Уч парракли одатий спиннер
спиннер

Спиннер, фидгет спиннер, спиннер, ҳанд спиннер (инглизча: фидгет спиннер, ҳанд спиннер) — қизиқарли айланувчи ўйинчоқ . Спиннернинг марказида металл ёки керамик подшипник мавжуд, бир нечта парраклар умумий оғирлик марказида жойлашган[1][2]. Ўйинчоқ турли материаллардан — латун, зангламайдиган пўлат, титан, мис ёки пластмасса[3] дан ясалган бўлади[1][4]. Подшибник материали ва тузилиши айланиш давомийлигига, тебраниш ва шовқин турига таъсир қилади.

Мутахассислар спиннернинг соғлиқ учун фойдаларини баҳолашда икки хил фикрда, баъзилари у стрессли вазиятларда ёрдам бериши мумкин, тинчлантирувчи восита сифатида ишлайдив деса, бошқалари бу имкониятни инкор этади ва ўйинчоқ диққатни жамлашга ёрдам беришдан кўра кўпроқ чалғитади, деб ҳисоблашади.

Тарихи

Спиннер прототиплари жуда узоқ вақт давомида маълум бўлган, масалан, пирилдоқ.

Дастлаб, Тҳе Гуардиан[5], Тҳе Неw Ёрк Тимес[6], Неw Ёрк Пост[7] каби оммавий ахборот воситаларида спиннернинг яратилиши таълим бўйича кимё муҳандиси Кетрин Хеттингерга тегишли эди. Тҳе Неw Ёрк Тимес газетасига берган интервюсида у ўйинчоқ ғояси унга Исроилда араб ўғил болалари полициячиларга тош отганини кўрганидан кейин келганини айтди. Бунга жавобан у болаларга тўпланган энергияни бўшатишга ва „тинчликни тарғиб қилишга“ ёрдам берадиган тинчлантирувчи ўйинчоқ яратмоқчи бўлган[7]. Бироқ, Тҳе Гуардиан газетасига берган интервюсида у бошқа версияни тақдим этди — у Эрб-Голдфлам миястения гравис (мушакларнинг патологик чарчоқ синдромини келтириб чиқарадиган отоиммüн касаллик)[5] билан оғриганида қизи учун ўйинчоқ яратди. Кетрин қизи билан ўйнай олмади, шунинг учун у учун газета ва ёпишқоқ лентадан ўйинчоқ ясади. Кейин ўйинчоқ машҳур бўлиб кетди. Кетрин уни уйда ишлаб чиқаришни ва Флоридадаги санъат ярмаркаларида сотишни бошлади[5]. 1993-йил 28-майда Хеттингер „айланувчи ўйинчоқ“, кенгайтмали юмалоқ юмшоқ пластик қурилмага патент берди (инглизча: доме) марказда бармоқни ушлаб туриш учун ва ҳалқали (инглизча: скирт)[8]. У ўйинчоқ ишлаб чиқарувчиларга прототипини юборди, аммо муваффақият қозонмади; масалан, Ҳасбро бозорни таҳлил қилиб, битимдан воз кечди[5]. Охир-оқибат, Хеттингернинг патентининг амал қилиш муддати 2005-йилда тугади ва агар янгиланган бўлса, у 2014-йилдаёқ тугайди[9].

Блоомберг Неwс мақоласи Хеттингернинг муаллифлиги ҳақида баҳслашди ва иккита патент адвокатига иқтибос келтирди, улар бугунги фидгет спиннерлари ва Хеттингернинг патентланган ўйинчоғи ўртасида унчалик ўхшашлик топмадилар. Хеттингернинг ўзи буни тан олади ва унинг муаллифлигини исботлашга уринмайди, Блоомберг Неwс унинг сўзларини келтиради[9] :

Айтайлик, ўйинчоқни ясаганимнинг кишилар тавсифлайди. Биласизми, "Википедия тавсифлайди" ёки бошқалар.

Хеттингердан ташқари, Скотт Маккоскери ҳам худди шундай ўйинчоқ яратди. 2017-йил 4-май куни НПРга берган интервюсида у 2014-йилда ИТ йиғилишлари ва конференсия қўнғироқлари ҳаяжонини енгишда ёрдам бериш учун айланувчи металл қурилма ихтиро қилганини маълум қилди. Кейин интернет ҳамжамиятидан у Торқбар деб атаган қурилмага буюртмалар кела бошлади ва у уни сота бошлади. Кўп ўтмай, бошқа одамлар ҳам қурилманинг ўз версияларини яратишни ва сотишни бошладилар. 2016-йилда у дўсти билан патент олиш учун қўшма ариза берди[10].

Машҳурлик

Икки парракли би-спиннер

2016-йил 23-декабрда Форбес’дан Жеймс Плоугҳк спиннерларни "2017-йилда бўлиши керак бўлган офис ўйинчоғи "[4] деб атаган мақола чоп этди. Март ойининг охирида ЁуТубе ва Реддит каби ижтимоий тармоқлар фойдаланувчилари спиннерлар билан муҳокама қилган ва фокуслар қилган видеоларни юклай бошладилар[6][11]. Тҳе Бостон Глобе спиннерлар „асосий оқимга кирган“ ва у билан боғлиқ стрессга қарши ўйинчоқ Фидгет Cубе[эн] ҳам машҳур бўлиб бораётгани ҳақида хабар берди[3]. Эцй’даги бир нечта сотувчилар ўзларининг дизайнлари билан спиннерлар яратган ва сотганлиги хабар қилинган[3].

АҚШ мактабларида

Ёрқин спиннер

2017-йилда спиннерларнинг машҳурлигининг тез ўсиши (ДЕҲБ ва аутизм билан оғриганлар учун кўрсатилган имтиёзлар билан биргаликда) кўплаб болалар ва ўсмирларни мактабларда ишлатишга олиб келди. Мактабларда болалар ҳам спиннер сотишлари ҳақида хабарлар бор[12][13]. Тҳе Бостон Глобе Ню-Хемпширлик олтинчи синф ўқитувчисининг сўзларидан иқтибос келтиради: „Биз Рождество таътилидан қайтганимизда, фақат бир нечта болаларда спиннер бор эди ва кейин улар албатта модага кирди“[3]. Баъзи ҳолларда спиннерлар болаларнинг мактабда диққатини жамлашга ёрдам бериши ҳақида хабар берилган[14]. Умуман антистресс қурилмалари ҳақида гапирганда, Чиcаго Трибуне шундай ёзади: „Бугунги кунда болалар тинчланиш ва диққатини жамлашга ёрдам бериш учун қандайдир анти-стресс ёки бошқа воситалардан фойдаланаётганини кўриш одатий ҳолдир“.

Мулти-биспиннер (спиннер, зажигалка ва кўп рангли чироқ)

Мактаб ўқувчиларининг спиннерлардан доимий фойдаланишлари натижасида Америка Қўшма Штатларидаги кўплаб мактаб округларида ўйинчоқлар тақиқланган[5][6]. Ўқитувчилар томонидан билдирилган тақиқларнинг энг кенг тарқалган сабаби спиннерлар талабаларни ўқишдан чалғитишидир[12]. Тейлор-Клаус таъкидлаганидек, „болалар кўпинча стрессга қарши воситалардан қандай қилиб тўғри фойдаланишни билишмайди ва уларни фонда ушлаб туриш ўрнига, бутун эътиборини уларга қаратишади“, шовқин чиқариши мумкин, шунинг учун у синф учун идеал қурилма эмас. Иллинойс Плаинфиэлд Дистриcт 202 спиннерларга мумкин бўлган тақиқни муҳокама қилди; Талабаларга хизмат кўрсатиш бўйича туман бошлиғи ёрдамчиси Мина Гриффит шундай деди: „Бизда спиннерлардан аккомодация воситаси сифатида фойдаланадиган талабалар бор. Бу ўқувчиларга улардан тўғри фойдаланишга ўргатилган. Аммо баъзи болалар учун улар чалғитадиган нарсага айланади. Ногиронлиги бўлмаган талабалар учун бу ҳеч қачон рухсат этилмаган ўйинчоқдир“.

Соғликка таъсири

2017-йилда спиннерларнинг машҳурлиги ортиб бораётган бир пайтда, кўплаб нашрлар ДЕҲБ, аутизм ёки ташвиш бузилиши [19] билан оғриган одамлар учун даъво қилинган фойдаларини муҳокама қилдилар. Моней журнали ёзганидек, спиннерлар „дастлаб диққатни жамлаш учун ишлатилиши мумкин бўлган тинчлантирувчи восита сифатида ишлаб чиқилган ва сотилган“[12]. Амазонда баъзи спиннерлар „анти-стресс“ деб эълон қилинди. Хеттингер „аутизмли болалар билан спиннер ишлатадиган алоҳида эҳтиёжли болалар учун ўқитувчи“ ҳақида билганлари ва улар ҳақиқатан ҳам болаларни тинчлантиришга ёрдам бергани ҳақида гапирган[5].

Танқид

Форбес’дан Жеймс Плафке тушунтирди: „Охир-оқибат, спиннерлар одамларга руҳий саломатлик нуқтаи назаридан ёрдам бера оладими ёки йўқлигини тушунишга ёрдам берадиган этарлича тадқиқотлар ўтказилмаган“[4]. Мутахассислар бу масала бўйича иккига бўлинган, баъзилари спиннерларнинг ДЕҲБ ва аутизмли одамлар учун фойдалари тўғрисида[20], бошқалари эса спиннерлар диққатни жамлашга ёрдам беришдан кўра кўпроқ чалғитувчи эканлигини таъкидлайдилар[21][22].

рракли сдгҳж илмнбф сфдн ткйзт зджзббббфднд дҳжхжрракли сдгҳж илмнбф сфдн ткйзт зджзббббфднд дҳжхж сдфгфж дҳдтн шс шседфгй

Россияда 2017-йил июл ойида Давлат Думасининг Таълим ва фан бўйича қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари Геннадий Онишченко спиннерлардан фойдаланиш ва сотишни тақиқлашни таклиф қилди.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Туттле, Брад; О'Бриэн, Элизабетҳ. „Меэт тҳе Фидгет Спиннер, тҳе Неw Той Cразе Энтранcинг Кидс анд Гроwнупс Алике“. Моней (21-апрел 2017-йил). 22-апрел 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июн 2017-йил.
  2. ↑ Верстеген, Доминиc „Ёур кид пробаблй ҳас а фидгет спиннер алреадй, бут лет ме телл ёу абоут ит анйwай“. УСА Тодай (21-апрел 2017-йил). 15-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-май 2017-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Арнетт, Дуган. „Неэд то фоcус? Фидгет тойс май ҳелп.“. Тҳе Бостон Глобе (30-март 2017-йил). 4-апрел 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-май 2017-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Плафке, Жамес. „Фидгет Спиннерс Аре Тҳе Муст-Ҳаве Оффиcе Той Фор 2017“. Форбес (23-декабр 2016-йил). 4-апрел 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-май 2017-йил.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Лусcомбе, Ричард. „Ас фидгет спиннер cразе гоэс глобал, иц инвентор стругглес то маке эндс меэт“. Тҳе Гуардиан (5-май 2017-йил). 23-май 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-май 2017-йил.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Wиллиамс, Алех „Ҳоw Фидгет Спиннерс Беcаме а Ҳула-Ҳооп фор Генератион З“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (6-май 2017-йил). 7-май 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-май 2017-йил.
  7. ↑ 7,0 7,1 Миллер, Жошуа Рҳетт „Wоман wҳо инвентед фидгет спиннерс исн’т геттинг сқуат“. Неw Ёрк Пост (5-май 2017-йил). 10-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-май 2017-йил.
  8. ↑ „УС5591062А“ (инглизча). Гоогле Патенц (1993-йил 28-май). 5-август 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-июн 2017-йил.
  9. ↑ 9,0 9,1 Брустеин, Жошуа „Ҳоw тҳе Фидгет Спиннер Оригин Сторй Спун Оут оф Cонтрол“ (инглизча). Блоомберг Неwс (11-май 2017-йил). 12-июл 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-май 2017-йил.
  10. ↑ Малоне, Кеннй „Фидгет Спиннер Эмергес Ас Муст-Ҳаве Той Оф Тҳе Еар“ (инглизча). Планет Моней. НПР (4-май 2017-йил). 5-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-май 2017-йил.
  11. ↑ „Wорлд Фидгет Спиннер Cоммунитй“ (17-июн 2017-йил). 2017-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-июн 2017-йил.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Cалфас, Женнифер „Ҳере'с Эверйтҳинг Ёу Неэд То Кноw Абоут Фидгет Спиннерс“. Моней. Тиме (4-май 2017-йил). 12-июл 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-май 2017-йил.
  13. ↑ „Манй Счоолс Бан Ҳот Той Фор Беинг Дистраcтион“. CБС Лос Ангелес (4-май 2017-йил). 9-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-май 2017-йил.
  14. ↑ „Фидгет Спиннерс Фор Кидс: Репорц Сай Ит'с Дистраcтинг, Паренц Сай Нот Со“. CБС Миами (2-май 2017-йил). 4-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7-май 2017-йил.
  15. ↑ Фох, Паиге Фумо „Эдуcаторс пут тҳеир оwн спин он фидгет девиcес ин cлассроомс“. Чиcаго Трибуне (5-май 2017-йил). 7-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-май 2017-йил.
  16. ↑ Wиллингҳам, АЖ. „Алл ёур қуэстионс абоут фидгет спиннерс, ансwеред“. CНН (5-май 2017-йил). 5-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-май 2017-йил.
  17. ↑ Оливер, Давид „Ҳеалтҳ Бузз: До Фидгет Спиннерс Ҳелп Wитҳ АДҲД?“. Ҳеалтҳ Бузз. У.С. Неwс & Wорлд Репорт (25-апрел 2017-йил). 7-феврал 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-апрел 2017-йил.
  18. ↑ Боwен, Cат „Доэс Тҳе Cолор Оф А Фидгет Спиннер Маттер Фор Кидс Wитҳ АДҲД?“. Ромпер (5-май 2017-йил). 29-июл 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-май 2017-йил.
  19. ↑ [15][16][17][18]
  20. ↑ Адкинс, Лйнне „Фидгет Спиннерс Cан Ҳелп Чилдрен Wитҳ АДҲД, Аутисм, Доcторс Сай“. CБС Пҳиллй (8-май 2017-йил). 4-июн 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-май 2017-йил.
  21. ↑ „Фидгет спиннерс: тҳе неw cлассроом cразе беинг баннед аcросс тҳе натион“. Тҳе Телеграпҳ (3-май 2017-йил). 14-май 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-май 2017-йил.
  22. ↑ Cалфас, Женнифер „До Фидгет Спиннерс Реаллй Ҳелп Wитҳ АДҲД? Нопе, Эхперц Сай“. Моней. Тиме (11-май 2017-йил). 16-май 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-май 2017-йил.