Su Chje
Су Чже (хитойча 苏辙; 1039-йил 20-феврал — 1112) — Хитой шоири ва Сонг даврининг амалдори.
| Су Чже | |
|---|---|
 | |
| Асл исми | 苏辙 |
| Таваллуди |
1039[1][2][3] Сонг империясининг Мейшан шаҳрий округи |
| Вафоти |
1112[1][2][3] Йинчуан шаҳри |
| Касби | шоир, тарихчи, файласуф |
| Фуқаролиги | Сонг империяси[4] |
Таржимаи ҳол
1039-йилда замонавий Сичуан провинсияси ҳудудидаги Меишан шаҳрида туғилган; маҳаллий амалдор, олим ва ёзувчи Су Сун 蘇洵 ўғли, буюк Хитой шоири Су Шининг укаси эди. Яхши таълим олди. 1057-йилда у акаси Су Ши билан биргаликда давлат имтиҳонларини топширишга муваффақ бўлиб, энг юқори даражадаги Тзиншини олди. Унинг эришилган мавқе 1065-йилда отасининг вафоти билан қисқартирилди; 1068-йилда у хизматга қайтди. 1070-йилда Су Чже канслер Ван Аншига қарши чиқди, унинг сиёсатини ислоҳотлар ўтказганлиги учун танқид қилди. Бунинг учун у ҳозирги Шанси провинсияси ҳудудидаги ҳудудга сургун қилинди ва 1072-йилда Туйгуанга, 1076-йилда Нанкинга кўчирилди. 1079-йилда унинг укаси Су Ши қамоққа ташланганида, Су Чже уни озод қилишга уриниб кўрди. Шундан сўнг у турли провинсия шаҳарларида (ҳозирги Анхой ва Гуандун провинсияларида) ўрта бўғин лавозимларида ишлаган. 1104-йилда нафақага чиқиб, Йингчуан шаҳрига жойлашди ва 1112-йилда вафот этди.
Ижоди
Су Чже ўз ишида отаси ва акасининг изидан борди, учаласи ҳам „Тан ва Сонг сулоласининг саккизта Буюк ёзувчиси“таркибига киритилган. Унинг сиёсий асарлари орасида „олти қулаган шоҳлик ҳақида“ ва „уч шоҳлик“ иншолари бор, унда у собиқ ҳукмдорлар, ҳарбийларнинг ҳаракатларини таҳлил қилишга, уларни бир-бири билан солиштиришга ҳаракат қилган, пировардида сиёсатнинг моҳияти ҳақида фикр билдирган. Унинг тарихий асарлари ҳам маълум: „Тао Да Чинг“ („Жаҳон тарихи“), Чунцю йилномасига шарҳлар.
Су Чже чи, ши, фу жанрларида оде ва шеърлар яратган. Унинг шеърий асарларининг аксарияти 96 ўрамдан (жуан) иборат Луанченг тўпламида тўпланган. „Тонг ва қуёш ботиши“ ва „Ғарбий кўл“ оделари маълум. Асосий мавзулар — атрофдаги табиат, ҳайвонлар, дарахтларнинг тавсифи.
Адабиётлар
- Шиба Й.,Франке Ҳ. Су Ч’э // Сунг Биограпҳиэс. Вол. 2. Wиэсбаден, 1976, п. 882-885.
- Алимов И. А. Су Че // Хитойнинг маънавий маданияти: 5 жилдли энсиклопедия /бош муҳ. М. Л. Титаренко; Узоқ Шарқ инст-ти. — М.: Шарқ адабиёти, 2006-йил, [3-жилд]
- Адабиёт. Тил ва ёзув / муҳ. М. Л. Титаренко ва бошқалар — 2008-йил. 415-417 бет.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Су Зҳе“ (Инглизча). Артнет. Қаралди: 8-декабр 2022-йил.
- ↑ 2,0 2,1 „Зҳе Су“ (Инглизча). Wорлдcат. 2022-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-декабр 2022-йил.
- ↑ 3,0 3,1 Зҳанг, Ҳуизҳи „Зҳе Су“ (Инглизча,русча). CЕРЛ Тҳесаурус. ЛCАутҳ (1997-йил). Қаралди: 8-декабр 2022-йил.
- ↑ „Хитой библиографик базаси“. Ҳарвард Универcитй. Тҳе Фаcултй оф Арц анд Сcиэнcес. Қаралди: 8-декабр 2022-йил.