UNDP |access-date=22 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801203605/http://hdr.undp.org/sites/default/files/yugoslavia_nhdr1996.pdf |archive-date=1 August 2020 |url-status=dead }}</ref>
| map_width = 315px
| flag_width = 150px
| symbol_width =
| status = [[Sovereign state]]<br />[[Rump state]] of the [[SFR Yugoslavia]] ([[Agreement on Succession Issues of the Former Socialist Federal Republic of Yugoslavia|claimed until 2001]])
| p1 = Socialist Federal Republic of Yugoslavia{{!}}SFR Yugoslavia
| flag_p1 = Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg
| p2 = Socialist Republic of Serbia{{!}}''SR Serbia''
| flag_p2 = Flag of Serbia (1947–1992); Flag of Montenegro (1946–1993).svg
| p3 = Socialist Republic of Montenegro{{!}}''SR Montenegro''
| flag_p3 = Flag of Serbia (1947–1992); Flag of Montenegro (1946–1993).svg
| s1 = United Nations Interim Administration Mission in Kosovo{{!}}'''1999:'''<br />United Nations Administered Kosovo<br />
| flag_s1 = Flag of the United Nations.svg
| s2 = Montenegro{{!}}'''2006:'''<br />Montenegro<br />
| flag_s2 = Flag of Montenegro.svg
| s3 = Serbia{{!}}'''2006:'''<br />Serbia<br />
| flag_s3 = Flag of Serbia (2004–2010).svg
}}
'''Serbiya va Chernogoriya''' (serbcha Srbije u Crna Gore, ing. Serbia and Montenegro) – [[Bolqon yarim oroli]]<nowiki/>ning shim.gʻarbiy qismida joylashgan davlat. Maydoni 102,2 ming km². Aholisi 10,65 mln. kishi (2002). Poytaxti – [[Belgrad]] sh. Maʼmuriy jihatdan 2 respublika: [[Serbiya]] va [[Chernogoriya]]<nowiki/>ga boʻlingan edi.

'''Davlat tuzumi.''' S. va Ch. – parlamentli [[respublika]]. Amaldagi [[konstitutsiya]]<nowiki/>si 2003-yil 4-fevralda qabul qilingan. Davlat boshligʻi – [[prezident]] (2003-yil 7 martdan [[Svetozar Marović|Svetozar Marovich]]). Qonun chiqaruvchi hokimiyatni parlament (skupshchina), ijrochi hokimiyatni hukumat amalga oshiradi.

'''Aholisi.''' [[Serblar|Serb]] (62,6%), [[Albanlar|alban]] (16,5%), [[Chernogorlar|chernogor]] (5%), [[Vengerlar|venger]] (3,3%)lar yashaydi. Rasmiy til – serb tili. Aholining 95% serb tilida, 5% [[alban tili]]<nowiki/>da soʻzlashadi. Koʻpchilik dindorlar – [[Xristianlik|xristian]] ([[Pravoslavlik|pravoslav]] va [[Katolitsizm|katoliklar]]), qolganlari – [[musulmonlar]]. Yirik shaharlari: [[Belgrad]], [[Podgoritsa]], [[Novi-sad]], [[Prishtina]], Nish, Kraguyevats.

'''Tarixi.''' [[Birinchi Jahon urushi|Birinchi jahon urushi]]<nowiki/>dan keyin Bolqon yarim orolida 1918-yil dekabrda Serblar, [[xorvatlar]], [[slovenlar]] qirolligi tashkil topib, Chernogoriya, [[Shimoliy Makedoniya|Makedoniya]], [[Bosniya va Gersegovina]] ham uning tarkibiga kirdi. 1929-yildan bu davlat [[Yugoslaviya]], 1963-yildan Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi deb ataldi. 1992-yildan [[Sloveniya]], [[Xorvatiya]], Bosniya va Gersegovina, Makedoniya federatsiya tarkibidan chiqib ketgach, Yugoslaviya Ittifoq Respublikasi deb ataldi. 2002-yil 14-martda bu davlat huquqiy jihatdan tugatildi va 2003-yil fevralda federatsiya asosidagi Serbiya va Chernogoriya deb atalgan yangi davlat tashkil topdi. S. va Ch. Yugosloviya Ittifoq Respublikasining huquqiy vorisi sifatida 2000-yil 1-noyabrdan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] aʼzosi hisoblanadi. Milliy bayrami 27 aprel – Respublika kuni (1992). [[Oʻzbekiston Respublikasi]] mustaqilligini 1991-yil 31-dekabrda tan olgan va 1995-yil 18-yanvardan diplomatiya munosabatlari oʻrnatilgan.

'''Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari.''' Serbiya sotsialistik partiyasi, 1990-yil tuzilgan; Serb yangilanish harakati, 1990-yil tashkil etilgan; Serblar birligi partiyasi; Serbiya demokratik muxolifati, 2003-yil tuzilgan; Serb radikal partiyasi, 1991-yil tashkil etilgan; Chernogoriya sotsialistlari demokratik partiyasi, 1991-yil asos solishadi; Chernogoriya demokratik partiyasi; Chernogoriya xalq partiyasi, 1990-yil tuzilgan; Kosovo demokratik partiyasi, 2000-yil tashkil etilgan; „Yugoslaviya soʻllari“ harakati.

'''Xoʻjaligi.''' S. va Ch. – industrial-agrar mamlakat. [[Yalpi ichki mahsulot]]<nowiki/>da [[sanoat]]<nowiki/>ning ulushi – 41,3%, [[qishloq xoʻjaligi]] ulushi 22,9%. Sanoatining asosiy tarmoqlari: [[konchilik]], rangli metallurgiya, [[Mashinasozlik sanoati|mashinasozlik]], [[Toʻqimachilik sanoati|toʻqimachilik]]. Konchilik sanoatida [[lignit]], [[Qungʻir koʻmir|qoʻngʻir koʻmir]], [[neft]], shuningdek [[mis]], [[qoʻrgʻoshin]] va [[rux]], [[uran rudalari]] qazib olinadi. Yiliga oʻrtacha 35,3 mlrd. kVtsoat [[Elektr energiyasi|elektr energiya]] hosil qilinadi. Serbiya va Chernogoriya sanoatida mashinasozlik va metall ishlash (stanoksozlik, transport vositalari, shu jumladan, [[Avtomobil sanoati|avtomobil]], qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, [[elektronika]] va [[radioelektronika]] sanoati) ustun. Rangli metallurgiyada [[aluminiy]], mis, qoʻrgʻoshin, rux eritish korxonalari bor. [[Qora metallurgiya]], [[Kimyo sanoati|kimyo]], farmatsevtika, [[Mebel sanoati|mebel]], shuningdek, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal. [[oziq-ovqat sanoati]] tarmoqlari rivojlangan.

[[Qishloq xoʻjaligi]]<nowiki/>ning asosiy tarmogʻi – [[dehqonchilik]]. Donli ekinlar (asosan, [[makkajoʻxori]], [[bugʻdoy]]), [[qand lavlagi]], [[kungaboqar]], [[zigʻir]], [[tamaki]], [[kartoshka]] va [[sabzavot]] yetishtiriladi. [[Bogʻdorchilik|Mevachilik]] (ayniqsa, qora [[olxoʻri]]), [[Uzumchilik|tokchilik]]<nowiki/>ka katta ahamiyat beriladi. [[Chorvachilik|Chorvachili]]<nowiki/>gida [[qoramol]], [[choʻchqa]], [[qoʻy]], uy parrandasi boqiladi.

Transport yoʻli uzunligi 4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi 49,6 ming km. Dengiz porti bor. Belgrad va Podgoritsada xalqaro aeroportlar bor. [[Dunay]] va [[Sava (daryo)|Sava]] daryolarida kema qatnaydi (yirik daryo porti – Belgrad). Chetga xomashyo va chala tayyor mahsulotlar, sanoat va oziq-ovqat mollari, mashina va sanoat uskunalari, tirik chorva mollari chiqaradi. Chetdan mashina va transport uskunalari, yonilgʻi-moylash materiallari, sanoat mollari, kimyoviy moddalar, oziq-ovqat mahsulotlari oladi. [[Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi|MDH mamlakatlari]], [[Germaniya]], [[Italiya]], [[Vengriya]], [[Bosniya va Gersegovina]], [[Shimoliy Makedoniya|Makedoniya]] bilan savdo qiladi. Pul birligi – Serbiyada dinor, Chernogoriyada 1999-yildan nemis markasi, 2002-yildan [[yevro]].

'''Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi.''' S. va Ch. da koʻpgina gaz. va jur, lar nashr etiladi. Muhimlari: „Borba“ („Kurash“, serb tilida chiqadigan mustaqil kundalik gaz., 1922-yildan), „Vecherne novosti“ („Oqshom yangiliklari“, serb tilida chikadigan mustaqil kundalik gaz., 1954-yildan), „Madyar so“ („Venger soʻzi“, venger tilida chiqadigan kundalik gaz., 1944-yildan), „Rad“ („Mehnat“, serb tilida chiqadigan haftalik gaz., 1945), „Jena danas“ („Hozirgi ayollar“, serb tilida chiqadigan oylik jur., 1936-yildan), „Mejdunarodna politika“ („Xalqaro siyosat“, serb, rus, ingliz, fransuz, nemis va ispan tillarida 2 xdftada chiqadigan jur., 1950-yildan), „Mejdunarodni problemi“ („Xalqaro masalalar“, serb tilida har chorakda chiqadigan jur., 1949-yildan), „Ekonomski politika“ („iqtisodiy siyosat“, serb tilida chikadigan haftalik jur., 1952-yildan). Radioeshittirish 1926-yildan, telekoʻrsatuv 1958-yildan olib boriladi.

'''Oʻzbekiston – S. va Ch. munosabatlari.''' 1999—2001-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi bilan S. va Ch. oʻrtasida faol iqtisodiy hamkorlik amalga oshirildi. 2002-yilda ikki mamlakat oʻrtasidagi tovar aylanmasi 1,8 mln. AQSH dollarini tashkil etdi. Oʻzbekiston Respublikasi dan [[rangli metallar]] va ulardan tayyorlangan buyumlar, mexanika asbob-uskunalari, ip gazlama va [[kalava ip]], xizmatlar eksport qilindi. S. va Ch. dan tosh va [[gips]], dori-darmon, mebel, [[keramika]] mahsulotlari, transport vositalari va boshqa keltirildi. Oʻzbekiston Respublikasi da S. va Ch. investorlari ishtirokidagi 14 qoʻshma korxona va serb sarmoyasi 100% boʻlgan 4 ta korxona roʻyxatga olingan. Jumladan, S. va Ch.ning tashqi savdo faoliyati bilan shugʻullanuvchi „Progress“, qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlash va sotishga ixtisoslashgan „Kompaniya BK“, sanoat va fuqaro obyektlari meʼmorligi, dizayni, loyihalash va qurish ishlari kompleksini amalga oshiruvchi „Energoproyekt xolding“ firmalarining vakolatxonalari faoliyat yuritadi.

Oʻz. R.da 2 qoʻshma korxona – yengil sanoat mahsulotlari ishlab chiqaruvchi „Gama—Kamalak“ va tashqi savdo bilan shugʻullanuvchi „MNM“ barpo etilgan. 2003-yil sentabrdan „[[Oʻzbekiston havo yoʻllari]]“ milliy aviatsiya kompaniyasi bilan S. va Ch. ning aviatsiya kompaniyasi oʻrtasida tuzilgan bitimga muvofiq, oʻzbek aviakompaniyasining „Toshkent—Belgrad—NyuYork“ marshuruti boʻylab haftasiga 2 marta borib keladigan tijorat reyslari amalga oshirilmoqda.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons category|Serbia and Montenegro}}
* {{webarchive |url=https://web.archive.org/*/http://www.gov.yu/|title=Yugoslaviya (Serbiya va Chernogoriya) hukumatining rasmiy veb-sayti}}
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1039269.stm Mamlakat profili: Serbiya va Chernogoriya], [[BBC]]

{{OʻzME}}
{{Authority control}}

{{Coord|43.15|N|19.78|E|display=title}}

{{chala}}

[[Turkum:Serbiya va Chernogoriya]]
[[Turkum:Tarixiy davlatlar]]
[[Turkum:Sobiq Bolqon davlatlari]]
[[Kategoriya : Serbiyaning zamonaviy tarixi]]
[[Kategoriya : Sobiq konfederatsiyalar]]
[[Kategoriya : Sobiq federatsiyalar]]