Шупелка (макед.: шупелка, сербохорв. шупелка) — болгар чўпонларининг ярим кўндаланг флейтаси. Кавалнинг кичик бир тури[1]. Ушбу чолғу асбоби Болқон минтақасининг бошқа мамлакатларида, жумладан Македония, Сербия ва Грецияда ҳам кенг тарқалган.

Шупелка

Тавсифи

Мазкур чолғу асбоби — бўйлама флейта бўлиб, калта ёғоч дастак ва 6 та куй чалиш тешигига эга, шу жиҳатлари билан хроматик диагонал кавал флейтасига ўхшайди[2]. Чолғу асбобининг узунлиги 24 см дан 35 см гача ўзгариши мумкин.

Асбоб ёнғоқ, қизил, шумтол ёки заранг дарахтининг ёғочидан тайёрланади[3].

Шупелка товуш жиҳатидан хроматик шкалани (икки октава) қамраб олади, пастки октаванинг биринчи нотаси бундан мустасно[4]. Шупелка пастки регистрда майин ва ёқимли овоз беради, юқори регистрда эса товуш кескин ва қулоқни тешадиган[4], бироз шипилловчи тембрга эга бўлади.

Ҳаво кирадиган юқори тешикнинг четлари тор ва ўткирдир[5].

Шупелканинг олд томонида олтита тешик мавжуд, бундан ташқари, чолғу асбобининг еттита тешикли намуналари ҳам бор[6].

Асбобнинг номи македонча „шуплив“, яъни „ичи бўш“ деган сўздан келиб чиққан. Шунингдек, ушбу чолғу асбобининг Тунис ва Жазоирда кенг тарқалган гасба — пуфлаб чалинадиган ва ёғочдан ишланадиган арабча чолғу асбоби билан умумий жиҳатлари мавжуд[6].

Шупелка яхлит корпус қисмига эга ва уни созлаш шарт эмас.

Шупелка чалиш вақтидаги классик ҳолат — ҳар бир қўлнинг учта ўрта бармоғи тешиклар устига жойлашади, асбоб вертикал ҳолатда 45 ° бурчак остида туради. У яккахон импровизациялар учун ҳам, инструментал оркестрлар таркибида ҳам қўлланади.

Манбалар

  1. ↑ Музыкальные инструменты. Энциклопедия 2008.
  2. ↑ Wорлд Мусиc: Африcа, Эуропе анд тҳе Миддле Эаст. Андоза:Нп3 — 203-бет. ИСБН 9781858286358. 
  3. ↑ „Народни инструменти — Шупелка“ (мк). www.имор.орг.мк (2007). 2014-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-март.
  4. ↑ 4,0 4,1 Боривоје Џимревски. Шупелката во Македонија. Институт за фолклор „Марко Цепенков“, 2000. ИСБН 9989-642-09-5.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-11 санасида архивланган)
  5. ↑ „Народни инструменти — дувачки — Шупелка“ (мк). www.кралемарко.орг.мк. 2013-йил 30-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 3-март.
  6. ↑ 6,0 6,1 Александар Линин. Народните музиčки инструменти во Македонижа. Скопже, Маcедониа: Македонска Книга, 1986. 

Адабиётлар

  • „Цафара“, Музыкальные инструменты. Энциклопедия. М.: Дека-ВС, 2008 — 650-бет. 

Ҳаволалар