Spektrograf
Спектрограф (спектр ва юнон. γραφω ёзиш) радиация қабул қилувчиси бир вақтнинг о'зида барча мумкин бо'лган электромагнит спектрни ро'йхатдан о'тказадиган қурилма.
Радиация қабул қилувчилар фотоматериаллар, ко'п элементли фотодетекторлар (CCД ёки о'лчагичлар), электрон оптик конверторлар бо'лиши мумкин. Дисперсия тизими (нурланиш оқимини то'лқин узунлигига қараб ажратадиган тизим) призма, диффракция панжараси ва бошқалар бо'лиши мумкин.
Радиация қабул қилувчилар фотоматериаллар, ко'п элементли фотодетекторлар (CCД ёки о'лчагичлар), электрон оптик конверторлар бо'лиши мумкин. Дисперсия тизими (нурланиш оқимини то'лқин узунлигига қараб ажратадиган тизим) призма, диффракция панжараси ва бошқалар бо'лиши мумкин.
Спектрограф моддалар спектрларини саноат ва илмий тадқиқотлар учун, астрономик тадқиқотларда қўлланади. Астрономияда спектрографдан фойдаланиш ҳаммага ма'лум.
Спектрографлар бир вақтнинг о'зида спектрнинг нисбатан кенг майдонини қайд этиш учун мо'лжалланган. Монохроматорлардан фарқли о'лароқ, фокусловчи обективнинг фокус текислигида чиқиш бо'шлиг'и о'рнига ко'п элементли қабул қилувчи (фотодиод о'лчагич, CCД о'лчагич, CCД матрица ва бошқалар) о'рнатилади, бу ма'лум бир майдон ичида оптик нурланишни қайд этиш имконини беради. Спектрографлар асосан спектрнинг ултрабинафша (УВ), ко'ринадиган ва яқин инфрақизил (ИҚ) минтақаларида қўлланади, бу ҳозирда мавжуд бо'лган ко'п элементли нурланиш қабул қилувчилар (190-2600 нм) билан бог'лиқ.
Спектрал қурилмаларнинг хусусиятлари ва имкониятларини
белгилайдиган асосий хусусиятлари:
ишлайдиган спектрал диапазон,диафрагма ва нисбий тешик,
дисперсия ва резолюция,тарқалган ёруг'лик даражаси,
Спектрал синфлар
Юлдузларнинг катта қисми асосий синфлардан бирига тайинланиши мумкин: О, Б, А, Ф, Г, К, М. Ушбу тартибда бу синфлар юлдузнинг самарали ҳароратини пасайтиришда узлуксиз кетма-кетликни ҳосил қилади ва рангда — кўкдан қизил ранггача.
Бу синфларнинг ҳар бири, ўз навбатида, ҳароратни пасайтириш тартибида 0 дан 9 гача бўлган кичик синфларга бўлинади. Пастки синф белгиси синф белгисидан кейин қўйилади. масалан, Г2 Истисно О синфидир: у О2 дан О9 гача бўлган синфлардан фойдаланади. Баъзан Б0.5 каби касрли синфлар қўлланади. Юқори ҳароратли синфлар ва кичик синфлар эрта деб аталади. Қуёш Г2 синфи ёки бошқа синфлар, улар орасидаги шартли чегара сифатида олиниши мумкин ва „қуёш“ синфлари Ф ва Г орасидаги бўшлиқни эрта ва кеч синфларга ажратиш мумкин.
Турли спектр синф юлдузлари нафақат ҳарорат ва ранглар, балки спектрал чизиқлари ҳам ҳар хил. Масалан, М синф юлдузларининг спектрларида турли молекуляр бирикмаларнинг ютилиш чизиқлари, О синф юлдузларида эса кўпайиб ионлашган атомлар чизиқлари кузатилади. Бу юлдуз сиртининг ҳарорати билан бевосита боғлиқ: ҳарорат ошиши билан молекулалар атомларга парчаланади ва иккинчисининг ионланиш даражаси ошади. Турли хил чизиқларнинг интенсивлигига юлдузнинг кимёвий таркиби ҳам таъсир қилади.
Юлдузлар спектрал синфлар бўйича ниҳоятда нотекис тақсимланган: Сомон йўли юлдузларининг 73 % га яқини М синфига, 15 % га яқини К синфига, 0,00002 % эса О синф юлдузларига тегишли. Бироқ, ёрқинроқ юлдузлар узоқ масофалардан кўринадиганлиги ва эрта спектрли юлдузлар одатда ёрқинроқ бўлгани сабабли, юлдузларнинг синфлар бўйича кузатилган тақсимоти кўпинча бошқача кўринади: масалан, ёрқинлиги 8,5 м дан юқори бўлган юлдузлар орасида, энг кўп К ва А синфлари умумий бўлиб, барча юлдузларнинг мос равишда 31 % ва 22 % ни ташкил қилади ва энг кам тарқалган М ва О синфлари мос равишда 3 % ва 1 % ни ташкил қилади.
Асосий спектрал синфларга қўшимча равишда, тавсифланган таснифга мос келмайдиган юлдузлар учун бошқалар мавжуд. Булар, масалан, жигарранг миттилар учун Л, Т, Й синфлари ёки углерод юлдузлари ва сирконий юлдузлар учун C, С. Wолф-Рает юлдузлари учун W синфи, сайёра туманликлари учун П, янги юлдузлар учун Қ класси ишлатилади.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |