Shirō Ishii sahifasining manbasini koʻrish

{{Harbiy arbob bilgiqutisi|ism=Shirō Ishii|image=|asl_ismi=石井 四郎|tasvir_tavsifi=Harbiy kiyimdagi Shirō Ishii|tugʻilgan_sanasi=1892-yil 25-iyun|tugʻilgan_joyi=[[Shibayama, Chiba|Shibayama]], [[Chiba prefekturasi|Chiba]], [[Yaponiya imperiyasi|Yaponiya]]|vafot_sanasi=1959-yil 10-avgust|vafot_joyi=[[Tokio]], Yaponiya|xizmat_yillari=1921–1945|branch=[[Yaponiya imperator armiyasi]]|rank=[[General jarroh]] ([[general-leytenant]])|commands=[[731-qism]], [[Kvantung armiyasi]]|battles=*[[Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi]]
*[[Ikkinchi jahon urushi]]|awards=[[Oltin uchurtma ordeni]], toʻrtinchi daraja}}

'''Shirō Ishii -''' (石井 四郎, Ishii Shirō, [iɕiː ɕiɾoː]; [[shifokor]]/[[jarroh]] va mikrobiolog boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan oldin va uning davomida u butun [[Yaponiya]]dagi eng yaxshi biologlardan biri hisoblangan. Undan tashqari [[731-boʻlinma|731]] - boʻlim direktori boʻlib ishlagan.

Ishii 1937-yildan 1945-yilgacha boʻlgan Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi davrida Manchukuodagi 731-boʻlimda biologik qurollarni ishlab chiqish va qoʻllashga rahbarlik qildi, shu jumladan Xitoyning Changde va Ningbo shaharlarida bubonik [[vabo]] hujumlari va unga qarshi biologik hujumni "Tunda gilos gullari" operatsiyasini rejalashtirdi. Ishii va uning hamkasblari, gʻayri insoniy tajribalar bilan shugʻullangan, natijada 10 000 dan ortiq odam halok boʻlgan, ularning aksariyati tinch aholi yoki harbiy asirlar boʻlgan. Keyinchalik Ishii [[Xalqaro harbiy tribunal|Uzoq Sharq boʻyicha Xalqaro Harbiy Tribunalda]] AQSh Shironi qoʻlga oldi va u nima qilganini yaxshi bilardi. Shunga qaramay, AQSh unga tadqiqot ma'lumotlari evaziga immunitet taklif qiladi..

== Hayoti ==
[[Fayl:Photo_of_Shiro_Ishii_as_an_elementary_student_at_Chiba_Imperial_School.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Photo_of_Shiro_Ishii_as_an_elementary_student_at_Chiba_Imperial_School.jpg/220px-Photo_of_Shiro_Ishii_as_an_elementary_student_at_Chiba_Imperial_School.jpg|thumb| Shiro Ishiining Chiba Imperial maktabining boshlangʻich oʻquvchisi sifatidagi surati]]
=== Dastlabki yillar ===
Shiro Ishii [[Yaponiya imperiyasi|Yaponiyaning]] Chiba prefekturasidagi Shibayama shahrida mahalliy yer egasi va sake ishlab chiqaruvchi Katsuya Ishi-ning toʻrtinchi oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Shiro oilasi, eng yirik yer egasi boʻlib, mahalliy qishloq va uning atrofidagi qishloqlar ustidan feodal hukmronligini amalga oshirgan. Yosh Shiro [[Chiba|Chiba shahridagi]] Chiba Imperial maktabida va Ishikawa prefekturasi Kanazava shahridagi Toʻrtinchi oʻrta maktabda oʻqidi. U “Sevimli oʻquvchi” boʻlib, fotografik xotiraga ega boʻlib, qiyin matnni bir oʻqishda boshidan oxirigacha aytib bera oladi, deyishardi. Ba'zi sinfdoshlari uni qoʻpol, tajovuzkor va takabbur deb bilishardi. Ammo uning qizi Xarumi [[731-boʻlinma|731]] - boʻlimning sobiq a'zolari bilan birga Shiro "nohaq hukm qilingan" deb oʻylashdi. 

– Otam juda issiq odam edi... u shunchalik yorugʻ ediki, odamlar uning fikrlash tezligiga ba’zan yetolmay, gʻazabini qoʻzgʻatib, baqirardilar<ref>Williams and Wallace "UNIT 731" p. 246, 247</ref><ref name=":0">{{Kitob manbasi|last=Harris|first=Sheldon|title=Factories Of Death|url=https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_f9z0|date=2002|pages=[https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_f9z0/page/n45 14]}}</ref>. Ishii [[Kioto universiteti|Kioto Imperial Universitetida]] [[tibbiyot]] boʻyicha tahsil olgan.
[[Fayl:Graduation_photo_of_Shiro_Ishii_from_the_Department_of_Medicine_of_Kyoto_Imperial_University_in_1920.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Graduation_photo_of_Shiro_Ishii_from_the_Department_of_Medicine_of_Kyoto_Imperial_University_in_1920.jpg/220px-Graduation_photo_of_Shiro_Ishii_from_the_Department_of_Medicine_of_Kyoto_Imperial_University_in_1920.jpg|thumb| Shiro Ishining 1920-yilda Kioto Imperial Universitetining Tibbiyot fakultetining bitiruv fotosurati.]]
1921-yilda Ishii Yaponiya imperatorlik armiyasiga, armiya jarrohi, ikkinchi darajali (jarroh - [[leytenant]]) harbiy jarroh sifatida qabul qilindi. 1922-yilda Shiro [[Tokio|Tokiodagi]] 1-armiya gospitali va armiya tibbiyot maktabiga tayinlandi, u yerda uning ishi, oʻz rahbarlarini hayratda qoldirdi va 1924-yilda [[Adʼyunktura|aspiranturada]] oʻqish uchun Kyoto Imperator universitetiga qaytishga imkon beradi. Oʻqish paytida Ishii koʻpincha bir nechta petri idishlarida "uy hayvonlari" [[Bakteriyalar|bakteriyalarini]] oʻstirardi va uning tadqiqot mavzusi sifatida emas, balki hamroh sifatida bakteriyalarni koʻpaytirishdagi gʻalati amaliyoti uni universitet xodimlariga e'tibor qaratdi.  Shiro sinfdoshlari bilan yaxshi til topishmasdi; ular uning "dagʻalligi" va "beparvoligi" natijasida gʻazablanar edi. Uning ustozlari, [[professor]] Ren Kimura, Shiro-ning oʻz laboratoriya ishlarini yarim tunda sinfdoshlari tomonidan ehtiyotkorlik bilan tozalagan laboratoriya jihozlaridan foydalangan holda qilishining gʻalati odati borligini esladi. Uning sinfdoshlari "ertasi kuni ertalab laboratoriya jihozlarini iflos deb topishganda, jinni boʻlishardi"<ref name=":0"/> 1925-yilda Ishii birinchi darajali armiya jarrohi (jarroh kapitan) lavozimiga koʻtarildi.

=== Biologik urush loyihasi ===
1927-yilga kelib Ishii Yaponiyaning bio-qurol dasturini yaratish tarafdori edi va 1928-yilda Gʻarb boʻylab ikki yillik gastrol safarini boshladi, u yerda [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] boshlab biologik urush va kimyoviy urushning rivojlanishining ta'siri boʻyicha keng qamrovli tadqiqotlar olib bordi. Shiro-ning sayohatlari juda muvaffaqiyatli boʻldi va unga Yaponiya armiyasi vaziri Sadao Araki homiyligini qozonishga yordam berdi. Ishii, shuningdek, Arakining armiyadagi gʻoyaviy raqibi, general-mayor Tetsuzan Nagata tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, keyinchalik u Xabarovskdagi urush jinoyatlari boʻyicha sudlarda Ishii-ning "eng faol tarafdori" deb topildi. 1931-yil yanvar oyida Ishii uchinchi darajali katta armiya jarrohi lavozimiga koʻtarildi ([[mayor]] jarroh). Shiro-ning izdoshlarining fikriga koʻra, Ishii [[Hirohito|imperatorga]] juda sodiq edi va "gʻayratli shaxsiyat" va "jasur va beparvo munosabat" ga ega edi, Shiro-ning ekssentrik odatlari bor edi, masalan, shaharda doʻstlari bilan birga boʻlgandan keyin laboratoriyada tunda ishlash. U, shuningdek, [[Alkogolizm|koʻp ichkilikbozlik]], xotinbozlik va oʻzlashtirish odatlari bilan mashhur boʻlgan, bu hamkasblari tomonidan toqat qilingan<ref>{{Kitob manbasi|last=Harris|first=Sheldon H.|title=Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-45, And the American Cover-up.|url=https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_d2r3|publisher=Routledge|year=1994|isbn=9780415932141|location=New York|pages=[https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_d2r3/page/58 58]}}</ref>.. Ishii shiddatli millatchi sifatida ta'riflangan va bu unga mablagʻ bilan ta'minlaydigan odamlarga kirishga yordam bergan<ref>{{Kitob manbasi|last=Harris|first=Sheldon H.|title=Factories of Death: Japanese Biological Warfare, 1932-45, And the American Cover-up.|url=https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_d2r3|publisher=Routledge|year=1994|isbn=9780415932141|location=New York|pages=[https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_d2r3/page/39 39]}}</ref>.

1935-yilda Shiro katta armiya jarrohi, ikkinchi darajali (jarroh podpolkovnik) lavozimiga koʻtarildi. 1936-yil 1-avgustda Ishii [[731-boʻlinma|731]] - boʻlim va uning ilmiy-tadqiqot muassasalari ustidan rasmiy nazoratga ega boʻladi. Ushbu muassasalarda Ishii va uning odamlari tirik odamlarda tajribalar oʻtkazdilar, shu jumladan, lekin ular bilan cheklanmagan holda: tirik sub'ektlarni vabo kalamushlari bilan yuqtirish, majburiy homiladorlik, jonlantirish (koʻpincha behushliksiz oʻtkaziladi) va sovuqni qoʻzgʻatish va uni davolashga harakat qilish.
[[Fayl:Ishii_in_1939_inspecting_water_filters_at_the_Battle_of_Khalkhin_Gol.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Ishii_in_1939_inspecting_water_filters_at_the_Battle_of_Khalkhin_Gol.jpg/220px-Ishii_in_1939_inspecting_water_filters_at_the_Battle_of_Khalkhin_Gol.jpg|thumb| Ishii 1939-yilda Xalxin Gol jangida suv filtrlarini tekshirdi]]
[[Fayl:Shiro_Ishii_middle_aged.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Shiro_Ishii_middle_aged.png/220px-Shiro_Ishii_middle_aged.png|thumb| Shiro Ishii]]
731-boʻlinmaning sobiq a'zosi 1998-yilda Tokioda Ishii bilan birinchi marta uchrashganida, komandirining koʻrinishidan hayratda qolganini esladi: "Ishii jingalak kiyingan edi. Uning kiyimi oziq-ovqat dogʻlari va koʻplab sigaretalar kuli bilan qoplangan. Uning zobitining qilichi yomon mahkamlangan va polga sudralib ketgan ». Biroq, Manchuriyada Ishii boshqa xarakterga aylanadi: "u begʻubor kiyingan edi. Uning kiyimi begʻubor, qilichi toʻgʻri bogʻlangan edi”<ref>{{Kitob manbasi|last=Harris|first=Sheldon|title=Factories Of Death|url=https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_f9z0|date=2002|pages=[https://archive.org/details/factoriesofdeath0000harr_f9z0/page/n46 15]}}</ref>

Ishii uchun qoʻshimcha reklama aktsiyalari amalga oshiriladi; 1938-yilda katta armiya jarrohi, birinchi darajali jarroh [[polkovnik]], 1941-yil mart oyida general jarroh yordamchisi (jarroh [[General-leytenant|general-mayor]] [[General-mayor|)]] va 1945-yil mart oyida general jarroh (general-leytenant jarroh) lavozimlariga koʻtarildi. Urushning oxiriga kelib Ishii AQShning gʻarbiy qirgʻoqlari boʻylab vabo burgalarini tarqatish rejasini ishlab chiqadi, bu "Tunda "Gilos gullari" operatsiyasi" deb nomlanadi. 1945-yil 15-avgustda Yaponiyaning taslim boʻlishi sababli bu reja amalga oshmadi. Ishii va Yaponiya hukumati ob'ektlar va tajribalarni yashirishga harakat qilishdi, ammo oxir-oqibat Tokiodagi maxfiy universitet laboratoriyasi va Xitoyning [[Xarbin]] shahridagi asosiy laboratoriyasi bilan muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Harbin shahridagi Yaponiya armiyasining 731-sonli [[harbiy jinoyatlar]] koʻrgazma zali (<small>[http://www.731museum.org.cn/index.html <nowiki>sobiq</nowiki>] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220215190945/http://www.731museum.org.cn/index.html |date=2022-02-15 }}</small> 731 língíngìnìnín) shu kungacha boʻlinma va ular sodir etgan vahshiyliklarning muzeyi sifatida saqlanadi.

=== Urush jinoyati va uning immuniteti ===
Ishii [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]] oxirida Yaponiyani bosib olish paytida Qoʻshma Shtatlar hukumati tomonidan hibsga olingan va boshqa rahbarlar bilan birga [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet]] hukumati tomonidan yaxshilab soʻroq qilinishi kerak edi.  Buning oʻrniga, Ishii va uning jamoasi 1946-yilda [[Xalqaro harbiy tribunal|Tokio tribunali]] oldida Yaponiyaning urush jinoyatlari boʻyicha ta'qibidan muzokara olib borishga va ularning toʻliq oshkor etilishi evaziga immunitet olishga muvaffaq boʻlishdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Brody|first1=Howard|last2=Leonard|first2=Sarah E.|last3=Nie|first3=Jing-Bao|last4=Weindling|first4=Paul|title=United States Responses to Japanese Wartime Inhuman Experimentation after World War II: National Security and Wartime Exigency|journal=Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics|date=April 2014|volume=23|issue=2|pages=220–230|doi=10.1017/S0963180113000753|pmid=24534743|pmc=4487829}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kaye |first=Jeffrey |date=27 April 2021 |title=Department of Justice Official Releases Letter Admitting U.S. Amnesty of Unit 731 War Criminals |work=Medium |url=https://jeff-kaye.medium.com/department-of-justice-official-releases-letter-admitting-u-s-amnesty-of-unit-731-war-criminals-9b7da41d8982}}</ref>. Garchi Sovet hukumati jinoiy ta'qiblar boʻlishini xohlasa-da, AQSh mikrobiologlarining tekshiruvidan soʻng Qoʻshma Shtatlar e'tiroz bildirdi. Ular orasida Fort Detrik boshligʻi Edvin Xill ham bor edi, uning hisobotida ma'lumotlar "mutlaqo qimmatli" ekanligi ta'kidlangan; U "Qoʻshma Shtatlarda hech qachon odamlar ustida oʻtkazilgan tajribalar tufayli qoʻlga kiritilishi mumkin emas edi" va "ma'lumot juda arzonga tushgan".  1947-yil 6-mayda Duglas MakArtur [[Vashington (shahar)|Vashingtonga]] shunday deb yozdi: "Qoʻshimcha ma'lumotlar, ehtimol Ishiining ba'zi bayonotlari, ehtimol, yaponlarga ma'lumotlarning razvedka kanallarida saqlanishi va " Urush jinoyatlari " sifatida ishlatilmasligi haqida xabar berish orqali olinishi mumkin. dalil." 

Ishiining daxlsizligi toʻgʻrisidagi bitim 1948-yilda tuzilgan va u hech qachon harbiy jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilmagan va 1947-yildan beri uning aniq qaerdaligi yoki ishgʻoli noma'lum edi. [[Cambridge universiteti|Kembrij universiteti]] tarix oʻqituvchisi Richard Draytonning ta'kidlashicha, Ishii keyinchalik [[Maryland|Merilendga]] bioqurollar boʻyicha maslahat berish uchun borgan.  Yana bir manbaning aytishicha, u Yaponiyada qolib, u yerda klinika ochgan, tekshiruv va muolajalarni tekin qilgan.  Ishii kundalik yuritdi, lekin u 731-boʻlinma bilan urush davridagi faoliyati haqida ma'lumot bermadi [[Fayl:Shiro_Ishii_at_a_reunion_party_of_Unit_731_members_after_the_war.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Shiro_Ishii_at_a_reunion_party_of_Unit_731_members_after_the_war.png/220px-Shiro_Ishii_at_a_reunion_party_of_Unit_731_members_after_the_war.png|thumb| Shiro Ishii urushdan keyin 731-qism a'zolarining uchrashuvida]]
[[Fayl:Shiro_Ishii_after_the_war.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Shiro_Ishii_after_the_war.jpg/220px-Shiro_Ishii_after_the_war.jpg|thumb| Shiro Ishii urushdan keyin]]

=== Oʻlim ===
Oʻzining soʻnggi yillarida Ishii aniq gapira olmadi; u noqulay va ogʻriqli dori ichdi va qattiq ovoz bilan gapirdi. U 1959-yil 9-oktyabrda 67 yoshida Tokioning Shinjuku shahridagi kasalxonada halqum saratonidan vafot etdi. Qizigʻi shundaki, Ishiining butlaridan biri, admiral Togo Xeyxachiro ham tomoq saratonidan vafot etgan. Ishiining dafn marosimini uning 731-boʻlimdagi ikkinchi qoʻmondoni Masaji Kitano boshqargan 

Qizining soʻzlariga koʻra,  Ishii oʻlimidan sal oldin [[Katolik cherkovi|katoliklikni]] qabul qilgan. 

Ishining qizi Xarumi Ishii intervyusida<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Interview with Harumi Ishii|url=https://vimeo.com/740729537}}</ref> oʻlimidan sal oldin Ishining sogʻligʻi yomonlashganini esladi:
{{Quote|text=Bir kuni u Tokio universitetining tibbiyot fakultetiga oʻzidan bir oz namuna toʻqimasini oldi va oʻzining sobiq qoʻl ostidagi xodimlaridan kimga tegishli ekanligini aytmasdan, uni tekshirishni soʻradi. Unga toʻqima saraton kasalligiga chalinganini aytishganda, u ham shunday deb oʻylaganman, deb gʻurur bilan baqirdi. Hech bir shifokor unga tomoq saratoni bilan ogʻriganini aytishga jur'at eta olmadi. Oxir-oqibat u operatsiya qilindi va ovozini yoʻqotdi. U oʻzining jismoniy holatini qayd qilib, oxirgi kunigacha tibbiyotning astoydil talabasi edi. U oʻsha paytda uni ziyorat qilish uchun kelgan eski professori Ren Kimuraga aytdi: "Endi hammasi tugadi", u endi gapira olmagani uchun xabar yozdi. Oʻlimidan biroz oldin u Tokiodagi Sofiya universitetining sobiq prezidenti, marhum doktor Herman Heuvers tomonidan suvga choʻmishni soʻradi. Doktor Heuvers va mening otam urushdan oldin bir-birlari bilan tanish edilar. Otam nemis xalqi va madaniyatini juda hurmat qilgan. U Rim-katolik cherkovida suvga choʻmdi va Jozef ismini oldi. Nazarimda, otam qandaydir yengil tortgandek tuyuldi.|sign=Williams and Wallace (Uilyams va Uolles)|source="Unit 731: The Japanese Army's Secret Of Secrets" (1989 p.298)}}
== Ommaning koʻzida ==

* Min Ji Xvan tomonidan 1991–1992-yillardagi [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] teleserialida ''"Tong koʻzlari"'' da tasvirlangan.
* Gang Vang tomonidan 1988-yilda ''"Quyosh ortidagi odamlar"'' filmida tasvirlangan.

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==

* Jozef Mengele
* Operatsiya Qogʻoz qisqichi
* Xabarovsk urush jinoyatlari boʻyicha sudlar

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references />{{refbegin}}
* Barenblatt, Daniel. ''A Plague Upon Humanity: the Secret Genocide of Axis Japan's Germ Warfare Operation'', HarperCollins, 2004. {{ISBN|978-0060186258}}
* Gold, Hal. ''Unit 731 Testimony'', Charles E Tuttle Co., 1996. {{ISBN|978-4900737396}}
* Williams, Peter and Wallace, David. ''Unit 731: Japan's Secret Biological Warfare in World War II'', Free Press, 1989. {{ISBN|978-0029353011}}
* Harris, Sheldon H. ''Factories of Death: Japanese Biological Warfare 1932–45 and the American Cover-Up'', Routledge, 1994. {{ISBN|978-0415091053|978-0415932141}}
* Endicott, Stephen and Hagerman, Edward. ''The United States and Biological Warfare: Secrets from the Early Cold War and Korea'', Indiana University Press, 1999. {{ISBN|978-0253334725}}
* Handelman, Stephen and Alibek, Ken. ''Biohazard: The Chilling True Story of the Largest Covert Biological Weapons Program in the World – Told from Inside by the Man Who Ran It'', Random House, 1999. {{ISBN|978-0375502316|978-0385334969}}
* Harris, Robert and Paxman, Jeremy. ''A Higher Form of Killing: The Secret History of Chemical and Biological Warfare'', Random House, 2002. {{ISBN|978-0812966534}}
* Barnaby, Wendy. ''The Plague Makers: The Secret World of Biological Warfare'', Frog Ltd, 1999. {{ISBN|978-1883319854|978-0756756987|978-0826412584|978-0826414151}}

{{Tashqi havolalar}}

{{DEFAULTSORT:Ishii, Shiro}}
[[Turkum:1892 births]]
[[Turkum:1959 deaths]]
[[Turkum:Japanese military doctors]]
[[Turkum:Japanese Christians]]
[[Turkum:Japanese human subject research]]
[[Turkum:Japanese generals]]
[[Turkum:Japanese military personnel of World War II]]
[[Turkum:Japanese biological weapons program]]
[[Turkum:Japanese Roman Catholics]]
[[Turkum:Military personnel from Chiba Prefecture]]
[[Turkum:Converts to Christianity]]
[[Turkum:Kyoto University alumni]]
[[Turkum:Deaths from esophageal cancer]]
[[Turkum:Deaths from cancer in Japan]]
[[Turkum:1959-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1892-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]