Shamsiddin Muhammad (Nizoriy imom) sahifasining manbasini koʻrish

{{Qirollik bilgiqutisi|ismi=Shams al-Dīn Muḥammad|succession=[[Nizoriy ismoiliyligi]] imomi| tugʻilgan_sanasi   = 1256-yildan avval
| birth_place  = 
| vafot_sanasi= 1310-yil|reign=1256–1310|reign-type=Faoliyat yillari|predecessor=[[Rukniddin Xurshoh]]|successor=Qosim Shoh (Qosim-Shohiy)<br>Moʻmin Shoh (Moʻminiy)}}
{{Ismoilizm}}
'''Shamsiddin Muhammad''' ([[arabcha]]: شمس الدین محمد, oʻqilishi: Shams al-Dīn Muḥammad; 1256-yildan oldin – taxminan 1310-yil) Nizoriy ismoiliy jamoasining 28-imomi. Uning hayoti haqida juda oz maʼlumot saqlanib qolgan. U [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar davlati]] Nizoriy davlatini yoʻq qilganidan soʻng hukmronlik qilgan birinchi imom boʻlib, butun umri davomida oʻzining haqiqiy shaxsiyatini yashirib yashashga majbur boʻlgan.

Uning vafotidan soʻng vorislik tarmogʻi ikkiga boʻlinib ketdi: bugungi kungacha asosiy nizoriy ismoiliylik shaklida saqlanib qolgan [[Ogʻaxon|Ogʻaxonlar]] boshchiligidagi Qosim-Shohiy tarmogʻi hamda hozirda Suriyadagi Muhammad-Shohiy yoki Moʻminiy tarmogʻi<ref name=Daftary>{{cite book|last1=Daftary|first1=Farhad|title=A Short History Of The Ismailis: Traditions of a Muslim Community|date=1998|publisher=Edinburgh University Press|location=Edinburgh, UK|isbn=0748609040}}</ref>.

== Hayoti ==
Uning hayoti haqida juda oz maʼlumot saqlanib qolgan{{sfn|Daftary|2015}}. U 1256-yil noyabr oyigacha Nizoriy ismoiliylar davlatining markazi boʻlgan Alamut qal’asining soʻnggi hukmdori Rukniddin Xurshohning eng kichik oʻgʻli edi{{sfn|Daftary|2015}}. Alamut qal’asi oʻsha yili Moʻgʻul imperiyasi tomonidan zabt etilgan. Nizoriy anʼanasiga koʻra, u otasi tomonidan voris etib tayinlangan{{sfn|Daftary|2015}} va moʻgʻullar Alamutni qamal qilishidan hamda otasining taslim boʻlishidan oldingi oylarda xavfsiz joyga olib ketilgan{{sfn|Daftary|1997|pp=295–296}}. Uning qolgan barcha oila aʼzolari moʻgʻullar tomonidan qatl etilgan, Shamsiddin oilaning yagona omon qolgan vakili edi{{sfn|Daftary|2015}}. 1257-yil bahorining oxirlarida otasi qatl etilgach, Shamsiddin bevosita uning oʻrniga imom boʻlgan{{sfn|Daftary|2015}}.

U umrining qolgan qismini [[Eron Ozarbayjoni|Ozarbayjonda]], [[Tabriz]] shahri va uning atrofida oʻtkazgan{{sfn|Daftary|2015}}. Oʻz shaxsiyatini yashirib, [[so‘fiy]] darvesh (oʻsha davrda nizoriylar orasida keng tarqalgan usul) va kashtadoʻz qiyofasida hayot kechirgan. Shu bois u anʼanaviy tarzda Zarduz laqabi bilan tanilgan{{sfn|Daftary|2015}}. Nizoriy anʼanasida Shamsiddin baʼzan ilgarigi mutasavvuf [[Shams Tabrizi|Shams Tabriziy]] (1185-1248) bilan adashtiriladi{{sfn|Daftary|2015}}.

Alamutning qoʻldan ketishi keng tarqalib borgan Nizoriy harakatini oʻz markazidan mahrum etgan, biroq Shamsiddin kamida bir necha Nizoriy guruhlari bilan aloqa oʻrnatgan{{sfn|Daftary|2015}}. Unga zamondosh boʻlgan ismoiliy shoir Nizoriy Quhistoniy oʻzining „Safarnoma“ asarida uni 1280-yilda shaxsan koʻrganini aytib{{sfn|Daftary|2007|pp=411–412}}, Shamsiddin Shoh Nimruz Ali va Shoh Shams nomlari bilan tilga olgan{{sfn|Daftary|1997|p=296}}. Uning imomligi davrida Nizoriylar jamoasi Fors shimolida joylashgan Rudbar hududida qayta birlashishga erishadi va hatto Alamutni vaqtinchalik qayta egallaydi. Ammo Suriya Nizoriylari [[Mamluklar davlati|Mamluk sultonligi]] taʼsiri ostiga tushib qoladi{{sfn|Daftary|1997|p=296}}.

== Vafoti va merosxoʻrlik bahslari ==
Shamsiddin taxminan 1310-yilda vafot etib, Nizoriy tarixida XV asr oxirigacha davom etgan noaniq davrni boshlab bergan{{sfn|Daftary|2007|p=413}}. Oʻsha davr imomlari haqida keyinroq tuzilgan vorislik roʻyxatlaridagi ismlardan boshqa maʼlumot yoʻq, ularning hayoti haqida ishonchli sanalar yoki maʼlumotlar ham kam uchraydi{{sfn|Daftary|2007|p=413}}. Biroq, Shamsiddin vafotidan soʻng uning toʻngʻich oʻgʻli Alavuddin Moʻmin shoh kenja oʻgʻli Qosim shoh bilan vorislik masalasida tortishgani maʼlum. Bu Nizoriy imomatini ikkita raqobatdosh yoʻnalishga – Qosim-Shohiylar va Moʻminiylar yoki Muhammad-Shohiylar yoʻnalishiga ajralishiga sabab boʻlgan. Lekin bu boʻlinish Nizoriy adabiyotida deyarli tilga olinmagan{{sfn|Daftary|2007|pp=413–414}}. Oʻrtancha oʻgʻli Kiya Shoh bunday daʼvoni ilgari surmagan{{sfn|Daftary|2007|p=414}}.

Dastlab ikki yoʻnalishdan eng koʻzga koʻringani Moʻminiy tarmogʻining bugungi kunda Suriyada bir necha ming izdoshlari bor{{sfn|Daftary|2007|pp=413–417, 451–456}}. Qosim-Shohiy tarmogʻi esa zamonaviy Nizoriylar tarmoqlarining aksariyatini oʻz ichiga olib, hozirda [[Ogʻaxon|Ogʻaxonlar]] rahbarligida faoliyat yuritmoqda{{sfn|Daftary|2007|pp=413–504}}.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* {{EI2|last=Daftary|first=Farhad|author-link=Farhad Daftary|title=S̲h̲ams al-Dīn Muḥammad|volume=9|pages=295–296|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_6809}}
* {{Daftary-The Ismailis | edition=Second}}
* {{Encyclopædia Iranica Online|last=Daftary|first=Farhad|author-link=Farhad Daftary|title=ŠAMS-AL-DIN MOḤAMMAD|year=2015|url=https://www.iranicaonline.org/articles/shams-aldin-mohammad}}
* {{cite book | last = Virani | first = Shafique N. | author-link = Shafique Virani | title = The Ismailis in the Middle Ages. A History of Survival, A Search for Salvation | publisher = Oxford University Press | location = Oxford and New York | year = 2007| isbn = 978-0-19-531173-0}}

{{s-start}}
{{s-rel|sh}}
{{s-bef|rows=2|before = [[Rukniddin Xurshoh]]}}
{{s-ttl|rows=2|title =28-Nizoriy ismoiliy ta’limoti imomi|years =1257–1310}}
{{s-aft|after = [[Moʻmin Shoh]]|as=Moʻminiy imom}}
{{s-break}}
{{s-aft|after = [[Qosim Shoh]]|as=Qosim-Shohiy imom}}
{{s-end}}

[[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]]
[[Turkum:1310-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Nizoriy imomlar]]
[[Turkum:13-asr ismoiliylari]]
[[Turkum:14-asr ismoiliylari]]