Shupelka
Шупелка (макед.: шупелка, сербохорв. шупелка) — болгар чўпонларининг ярим кўндаланг флейтаси. Кавалнинг кичик бир тури[1]. Ушбу чолғу асбоби Болқон минтақасининг бошқа мамлакатларида, жумладан Македония, Сербия ва Грецияда ҳам кенг тарқалган.
Тавсифи
Мазкур чолғу асбоби — бўйлама флейта бўлиб, калта ёғоч дастак ва 6 та куй чалиш тешигига эга, шу жиҳатлари билан хроматик диагонал кавал флейтасига ўхшайди[2]. Чолғу асбобининг узунлиги 24 см дан 35 см гача ўзгариши мумкин.
Асбоб ёнғоқ, қизил, шумтол ёки заранг дарахтининг ёғочидан тайёрланади[3].
Шупелка товуш жиҳатидан хроматик шкалани (икки октава) қамраб олади, пастки октаванинг биринчи нотаси бундан мустасно[4]. Шупелка пастки регистрда майин ва ёқимли овоз беради, юқори регистрда эса товуш кескин ва қулоқни тешадиган[4], бироз шипилловчи тембрга эга бўлади.
Ҳаво кирадиган юқори тешикнинг четлари тор ва ўткирдир[5].
Шупелканинг олд томонида олтита тешик мавжуд, бундан ташқари, чолғу асбобининг еттита тешикли намуналари ҳам бор[6].
Асбобнинг номи македонча „шуплив“, яъни „ичи бўш“ деган сўздан келиб чиққан. Шунингдек, ушбу чолғу асбобининг Тунис ва Жазоирда кенг тарқалган гасба — пуфлаб чалинадиган ва ёғочдан ишланадиган арабча чолғу асбоби билан умумий жиҳатлари мавжуд[6].
Шупелка яхлит корпус қисмига эга ва уни созлаш шарт эмас.
Шупелка чалиш вақтидаги классик ҳолат — ҳар бир қўлнинг учта ўрта бармоғи тешиклар устига жойлашади, асбоб вертикал ҳолатда 45 ° бурчак остида туради. У яккахон импровизациялар учун ҳам, инструментал оркестрлар таркибида ҳам қўлланади.
Манбалар
- ↑ Музыкальные инструменты. Энциклопедия 2008.
- ↑ Wорлд Мусиc: Африcа, Эуропе анд тҳе Миддле Эаст. Андоза:Нп3 — 203-бет. ИСБН 9781858286358.
- ↑ „Народни инструменти — Шупелка“ (мк). www.имор.орг.мк (2007). 2014-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-март.
- ↑ 4,0 4,1 Боривоје Џимревски. Шупелката во Македонија. Институт за фолклор „Марко Цепенков“, 2000. ИСБН 9989-642-09-5. (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-11 санасида архивланган)
- ↑ „Народни инструменти — дувачки — Шупелка“ (мк). www.кралемарко.орг.мк. 2013-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-март.
- ↑ 6,0 6,1 Александар Линин. Народните музиčки инструменти во Македонижа. Скопже, Маcедониа: Македонска Книга, 1986.
Адабиётлар
- „Цафара“, Музыкальные инструменты. Энциклопедия. М.: Дека-ВС, 2008 — 650-бет.
Ҳаволалар
- „Каваль и шупелка: диагональные флейты“ (деадлинк). Музыкальный журнал «Варга. Акустические музыкальные инструменты». 2016-йил 17-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-октябр.