Shoromba sahifasining manbasini koʻrish

'''Shoromba''' — [[Indigirka|Indigirkaning]] yuqori oqimida yashagan [[Yukagirlar|tayga yukagirlarining]] qabila guruhi. Yasak kitoblariga koʻra, u 12 avloddan iborat boʻlgan: Porochi, Pelev, Nozegi, Naduni, Poroya, Kondil, Lukocha, Yatanga, Lukta, Mindovka, Kokori, Nelita. Etnonimda Yukagir soʻzini taxmin qilish mumkin — shoromo „odam“. Ular [[XVIII asr|XVIII-asrning]] birinchi yarmida [[ruslar]] va [[Evenlar|lamutlar]] bilan harbiy toʻqnashuvlar, shuningdek [[chechak]] epidemiyasi natijasida vafot etdilar.

== Kelib chiqishi va nomlanishi ==
Shormba etnonimi yukagir tilidagi shoromo soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, odam, shaxs maʼnosini bildiradi. Rus sharqshunosi Aleksandr Nemirovskiyning xulosalariga koʻra, yukagir tilining shimoliy, tundra variantida sh tovushi yoʻq, shuning uchun shoromba janubiy yukagir jamoalariga mansub boʻlishi kerak<ref name="Немировский">{{Статья|автор=[[Немировский, Александр Аркадьевич|Немировский А.]]|заглавие=Материалы к истории юкагирского племени Шоромба|ссылка=http://arctic-megapedia.ru/yukagir/images/b/b1/Shoromba.pdf|издательство=arctic-megapedia.ru|archivedate=2014-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902055542/http://arctic-megapedia.ru/yukagir/images/b/b1/Shoromba.pdf}}</ref>.

== Ilk eslatmalar ==
Shoromba birinchi marta rus manbalarida VXII-asrda Indigirkaning oʻrta va yuqori oqimiga nisbatan tilga olingan. Ehtimol, Shoromba janubiy viloyatlardan [[Evenklar|Tungus (Evenks)]] hujumi ostida bu yerga chekingan. Sovet etnografi Boris Dolgixning maʼlumotlariga koʻra, Shoromba Indigirka vodiysida Moma qirgʻogʻidan Selennyax qirgʻogʻigacha, Momaning oʻrta va quyi oqimida, Ojogina daryosi havzasining, yuqori qismida yashagan. Buor-Yuryax va Badyarixa daryolarining oqimi<ref>{{Книга|автор=[[Окладников, Алексей Павлович|Окладников А. П.]], Гоголев З. В., [[Ащепков, Евгений Андреевич|Ащепков Е. А.]]|заглавие=Древний Зашиверск. Древнерусский заполярный город|ссылка=http://www.polarpost.ru/forum/download/file.php?id=19786|издание=монография|место=Москва|издательство=Наука|год=1977|страницы=45|страниц=210}}</ref>.

== Ruslar va Lamutlar bilan harbiy toʻqnashuvlar ==
Shorombaning ruslar bilan birinchi aloqasi [[1639]]-yilda, Ivan Postnik 30 nafar harbiy xizmatchi bilan togʻlarni kesib oʻtib, Yuqori Yana tomondan Indigirkaga — Shorombalar joylashadigan joylarga borganida boshlangan. Shoromba yangintslar (yuqogirlar) bilan yaqin ittifoq tuzgan. [[1642|1642-yilda]] Shoromba Uyandin kabinasiga hujum qiladi, lekin orqaga chekinadi. 1640-1650-yillar davomida. [[XVII asr|XVII-asrda]] Shorombalar asta-sekin ruslar tomonidan boʻysundirilib, yasak toʻlay boshlagan. [[1656|1656-yildagi yasak kitoblariga koʻra,]] ularda 90 ta haqiqiy yasak toʻlovchi bor, bu esa Nemirovskiyning oʻsha paytda shorombalar soni 360 kishiga yaqin boʻlgan degan xulosaga kelishiga imkon beradi. Xuddi shu davrda 12 ta Shoromba avlodi mavjud. [[1656]]-yilga kelib barcha Shoromba urugʻlari boʻysundirilib, ruslarning irmoqlariga aylandi.

== Qirilib ketishi ==
Mulkdan maxrum qilish Shorombning moddiy ahvolini yomonlashtirdi. Bundan tashqari, [[1657]], [[1667]] va [[1693|1693-yillarda]] ular [[chechak]] epidemiyasiga duchor boʻldilar, ularning soni sezilarli darajada (yarim barobar kamayishi taxmin qilinmoqda). Dolgix [[1691]]-yilda, oxirgi yirik epidemiya arafasida, taxminan 200 Shorombani hisoblaydi. [[XVIII asr|XVIII-asr]] boshidagi hisob-kitoblarga koʻra, 160 ta Shoromba, [[1723|1723-yilda]] 120 ta boʻlgan. XVIII-asr oʻrtalarida shoromba butunlay yoʻq boʻlib ketadi. Odamlarning gʻoyib boʻlishining yakuniy sabablari hali aniq belgilanmagan.

== Adabiyotlar ==
* {{статья|автор=[[Немировский, Александр Аркадьевич|Немировский А.]]|заглавие=Материалы к истории юкагирского племени Шоромба|ссылка=http://arctic-megapedia.ru/yukagir/images/b/b1/Shoromba.pdf|издательство=arctic-megapedia.ru|издание=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902055542/http://arctic-megapedia.ru/yukagir/images/b/b1/Shoromba.pdf|archivedate=2014-09-02}}
* Н. В. Плужников, В. И. Шадрин. Юкагиры // Народы Северо-Востока Сибири / ред. Е. П. Батьянова, В. А. Тураев. ИЭА РАН. М.: Наука, 2010.
* Туголуков В. А. Кто вы, юкагиры? М.: Наука, 1979
* Юкагиры. Историко-этнографический очерк / З. В. Гоголев, И. С. Гурвич и др.; ред. А. П. Окладников. Новосибирск: Наука, 1975
== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>
[[Turkum:Yukagirlar]]