Ziyosfera

Soʻm: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Soʻm
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Soʻm]]
{{valyuta
|Nomi=Soʻm2000
|Asl nomlanishi=Soʻm
|Tasvir=2000 sum old tomoni.jpg
|ISO4217= UZS (860)
|Davlat nomi={{UZB}}
|Simvol=soʻm
}}
 
'''''Soʻm''''' – [[Oʻzbekiston]] Respublikasining [[pul birligi]]. 1 Soʻm qimmati 100 [[tiyin]]. Xalqaro ifodasi '''UZS''' Soʻm Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Oʻzbekiston Respublikasining milliy valyutasini muomalaga kiritish toʻgʻrisida“gi 1994-yil 16-iyundagi farmoni bilan 1994-yilning 1-iyulidan respublika hududida yagona, cheklanmagan va qonuniy toʻlov vositasi sifatida muomalaga chiqarilgan. Qimmatbaho metallar suvi yuritilgan turli qiymatdagi yubiley tangalar esa turli sanalar nishonlanishi munosabati bilan va numizmatik maqsadda chiqarilgan (qarang [[Tanga]]). Soʻmning muomalaga kiritilishi Oʻzbekiston pul muomalasi va hisob-kitoblar tizimini tashkil etish hamda respublika iqtisodiyotini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega boʻldi. Milliy valyuta pul belgilarini muomalaga chiqarish va uning barqarorligini taʼminlashni [[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki]] amalga oshiradi.<ref>[[Fayzulla Mullajonov]]. [[OʻzME]]. Toshkent</ref> 1 soʻm = 100 [[tiyin]]. [[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi]]ning 122—moddasi va „Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mustaqilligining asoslari toʻgʻrisida“gi qonunning 11-moddasi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisning [[1993-yil]] [[3-sentabr]]dagi 952-XII sonli qaroriga muvofiq [[1994-yil]] [[1-iyul]]dan boshlab, [[Oʻzbekiston Respublikasi]] hududida qonuniy toʻlov vositasi boʻlgan milliy valyuta – „soʻm“ muomalaga kiritildi. 2013-yil iyunida 5000 soʻm qiymatlik yangi banknota chiqishi haqida xabarlar tarqaldi.<ref name="beshming">{{Yangiliklar manbasi|url=http://kun.uz/2013/06/21/fivethousand/|title=Ижтимоий тармоқларда беш минг сўмлик банкнотанинг суратлари пайдо бўлди|publisher=[[kun.uz]]|date=21.06.2013|seperator=|access-date=24-iyun 2013-yil|archivedate=24-iyun 2013-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130624043200/http://kun.uz/2013/06/21/fivethousand/|archive-date=2013-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624043200/http://kun.uz/2013/06/21/fivethousand/|url-status=dead}}</ref> 2013-yil 27-iyunida [[Oʻzbekiston respublikasi Markaziy banki]] shu yilning 1-iyulidan boshlab qiymati 5000 soʻm boʻlgan pul chiptalarini muomalaga chiqarishini bildirdi.<ref name="cbu5000">{{Veb manbasi|url=http://cbu.uz/uz/node/40947|title=Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati 5000 so'm boʻlgan pul biletlarini muomalaga chiqarish to'g'risida|publisher=[[Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki]]|date=27.06.2013|accessdate=27-iyun 2013-yil|archivedate=11-avgust 2013-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811233031/http://cbu.uz/uz/node/40947}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130811233031/http://cbu.uz/uz/node/40947 |date=11-avgust 2013-yil }}</ref>. [[2017-yil]] [[20-fevral]]da [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati]] kengashining „Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan 10000 soʻmlik banknotlarning chiqarilishi toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilindi<ref>[http://kun.uz/news/2017/02/21/uzbekistonda-10-000-sumlik-banknot-cikarilisi-kutilmokda Oʻzbekistonda 10000 soʻmlik muomalaga chiqarilishi kutilmoqda]</ref>. [[2021-yil]] [[14-iyun]]dan 2000 va 20000 soʻmlik banknotlar muomalaga chiqarildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://depozit.uz/news/ozbekiston-respublikasi-markaziy-bankining-qiymati-2-000-som-va-20-000-som-bolgan-pul-belgilarini-muomalaga-chiqarish-togrisida|sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati 2 000 so‘m va 20 000 so‘m bo‘lgan pul belgilarini muomalaga chiqarish to‘g‘risida|sana=05.06.2021|qaralgan sana=20.08.2022}}</ref><ref>https://m.kun.uz/news/2021/06/04/2000-va-20-000-somlik-yangi-kupyuralar-14-iyundan-muomalaga-chiqariladi</ref>.
 
== Tangalar va ularning yillari ==
=== 1994-2000 ===
{|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center"
! Tasvir
! Qiymati
! Tarkibi
! Diametri<br />(mm)
! Qalinligi<br />(mm)
! Ogʻirligi<br />(g)
! Yoni
! Chiqqan<br />yil (lar)i
|-
| [[Fayl:UZ-1994tiin01.jpg|120px]]
| <big>1 tiyin
|rowspan="3"| [[poʻlat]],<br />[[latun]]
| 17
| 1,2
| 1,74
| tekis
| 1994
|-
| [[Fayl:UZ-1994tiin03.jpg|120px]]
| <big>3 tiyin
| 20
| 1,3
| 2,7
|rowspan="3"| qirrali
| 1994
|-
| [[Fayl:UZ-1994tiin05.jpg|120px]]
| <big>5 tiyin
| 21,5
| 1,4
| 3,4
| 1994
|-
| [[Fayl:UZ-1994tiin10.jpg|120px]]
| <big>10 tiyin
|rowspan="6"| [[poʻlat]],<br />[[nikel]]
| 18,8
| 1,5
| 2,87
| 1994
|-
| [[Fayl:UZ-1994tiin20.jpg|120px]]
| <big>20 tiyin
| 22
| 1,6
| 4
| tekis<br />''{{comment|Yigirma tiyin}}''<br />deb yozilgan
| 1994
|-
| [[Fayl:UZ-1994tiin50.jpg|120px]]
| <big>50 tiyin
| 23,9
| 1,6
| 4,75
| tekis<br />''{{comment|Ellik tiyin}}''<br />deb yozilgan
| 1994
|-
| [[Fayl:UZ-1998sum01.jpg|120px]]
| <big>1 soʻm
| 19,80
| 1,3
| 2,27
|rowspan="3"| tekis
| 1997, 1998,<br />1999
|-
| [[Fayl:UZ-1999sum05.jpg|120px]]
| <big>5 soʻm
| 22,20
| 1,6
| 4,00
| 1997, 1998,<br />1999
|-
| [[Fayl:UZ-1998sum10.jpg|120px]]
| <big>10 soʻm
| 24,10
| 1,6
| 4,75
| 1997, 1998,<br />1999 2000
|}
 
=== 2000-2004 ===
2001-yilgi 50 soʻm va 2004-yilgi 100 soʻmlik tangalar maʼlum sanalarga atab chiqarilgan boʻlsada (mustaqillikning 10 yilligi, milliy valyutaning 10 yilligi), Markaziy bank tomonidan esdalik tangalar qatoriga kiritilmagan. 2001—2004-yillarda zarb qiligan 50 va 100 soʻmlik tangalar 2019-yil 1-iyuldan 1, 5 va 10 soʻm qiymatiga ega boʻlgan tangalar 2020-yil 1-martdan muomaladan chiqarilgan.
 
{|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center"
! Tasvir
! Qiymati<br />(soʻm)
! Tarkibi
! Diametr<br />(mm)
! Qalinligi<br />(mm)
! Ogʻirligi<br />(g)
! Yoni
! Chiqqan yillari
|-
| [[Fayl:UZ-2000sum01.jpg|120px]]
| <big>1
| poʻlat,<br />nikel
| 19
| 1,3
| 2,7
| qirrali
| 2000
|-
| [[Fayl:UZ-2001sum05.jpg|120px]]
| <big>5
| poʻlat,<br />latun
| 21
| 1,4
| 3,44
|rowspan="2"| tekis
|rowspan="3"| 2001
|-
| [[Fayl:UZ-2001sum10.jpg|120px]]
| <big>10
| poʻlat,<br />nikel
| 19
| 1,3
| 2,85
|-
| [[Fayl:UZ-2001sum50.jpg|63px]][[Fayl:UZ-2001sum50-obv.jpg|63px]]
| <big>50
|rowspan="2"| poʻlat,<br />[[mis|Cu]]/[[nikel|Ni]]
| 26
| 2,2
| 8
| qisman<br />qirrali
|-
| [[Fayl:UZ-2004sum100.jpg|63px]][[Fayl:UZ-2004sum100-obv.jpg|63px]]
| <big>100
| 27,1
| 1,8
| 8
| tekis<br />''{{comment|Oʻzbekiston<br />markaziy banki }}''<br />deb yozilgan
| 2004
|}
 
=== 3-chiqarilishi (2018-yil) ===
2018-yil 2-iyuldan muomalaga kiritilgan.
{|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center"
! Tasvir
! Qiymati<br />(soʻm)
! Tarkibi
! Diametri<br />(mm)
! Qalinligi<br />(mm)
! Ogʻirligi<br />(g)
! Yoni
! Chiqqan yillari
|-
| [[Fayl:50 SUM 2018.jpg|120px]]
| <big>50
|rowspan="4"| poʻlat,<br />nikel
| 18
| 1
| 2
|rowspan="4"| tekis
| 2018
|-
| [[Fayl:100 SUM 2018.jpg|120px]]
| <big>100
| 20
| 1
| 2,5
| 2018
|-
| [[Fayl:200 SUM 2018.jpg|120px]]
| <big>200
| 22
| 1,1
| 3,3
| 2018
|-
| [[Fayl:500 SUM 2018.jpg|120px]]
| <big>500
| 24
| 1,1
| 3,9
| 2018
|-
|
|1000
|
|30
|1,1
|4,2
|
|2022
|}
 
=== Esdalik tangalar va ular haqida maʼlumotlar ===
{{Asosiy|Oʻzbekistonning esdalik tangalari}}
Esdalik tangalari Markaziy bank tomonidan 1994-yildan beri zarb qilinadi. Tangalar qimmatli metallardan (10, 50 va 100 soʻmli), oddiy metallardan (25, 50, 100 va 500 soʻmli) va oltin qoplamali oddiy metallardan (1 va 10 soʻmli) zarb qilingan.
 
== Banknotlar ==
=== 1992-1994 ===
{{Asosiy|Soʻm-kupon}}
Barcha kupyuralarning old tomonida [[Oʻzbekiston Respublikasi davlat gerbi|Oʻzbekiston gerbi]], orqa tomonida [[Samarqand]] [[Registon maydoni]]dagi [[Sherdor madrasasi]] tasviri tushirilgan
Banknot raqamlari AB 12345678 (1—500 soʻmlar) yoki AB 1234567 (500—10 000 soʻmlar), banknotning old tomonida Oʻzbekiston gerbining ostida joylashgan.
1993-yil 15-noyabrda muomalaga kiritilgan, 1994-yil 1-avgustda muomaladan chiqarilgan. Bu seriyadagi banknotlar Angliyada „Harrison & Sons Ltd“ bosmaxonasida chop etilgan.
 
{|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center"
!colspan="2"| Tasviri
!rowspan="2"| Qiymati<br />(soʻm)
!rowspan="2"| Oʻlchamlari<br />(mm)
!rowspan="2"| Asosiy<br />ranglari
!rowspan="2"| Suv belgisi
|-
! Old tomoni
! Orqa tomoni
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:1 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:1 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| <big>1
|rowspan="5"| 120×61
| koʻk,<br />kulrang
|rowspan="5"| gulli naqsh
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:3 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:3 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| <big>3
| yashil
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:5 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:5 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| <big>5
| siyohrang
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:10 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:10 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| <big>10
| qizil
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:25 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|120px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:25 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|120px]]
| <big>25
| firuza rang
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:50 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:50 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>50
|rowspan="7"| 144×69
| pushti
|rowspan="7"| paxta
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:100 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:100 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>100
| qora,<br />moviy
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:200 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:200 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>200
| binafsha rang
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:500 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:500 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>500
| toʻq sariq
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:1000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:1000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>1000
| jigarrang
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:5000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:5000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>5000
| koʻk
|-
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:10000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg|144px]]
|bgcolor="#000000"| [[Fayl:10000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg|144px]]
| <big>10 000
| qirmizi
|-
|colspan="6" align="left"|<small>Rasm masshtabi – 1,0 millimetrga 1,0 piksel
|}
 
=== 1994-1999 ===
{|class="wikitable" style="font-size: 90%"
!colspan=2| Tasvir !!rowspan=2| Qiymat, soʻm !!rowspan=2| Oʻlcham, mm !!rowspan=2| Asosiy ranglari !!rowspan=2| Ort tomonidagi tasvir !!rowspan=2| Chiqarilgan sana
|-
! Old tomoni !! Ort tomoni
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS1 1994 front.jpg|120px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS1 1994 back.jpg|120px]]
| <center><big>1
|rowspan="2"| <center>120×62
| <center>yashil<br />pushti
| <center>[[Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri]], [[Toshkent]]
|rowspan="7"| <center>[[1994]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS3 1994 front.jpg|120px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS3 1994 back.jpg|120px]]
| <center><big>3
| <center>qizil<br />yashil
| <center>[[Chashmai Ayyub]], [[Buxoro]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS5 1994 front.jpg|142px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS5 1994 back.jpg|142px]]
| <center><big>5
| rowspan="5"| <center>142×69
| <center>koʻk<br />qizil
| <center>[[Alisher Navoiy]] monumenti, Toshkent
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS10 1994 front.jpg|142px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS10 1994 back.jpg|142px]]
| <center><big>10
| <center>binafsha<br />koʻk
| <center>[[Goʻri Amir]], [[Samarqand]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS25 1994 front.jpg|142px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS25 1994 back.jpg|142px]]
| <center><big>25
| <center>koʻk<br />zargʻaldoq
| <center>[[Shohizinda]], Samarqand
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS50 1994 front.jpg|142px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS50 1994 back.jpg|142px]]
| <center><big>50
| <center>jigarrang<br />zargʻaldoq
| <center>[[Registon ansambli]], Samarqand
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS100 1994 front.jpg|142px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS100 1994 back.jpg|142px]]
| <center><big>100
| <center>binafsha
| <center>[[Xalqlar doʻstligi saroyi]], Toshkent
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS200 1997 front.jpg|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UzbekistanP80-200sum-1997-donatedoy b.jpg|144px]]
| <center><big>200
|rowspan="7" | <center>144×78
| <center>yashil
| <center>[[Sherdor madrasasi]] fragmenti, Samarqand
|rowspan="1"| <center>[[1997]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS500 1999 front.jpg|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy b.jpg|144px]]
| <center><big>500
| <center>qizil
| <center>[[Amir Temur]] monumenti, Toshkent
|rowspan="1"| <center>[[1999]]
|-
|colspan="6" align="left"|<small>Rasm masshtabi – 1,0 millimetrga 1,0 piksel
|}
 
=== 2001-2019 ===
{|class="wikitable" style="font-size: 90%"
!colspan=2| Tasvir !!rowspan=2| Qiymat, soʻm !!rowspan=2| Oʻlcham, mm !!rowspan=2| Asosiy ranglari !!rowspan=2| Ort tomonidagi tasvir !!rowspan=2| Chiqarilgan sana
|-
! Old tomoni !! Ort tomoni
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS1000 2001 front.jpg|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:UZS1000 2001 back.jpg|144px]]
| <center><big>1000
| <center>binafsha<br />jigarrang
| <center>[[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]], Toshkent
|rowspan="1"| <center>[[2001]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:Uzbekistan 5000 so'm avers.jpg|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:Uzbekistan 5000 so'm reverse.jpg|144px]]
| <center><big>5000
| <center>yashil<br />jigarrang<ref name="cbu5000"/>
| <center>[[Oliy Majlis]] binosi, Toshkent
| <center>[[2013]]<ref name="cbu5000"/>
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:GerbFace.jpg|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:10000 soms of Uzbekistan (2017) reverse.jpg|144px]]
| <center><big>10 000
| <center>och koʻk
| <center>[[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati]] binosi, Toshkent
| <center>[[2017]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:Avers 50 000.jpg|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:Revers 50 000.jpg|144px]]
| <center><big>50 000
| <center>binafsharang
| <center>Xalqaro anjumanlar saroyi, Toshkent
| <center>[[2017]]
|-
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:100_000_SUM_FRONT.png|144px]]
|align="center" bgcolor="#000000"| [[Fayl:100_000_SUM_REVERS.png|144px]]
| <center><big>100 000
| <center>och jigarrang
| <center>Old tarafda [[Mirzo Ulugʻbek]] haykali, orqa tarafda Mirzo [[Ulugʻbek rasadxonasi]]
| <center>[[2019]]
|}
 
=== 2021-yildan ===
{| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center"
|+
! colspan="2" |Tasviri
! rowspan="2" |Qiymat<br />(soʻm)
! rowspan="2" |Oʻlchamlari<br />(mm)
! rowspan="2" |Asosiy<br />rangi
! rowspan="2" |Banknotadagi tasvir
! colspan="2" |Sana
|-
!Old tomoni
!orqa tomoni
!Muomalaga kiritilgan
!Bosilgan
|-
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:2000 SUM AVERS.jpg|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:2000 SUM REVERS.jpg|144px]]
|2000
| rowspan="2" | 142x69
| pushti,<br />firuza
| '''old tomoni''' – Buxorodagi [[Buxoro arki|Ark qalʼasi]]. Qal’aning chap tomonida Buxoro timsoli boʻlgan – ikki oʻrkachli tuya tasvirlangan. Koʻzi ojiz odamlar uchun relef elementi qizil rangda qilingan.<br />'''orqa tomoni''' – Buxoro viloyatidagi qadimiy shahar boʻlmish [[Poykand]] xarobalari. Oʻng tomonda Buxoro viloyatidagi Varaxsha qadimiy manzilgohidan topilgan miloddan avvalgi <nowiki>VIII</nowiki> asrga oid devor bezaklari va miloddan avvalgi XXX-XX asrlarga oid uy-roʻzgʻor buyumlari
| 14-iyun 2021
| rowspan="7" | 2021
|-
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:5000 SUM AVERS.jpg|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:5000 SUM REVERS.jpg|144px]]
|5000
| yashil,<br />jigarrang
| old tomoni – [[медресе Шердор]] v [[Самарканд]]e, Sleva ot nego raspolojen krilatiy bars – simvol Samarkanda. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v korichnevom svete. <br />orqa tomoni – arxitekturniy pamyatnik [[Афрасиаб (городище)|Afrasiab]] v Samarkande, a takje predmeti bita, naydennie na territorii etogo pamyatnika v xode arxeologicheskix raskopok: keramicheskiy kuvshin i vishitiy podnos.<ref name=":4">{{Veb manbasi|url=https://www.gazeta.uz/ru/2022/07/01/money/|title=Эволюция узбекского сума|website=Газета.uz|access-date=2022-07-01|archive-date=2022-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701211625/https://www.gazeta.uz/ru/2022/07/01/money/|deadlink=no}}</ref>
| rowspan="2" | 26 avgusta 2021<ref name="new2021">[https://cbu.uz/ru/press_center/news/546055/ Soobщenie Tsentralnogo banka Respubliki Uzbekistan]</ref>
|-
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:10000 SUM AVERS.jpg|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:10000 SUM REVERS.jpg|144px]]
| 10000
| rowspan="3" | 147×69
|koʻk, binafsha,<br />pushti
| old tomoni – [[Медресе Кукельдаш (Ташкент)|medrese Kukeldash]] v Tashkente. Sleva ot nego raspolojen element, napominayuщiy vorota. On simvoliziruet odni iz vorot drevnego Tashkenta. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v sinem svete.<br />orqa tomoni – arxeologicheskiy pamyatnik „[[Шаштепа|Shashtepa“]], a takje obrazsi drevnego remesla – lyagan i i bitovaya posuda.<ref name=":4" />
|-
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:AVERS 2000 SUM.png|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:REVERS 2000 SUM.png|144px]]
| 20000
| koʻk, binafsha, jigarrang
| old tomoni – drevnee soorujenie [[Кой-Крылган-кала]] v [[Каракалпакстан]]e. Sleva ot pamyatnika izobrajen ornamentalniy uzor, kotoriy vstrechaetsya na natsionalnix karakalpakskix tkanyax. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v sinem svete.<br />orqa tomoni – krepost [[Джанбас-кала]] v Karakalpakstane, a takje kuvshin VII—VI vekov do n. e. i artefakt I veka do n. e. Artefakt napominaet verblyuda. On ispolzovalsya v obryadax zoroastrizma.<ref name=":4" />
| 14 iyunya 2021<ref>[https://cbu.uz/ru/press_center/news/511377/ Soobщenie TsB RUz]</ref>
|-
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:50 000 sum new front.jpg|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:50 000 sum new rear.jpg|144px]]
| 50000
|binafsha, koʻk, sariq
| old tomoni – [[Аль-Хаким ат-Тирмизи|mavzoley Al-Xakim at-Tirmizi]] v [[Сурхандарьинская область|Surxandarinskoy oblasti]]. Sleva ot nego raspolojena ornamentalnaya pechat, naydennaya vo vremya arxeologicheskix raskopok v poselenii Sapallitepa v Surxandarinskoy oblasti. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v sinem svete.<br />orqa tomoni – drevniy arxeologicheskiy kompleks [[Фаязтепа]] v Surxandarinskoy oblasti i dva vida surxandarinskoy keramicheskoy posudi, naydennie vo vremya raskopkok v poselenii Sapallitepa. V sentre raspolojen „letyaщiy golub“ – simvol mira.<ref name=":4" />
| rowspan="2" | 22 dekabrya 2021<ref name="new501002021">[https://cbu.uz/ru/press_center/news/573356/ Soobщenie Tsentralnogo banka Respubliki Uzbekistan]</ref>
|-
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:100 000 sum new front.jpg|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[Fayl:100 000 sum new rear.jpg|144px]]
| 100000
| 152×69
| och jigarrang, limonrang, pushti
| old tomoni – muzey-zapovednik Ichan-kala v Xive. V verxnem levom uglu izobrajyon minaret, raspolojenniy v muzee. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v korichnevom svete.
orqa tomoni – zamok Angka-kala, kotoriy yavlyalsya stolitsey drevnego Xorezmskogo gosudarstva. Ryadom izobrajeni keramicheskaya posuda, otnosyaщayasya k X veku, i xorezmskaya serebryanaya moneta, otnosyaщayasya k I veku do n. e.<ref name=":4" />
|-
| bgcolor="#000000" | [[File:200 000 sum new front.jpg|144px]]
| bgcolor="#000000" | [[File:200 000 sum new rear.jpg|144px]]
|200 000
|152×69
|firuza rang
|old tomoni – arxitekturniy pamyatnik „Dvores Xudoyar-Xana“ v gorode Kokand Ferganskoy oblasti
orqa tomoni – arxeologicheskiy pamyatnik "Gorodiщe Axsikent ", otnosyaщiysya k III veku do nashey eri, kotoriy yavlyalsya stolitsey drevnego Ferganskogo gosudarstva.
|15 iyulya 2022 [https://cbu.uz/ru/press_center/news/665144/ <nowiki>[32]</nowiki>]
|-
|colspan="8" align="left"|<small>Masshtab izobrajeniy – 1,0 pikselya na millimetr.
|}
 
== Yana qarang ==
* [[Som]]
* [[Soʻm-kupon]]
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
== Havolalar ==
* [http://www.cbu.uz/uz_lat/notes_coins.htm OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI]
* [http://ciscoins.narod.ru/ Moneti stran SNG i Baltii]
 
{{OʻzME}}
 
{{Osiyo mamlakatlari milliy valyutalari}}
 
{{Sobiq sovet davlatlari valyutalari |holat=avtomatik yigʻish}}
 
[[Turkum:Valyutalar]]
[[Turkum:Pul]]
[[Turkum:Oʻzbekiston puli]]
 
 
{{Valyuta-stub}}

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Soʻm2000
Soʻm
ISO 4217: UZS (860)
Davlat nomi: Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston
Simvol: soʻm

Soʻm – Oʻzbekiston Respublikasining pul birligi. 1 Soʻm qimmati 100 tiyin. Xalqaro ifodasi UZS Soʻm Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Oʻzbekiston Respublikasining milliy valyutasini muomalaga kiritish toʻgʻrisida“gi 1994-yil 16-iyundagi farmoni bilan 1994-yilning 1-iyulidan respublika hududida yagona, cheklanmagan va qonuniy toʻlov vositasi sifatida muomalaga chiqarilgan. Qimmatbaho metallar suvi yuritilgan turli qiymatdagi yubiley tangalar esa turli sanalar nishonlanishi munosabati bilan va numizmatik maqsadda chiqarilgan (qarang Tanga). Soʻmning muomalaga kiritilishi Oʻzbekiston pul muomalasi va hisob-kitoblar tizimini tashkil etish hamda respublika iqtisodiyotini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega boʻldi. Milliy valyuta pul belgilarini muomalaga chiqarish va uning barqarorligini taʼminlashni Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki amalga oshiradi.[1] 1 soʻm = 100 tiyin. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 122—moddasi va „Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mustaqilligining asoslari toʻgʻrisida“gi qonunning 11-moddasi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisning 1993-yil 3-sentabrdagi 952-XII sonli qaroriga muvofiq 1994-yil 1-iyuldan boshlab, Oʻzbekiston Respublikasi hududida qonuniy toʻlov vositasi boʻlgan milliy valyuta – „soʻm“ muomalaga kiritildi. 2013-yil iyunida 5000 soʻm qiymatlik yangi banknota chiqishi haqida xabarlar tarqaldi.[2] 2013-yil 27-iyunida Oʻzbekiston respublikasi Markaziy banki shu yilning 1-iyulidan boshlab qiymati 5000 soʻm boʻlgan pul chiptalarini muomalaga chiqarishini bildirdi.[3]. 2017-yil 20-fevralda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati kengashining „Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan 10000 soʻmlik banknotlarning chiqarilishi toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilindi[4]. 2021-yil 14-iyundan 2000 va 20000 soʻmlik banknotlar muomalaga chiqarildi[5][6].

Tangalar va ularning yillari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1994-2000

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Tasvir Qiymati Tarkibi Diametri
(mm) 		Qalinligi
(mm) 		Ogʻirligi
(g) 		Yoni Chiqqan
yil (lar)i
1 tiyin poʻlat,
latun 		17 1,2 1,74 tekis 1994
3 tiyin 20 1,3 2,7 qirrali 1994
5 tiyin 21,5 1,4 3,4 1994
10 tiyin poʻlat,
nikel 		18,8 1,5 2,87 1994
20 tiyin 22 1,6 4 tekis
Yigirma tiyin
deb yozilgan 		1994
50 tiyin 23,9 1,6 4,75 tekis
Ellik tiyin
deb yozilgan 		1994
1 soʻm 19,80 1,3 2,27 tekis 1997, 1998,
1999
5 soʻm 22,20 1,6 4,00 1997, 1998,
1999
10 soʻm 24,10 1,6 4,75 1997, 1998,
1999 2000

2000-2004

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2001-yilgi 50 soʻm va 2004-yilgi 100 soʻmlik tangalar maʼlum sanalarga atab chiqarilgan boʻlsada (mustaqillikning 10 yilligi, milliy valyutaning 10 yilligi), Markaziy bank tomonidan esdalik tangalar qatoriga kiritilmagan. 2001—2004-yillarda zarb qiligan 50 va 100 soʻmlik tangalar 2019-yil 1-iyuldan 1, 5 va 10 soʻm qiymatiga ega boʻlgan tangalar 2020-yil 1-martdan muomaladan chiqarilgan.

Tasvir Qiymati
(soʻm) 		Tarkibi Diametr
(mm) 		Qalinligi
(mm) 		Ogʻirligi
(g) 		Yoni Chiqqan yillari
1 poʻlat,
nikel 		19 1,3 2,7 qirrali 2000
5 poʻlat,
latun 		21 1,4 3,44 tekis 2001
10 poʻlat,
nikel 		19 1,3 2,85
50 poʻlat,
Cu/Ni 		26 2,2 8 qisman
qirrali
100 27,1 1,8 8 tekis
Oʻzbekiston
markaziy banki
deb yozilgan 		2004

3-chiqarilishi (2018-yil)

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2018-yil 2-iyuldan muomalaga kiritilgan.

Tasvir Qiymati
(soʻm) 		Tarkibi Diametri
(mm) 		Qalinligi
(mm) 		Ogʻirligi
(g) 		Yoni Chiqqan yillari
50 poʻlat,
nikel 		18 1 2 tekis 2018
100 20 1 2,5 2018
200 22 1,1 3,3 2018
500 24 1,1 3,9 2018
1000 30 1,1 4,2 2022

Esdalik tangalar va ular haqida maʼlumotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Asosiy maqola: Oʻzbekistonning esdalik tangalari

Esdalik tangalari Markaziy bank tomonidan 1994-yildan beri zarb qilinadi. Tangalar qimmatli metallardan (10, 50 va 100 soʻmli), oddiy metallardan (25, 50, 100 va 500 soʻmli) va oltin qoplamali oddiy metallardan (1 va 10 soʻmli) zarb qilingan.

Banknotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1992-1994

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Asosiy maqola: Soʻm-kupon

Barcha kupyuralarning old tomonida Oʻzbekiston gerbi, orqa tomonida Samarqand Registon maydonidagi Sherdor madrasasi tasviri tushirilgan Banknot raqamlari AB 12345678 (1—500 soʻmlar) yoki AB 1234567 (500—10 000 soʻmlar), banknotning old tomonida Oʻzbekiston gerbining ostida joylashgan. 1993-yil 15-noyabrda muomalaga kiritilgan, 1994-yil 1-avgustda muomaladan chiqarilgan. Bu seriyadagi banknotlar Angliyada „Harrison & Sons Ltd“ bosmaxonasida chop etilgan.

Tasviri Qiymati
(soʻm) 		Oʻlchamlari
(mm) 		Asosiy
ranglari 		Suv belgisi
Old tomoni Orqa tomoni
1 120×61 koʻk,
kulrang 		gulli naqsh
3 yashil
5 siyohrang
10 qizil
25 firuza rang
50 144×69 pushti paxta
100 qora,
moviy
200 binafsha rang
500 toʻq sariq
1000 jigarrang
5000 koʻk
10 000 qirmizi
Rasm masshtabi – 1,0 millimetrga 1,0 piksel

1994-1999

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Tasvir Qiymat, soʻm Oʻlcham, mm Asosiy ranglari Ort tomonidagi tasvir Chiqarilgan sana
Old tomoni Ort tomoni
1
120×62
yashil
pushti
Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri, Toshkent
1994
3
qizil
yashil
Chashmai Ayyub, Buxoro
5
142×69
koʻk
qizil
Alisher Navoiy monumenti, Toshkent
10
binafsha
koʻk
Goʻri Amir, Samarqand
25
koʻk
zargʻaldoq
Shohizinda, Samarqand
50
jigarrang
zargʻaldoq
Registon ansambli, Samarqand
100
binafsha
Xalqlar doʻstligi saroyi, Toshkent
200
144×78
yashil
Sherdor madrasasi fragmenti, Samarqand
1997
500
qizil
Amir Temur monumenti, Toshkent
1999
Rasm masshtabi – 1,0 millimetrga 1,0 piksel

2001-2019

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Tasvir Qiymat, soʻm Oʻlcham, mm Asosiy ranglari Ort tomonidagi tasvir Chiqarilgan sana
Old tomoni Ort tomoni
1000
binafsha
jigarrang
Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Toshkent
2001
Fayl:Uzbekistan 5000 so'm avers.jpg Fayl:Uzbekistan 5000 so'm reverse.jpg
5000
yashil
jigarrang[3]
Oliy Majlis binosi, Toshkent
2013[3]
10 000
och koʻk
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati binosi, Toshkent
2017
50 000
binafsharang
Xalqaro anjumanlar saroyi, Toshkent
2017
100 000
och jigarrang
Old tarafda Mirzo Ulugʻbek haykali, orqa tarafda Mirzo Ulugʻbek rasadxonasi
2019

2021-yildan

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Tasviri Qiymat
(soʻm) 		Oʻlchamlari
(mm) 		Asosiy
rangi 		Banknotadagi tasvir Sana
Old tomoni orqa tomoni Muomalaga kiritilgan Bosilgan
2000 142x69 pushti,
firuza 		old tomoni – Buxorodagi Ark qalʼasi. Qal’aning chap tomonida Buxoro timsoli boʻlgan – ikki oʻrkachli tuya tasvirlangan. Koʻzi ojiz odamlar uchun relef elementi qizil rangda qilingan.
orqa tomoni – Buxoro viloyatidagi qadimiy shahar boʻlmish Poykand xarobalari. Oʻng tomonda Buxoro viloyatidagi Varaxsha qadimiy manzilgohidan topilgan miloddan avvalgi VIII asrga oid devor bezaklari va miloddan avvalgi XXX-XX asrlarga oid uy-roʻzgʻor buyumlari 		14-iyun 2021 2021
5000 yashil,
jigarrang 		old tomoni – медресе Шердор v Самаркандe, Sleva ot nego raspolojen krilatiy bars – simvol Samarkanda. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v korichnevom svete.
orqa tomoni – arxitekturniy pamyatnik Afrasiab v Samarkande, a takje predmeti bita, naydennie na territorii etogo pamyatnika v xode arxeologicheskix raskopok: keramicheskiy kuvshin i vishitiy podnos.[7] 		26 avgusta 2021[8]
10000 147×69 koʻk, binafsha,
pushti 		old tomoni – medrese Kukeldash v Tashkente. Sleva ot nego raspolojen element, napominayuщiy vorota. On simvoliziruet odni iz vorot drevnego Tashkenta. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v sinem svete.
orqa tomoni – arxeologicheskiy pamyatnik „Shashtepa“, a takje obrazsi drevnego remesla – lyagan i i bitovaya posuda.[7]
20000 koʻk, binafsha, jigarrang old tomoni – drevnee soorujenie Кой-Крылган-кала v Каракалпакстанe. Sleva ot pamyatnika izobrajen ornamentalniy uzor, kotoriy vstrechaetsya na natsionalnix karakalpakskix tkanyax. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v sinem svete.
orqa tomoni – krepost Джанбас-кала v Karakalpakstane, a takje kuvshin VII—VI vekov do n. e. i artefakt I veka do n. e. Artefakt napominaet verblyuda. On ispolzovalsya v obryadax zoroastrizma.[7] 		14 iyunya 2021[9]
50000 binafsha, koʻk, sariq old tomoni – mavzoley Al-Xakim at-Tirmizi v Surxandarinskoy oblasti. Sleva ot nego raspolojena ornamentalnaya pechat, naydennaya vo vremya arxeologicheskix raskopok v poselenii Sapallitepa v Surxandarinskoy oblasti. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v sinem svete.
orqa tomoni – drevniy arxeologicheskiy kompleks Фаязтепа v Surxandarinskoy oblasti i dva vida surxandarinskoy keramicheskoy posudi, naydennie vo vremya raskopkok v poselenii Sapallitepa. V sentre raspolojen „letyaщiy golub“ – simvol mira.[7] 		22 dekabrya 2021[10]
100000 152×69 och jigarrang, limonrang, pushti old tomoni – muzey-zapovednik Ichan-kala v Xive. V verxnem levom uglu izobrajyon minaret, raspolojenniy v muzee. Relefniy element dlya slabovidyaщix lyudey vipolnen v korichnevom svete.

orqa tomoni – zamok Angka-kala, kotoriy yavlyalsya stolitsey drevnego Xorezmskogo gosudarstva. Ryadom izobrajeni keramicheskaya posuda, otnosyaщayasya k X veku, i xorezmskaya serebryanaya moneta, otnosyaщayasya k I veku do n. e.[7]

200 000 152×69 firuza rang old tomoni – arxitekturniy pamyatnik „Dvores Xudoyar-Xana“ v gorode Kokand Ferganskoy oblasti

orqa tomoni – arxeologicheskiy pamyatnik "Gorodiщe Axsikent ", otnosyaщiysya k III veku do nashey eri, kotoriy yavlyalsya stolitsey drevnego Ferganskogo gosudarstva.

15 iyulya 2022 [32]
Masshtab izobrajeniy – 1,0 pikselya na millimetr.

Yana qarang

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Fayzulla Mullajonov. OʻzME. Toshkent
  2. ↑ „Ижтимоий тармоқларда беш минг сўмлик банкнотанинг суратлари пайдо бўлди“. kun.uz (2013-yil 21-iyun). 24-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 24-iyun 2013-yil.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati 5000 so'm boʻlgan pul biletlarini muomalaga chiqarish to'g'risida“. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (2013-yil 27-iyun). 11-avgust 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 27-iyun 2013-yil. (Wayback Machine saytida 11-avgust 2013-yil sanasida arxivlangan)
  4. ↑ Oʻzbekistonda 10000 soʻmlik muomalaga chiqarilishi kutilmoqda
  5. ↑ „O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati 2 000 so‘m va 20 000 so‘m bo‘lgan pul belgilarini muomalaga chiqarish to‘g‘risida“ (2021-yil 5-iyun). Qaraldi: 2022-yil 20-avgust.
  6. ↑ https://m.kun.uz/news/2021/06/04/2000-va-20-000-somlik-yangi-kupyuralar-14-iyundan-muomalaga-chiqariladi
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 „Эволюция узбекского сума“. Газета.uz. 2022-yil 1-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 1-iyul.
  8. ↑ Soobщenie Tsentralnogo banka Respubliki Uzbekistan
  9. ↑ Soobщenie TsB RUz
  10. ↑ Soobщenie Tsentralnogo banka Respubliki Uzbekistan

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]




"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/So'm?oldid=232561" dan olindi