Shupelka sahifasining manbasini koʻrish

{{Musiqa asbobi bilgiqutisi}}
'''Shupelka''' ({{lang-mk|шупелка}}, serboxorv. shupelka) — bolgar choʻponlarining yarim koʻndalang [[Fleyta|fleytasi]]. ''Kavalning kichik bir turi''{{Sfn|Музыкальные инструменты. Энциклопедия|2008}}. Ushbu cholgʻu asbobi Bolqon mintaqasining boshqa mamlakatlarida, jumladan Makedoniya, Serbiya va Gretsiyada ham keng tarqalgan.

== Tavsifi ==
Mazkur cholgʻu asbobi — boʻylama fleyta boʻlib, kalta yogʻoch dastak va 6 ta kuy chalish teshigiga ega, shu jihatlari bilan xromatik diagonal kaval fleytasiga oʻxshaydi<ref>{{Книга|страницы=203|ссылка=http://books.google.mk/books?id=gyiTOcnb2yYC&dq=&source=gbs_navlinks_s|заглавие=World Music: Africa, Europe and the Middle East|издательство={{Нп3|Rough Guides}}|god=1999|isbn=9781858286358|avtor=Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo}}</ref>. Cholgʻu asbobining uzunligi 24 sm dan 35 sm gacha oʻzgarishi mumkin.

Asbob yongʻoq, [[Qizil (daraxt)|qizil]], shumtol yoki [[Zarang|zarang daraxtining yogʻochidan tayyorlanadi]]<ref>{{veb manbasi|url=http://www.imor.org.mk/programmes/telecollaboration/makedonija/dmbuc/narodni2.html|title=Народни инструменти — Шупелка|language=mk|publisher=www.imor.org.mk|year=2007|accessdate=2014-03-03|archive-date=2014-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317232922/http://www.imor.org.mk/programmes/telecollaboration/makedonija/dmbuc/narodni2.html|deadlink=no}}</ref>.

Shupelka tovush jihatidan xromatik shkalani (ikki oktava) qamrab oladi, pastki oktavaning birinchi notasi bundan mustasno<ref name="SVM">{{книга |ссылка=http://www.sokom.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=2445:2012-06-26-12-00-37&catid=93:2012-06-21-10-16-09&Itemid=118&lang=mk |заглавие=Шупелката во Mакедонија |язык=Macedonian |год=2000 |издательство=Институт за фолклор „Марко Цепенков“ |isbn=9989-642-09-5 |автор=Боривоје Џимревски }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160311021509/http://sokom.mk/index.php?catid=93:2012-06-21-10-16-09&id=2445:2012-06-26-12-00-37&itemid=118&lang=mk&option=com_content&view=article |date=2016-03-11 }}</ref>. Shupelka pastki registrda mayin va yoqimli ovoz beradi, yuqori registrda esa tovush keskin va quloqni teshadigan<ref name="SVM" />, biroz shipillovchi tembrga ega boʻladi.

Havo kiradigan yuqori teshikning chetlari tor va oʻtkirdir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=9F6DEA5E0807D346815AE0221874F441|language=mk|title=Народни инструменти — дувачки — Шупелка|publisher=www.kralemarko.org.mk|accessdate=2014-03-03|archive-date=2013-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030020631/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=9F6DEA5E0807D346815AE0221874F441|deadlink=no}}</ref>.

Shupelkaning old tomonida oltita teshik mavjud, bundan tashqari, cholgʻu asbobining yettita teshikli namunalari ham bor<ref name="KH">{{Книга|год=1986|заглавие=Narodnite muzički instrumenti vo Makedonija|ссылка=http://books.google.mk/books/about/Narodnite_muzi%C4%8Dki_instrumenti_vo_Makedo.html?id=gL0iAAAAMAAJ&redir_esc=y|место=Skopje, Macedonia|издательство=Makedonska Kniga|автор=Aleksandar Linin}}</ref>.

Asbobning nomi makedoncha „shupliv“, yaʼni „ichi boʻsh“ degan soʻzdan kelib chiqqan. Shuningdek, ushbu cholgʻu asbobining Tunis va Jazoirda keng tarqalgan gasba — puflab chalinadigan va yogʻochdan ishlanadigan arabcha cholgʻu asbobi bilan umumiy jihatlari mavjud<ref name="KH"/>.

Shupelka yaxlit korpus qismiga ega va uni sozlash shart emas.

Shupelka chalish vaqtidagi klassik holat — har bir qoʻlning uchta oʻrta barmogʻi teshiklar ustiga joylashadi, asbob vertikal holatda 45 ° burchak ostida turadi. U yakkaxon improvizatsiyalar uchun ham, instrumental orkestrlar tarkibida ham qoʻllanadi.

== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Adabiyotlar ==

* {{Книга|заглавие=Музыкальные инструменты. Энциклопедия|часть=Цафара|место=М.|издательство=Дека-ВС|год=2008|страницы=650|страниц=786|ref=Музыкальные инструменты. Энциклопедия}}

== Havolalar ==

* {{veb manbasi |url=http://www.vargan.ru/kaval/index.shtml |title=Каваль и шупелка: диагональные флейты |publisher=Музыкальный журнал «Варга. Акустические музыкальные инструменты» |accessdate=2016-10-28 |archive-date=2016-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017024837/http://www.vargan.ru/kaval/index.shtml |deadlink=yes }}