Suhayl ibn Amr sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| name        = Suhayl ibn Amr
| native_name = {{lang-ar|سهيل بن عمرو}}
| birth_date  = {{Circa|milodiy 556}}
| birth_place = [[Makka]], [[Hijoz]], [[Arabiston yarim oroli|Arabiston]] {{Small|(hozirgi [[Saudiya Arabistoni]])}}
| death_date  = {{Death year and age|639|556}}
| death_place = [[Imvos]], [[Shom]], [[Quddus]] yaqinida, [[Jund Filastin]], [[Roshidun xalifaligi]]
| known_for   = [[Quraysh]] elchisi
| spouse      = {{Bulletedlist|Fotima bint Abduluzzo|Faxita bint Amir ibn Navfal|Al-Hunfa bint Abu Jahl}}
| children    = {{Collapsible list|title=''qizlari'':|Hinda|Ummu Kulsum|[[Sahla bint Suhail|Sahla]]}}{{Collapsible list|title=''oʻgʻillari'':|[[Abdulloh ibn Suhayl|Abdulloh]]|[[Abu Jandal|Al-Os (Abu Jandal)]]|Yazid}}
| father      = Amr ibn Abd Shams
| mother      = Uzza bint Sufyan
| family      = [[Banu Abd Shams]] ([[Quraysh]])
| module      = {{Harbiy arbob bilgiqutisi|embed=yes
| battles      = {{Tree list}}
* Musulmonlarga qarshi
** [[Badr jangi]]
** [[Makkaning fath qilinishi]]
* Musulmonlar tomonida
** [[Yarmuk jangi]]}}
}}
'''Suhayl ibn Amr''' ({{Lang-ar|سهيل بن عمرو}}), asosan, '''Abu Yazid''' nomi bilan ham tanilgan<ref>{{Cite book|last=Emerick|first=Yahiya|url=https://books.google.com/books?id=GAxh0K8-BVgC&dq=abu+yazid+suhayl+ibn+amr&pg=PA328|title=Critical Lives: Muhammad|date=2002-04-01|publisher=Penguin|isbn=978-1-4406-5013-0|language=en}}</ref>, [[Qurʼonda ismi kelgan paygʻambarlar|islom paygʻambari]] [[Muhammad]]ning zamondoshi va [[Makka]]dagi [[Quraysh]] qabilasining nufuzli yetakchilaridan biri. Zukko va notiq kishi boʻlgan Suhayl oʻzi mansub boʻlgan qabila ''[[Xatib|xatibi]]'' (notiqi) sifatida tanilgan. Uning fikri qabila vakillari orasida katta ahamiyat kasb etgan. 628-yilda [[Quraysh]] nomidan paygʻambar [[Muhammad]] bilan mashhur [[Hudaybiya shartnomasi|Hudaybiya sulhi]]ni tuzishda vositachilik qilgan{{Sfn|Goerke|2000|p=241}}{{Sfn|Ali|1981|p=61}}.

[[File: Suhayl ibn Amru mosque.jpg|thumb|Suhayl ibn Amr masjidi]]

== Oilasi ==
U Amir ibn Luayy urugʻidan boʻlgan Amr ibn Abd Shams va [[Umaviylar|Umayya urugʻi]]dan boʻlgan Uzza bint Sufyonning oʻgʻli boʻlib, ikkalasi ham Quraysh qabilasidan edi. Uning toʻrt nafar ota-bir, ona-boshqa aka-ukasi boʻlgan.
# [[Sakran ibn Amr]], onasi Hiyah bint Qays al-Xuzaiyya edi. U [[Savda binti Zamʼa|Savda bint Zam’a]]ning birinchi eri va Abdulrahmonning otasi edi.
# Hatib, onasi Asma bint al-Horis ibn Navfal edi. U Rayta bint Alqamaning eri va Amrning otasi edi.
# Sahl, onasi ham Asma bint al-Horis ibn Navfal edi. U Safiyya bint Amr ibn Abd al-Vudning eri va Amirning otasi edi.
# Sulayt, onasi Xavla bint Amr ibn al-Horis edi. U Fatima bint Alqamaning eri va Salitning otasi edi.

Suhayl boʻyi baland, oqsariq terili, chiroyli va koʻrkam qiyofali kishi sifatida tasvirlanadi<ref name=Ishaq/>,{{Rp|302}} biroq uning pastki labi [[Tanglay yorigʻi (xeylolizis)|yoriq]] boʻlgan<ref name=Ishaq/>.{{Rp|312}}

U uch marta uylangan va bir necha farzandi boʻlgan.
# Fatima bint Abdul-Uzza
## Hind bint Suhayl, u [[Hasan ibn Ali]]ga turmushga chiqqan va Yaʼqub hamda Abdurrahmonning onasi boʻlgan.
## Umm Kulthum, u Abu Sabra ibn Abu Ruhmga turmushga chiqqan va Saʼd, Sabra, Abdulloh hamda Muhammadning onasi boʻlgan.
## [[Sahla bint Suhail|Sahla bint Suhayl]], u [[Abu Huzayfa ibn Utba|Abu Huzayfa ibn 'Utba]]ga turmushga chiqqan va [[Muhammad ibn Abu Huzayfa|Muhammad ibn Abi Huzayfa]]ning onasi boʻlgan.
# Fakhita bint Amir ibn Navfal
## [[Abdulloh ibn Suhayl|Abdulloh]], u Laylo bint Abdullohga uylangan va Umar ibn Abdulloh hamda Ubaydullohning otasi boʻlgan.
## [[Abu Jandal|Al-‘As]] (keyinchalik Abu Jandal nomi bilan tanilgan), u Safiya bint Abd al-Uzzaga uylangan va Jandal hamda [[Abdulloh (ism)|Abdulloh]]ning otasi boʻlgan.
# Al-Hunfaʼ bint [[Abu Jahl]].
## Yazid, u Ruqayya bint Abdulloh ibn Abi Qaysga uylangan va Abu al-Hasan hamda Umm al-Hasanning otasi boʻlgan.

== Ilk islom ==
Suhayl [[Islom]]ning ilk kunlarida Makkadagi oqsoqollardan biri edi<ref name=mpacuk>{{cite web
|url         = http://www.mpacuk.org/content/view/211/
 |work        = Scholars Smash Hizb Argument Against British Politics
 |title       = Joining Political Parties in non Muslim Countries: according to Islamic Shariah
 |first       = Abduljalil
 |last        = Sajid
 |publisher   = Muslim Public Affairs Committee of the UK (MPACUK)
 |date        = 22 December 2004
 |url-status     = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20050207221944/http://www.mpacuk.org/content/view/211/
 |archive-date = 7 February 2005
}}</ref>. U hojilarni ovqatlantirish vazifasi yuklatilganlar qatorida boʻlgan<ref name=Ishaq/>.{{Rp|320–321}}

U 620-yilda [[Ta'ifga Muhammadning safari|Toifdan qaytishi]] chogʻida [[Muhammad]]ni himoya qilishdan bosh tortgan yetakchilardan biri boʻlgan<ref name=mpacuk/>, „Amir ibn Luayy Kaʼb urugʻlariga qarshi panoh bermaydi“<ref name=Ishaq>Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad''. Oxford: Oxford University Press.</ref>,{{Rp|194}} degan; Kaʼb urugʻlari esa Qurayshning koʻpchiligini tashkil etgan.

622-yilda Quraysh Madinadan kelgan ayrim hojilar Aqabada Muhammad bilan uchrashib, u bilan birga jang qilishga bayʼat berganini eshitdi. Suhayl va boshqalar madinaliklarni quvib, ularning yetakchilaridan biri [[Sad ibn Ubada|Saʼd ibn Ubadah]]ni asir oldilar. Ular Saʼdning qoʻllarini oʻz kamariga bogʻlab boʻyniga mahkamladilar va sochidan tortib Makkaga sudrab ketdilar, yoʻlda uni urib borishdi. Saʼd Suhaylning oʻziga yaxshi munosabatda boʻlishini kutganini aytgan, ammo Suhayl „yuziga qattiq zarba“ bergan. Biroq Saʼd yordam soʻragach, Quraysh uning Makkada ittifoqchilari borligini anglab, uni qoʻyib yubordi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|206}}

624-yilda Suhayl va uning oʻgʻli Abdulloh Abu Sufyon karvoni bilan uchrashish uchun Quraysh qoʻshini bilan yoʻlga chiqdi. Ular Muhammad qoʻshini kutib turgan Badrga yetib kelgach, Abdulloh Qurayshni tark etib, [[Badr jangi]]da musulmonlar tomoniga oʻtdi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|168}} Jang paytida [[Saʼd ibn Abu Vaqqos|Saʼd ibn Abi Vaqqos]] oʻq bilan Suhaylning [[o‘tirg‘ich nervi]]ni shikastlagan<ref>{{Cite book |last=[[Musa ibn ʿUqba]] |first= |title=The Maghazi of Sayyiduna Muhammad صلى الله عليه وسلم |publisher=Imam Ghazali Publishing |year=2024 |pages=49}}</ref>. Suhayl jangda asirga olinib, tutqun sifatida olib ketilganlar qatorida edi. Umar uning ikki old tishini sugʻurib tashlashni taklif qildi, toki „tili osilib qolib, endi senga qarshi gapira olmasin“; ammo Muhammad bunga ruxsat bermadi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|312}} Suhayl qoʻllari boʻyniga arqon bilan bogʻlangan holda Madinaga olib kelindi. Uni avvalgi qayinopasining singlisi Savdaning uyiga olib borishdi; u shunday deb eslagan: „Abu Yazidni bu holatda koʻrib, oʻzimni zoʻrgʻa tutdim va: ‘Ey Abu Yazid, juda oson taslim boʻlibsiz! Siz sharafli oʻlim topishingiz kerak edi!’ dedim“, u esa uning raqiblari tomonida jang qilganini unutib qoʻygandi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|309}} Oradan koʻp oʻtmay, Mikraz ibn Hafs ibn al-Akhyaf Suhaylning fidyasini muzokara qilish uchun kelib, Muhammad uni tuyalarda olishga rozi boʻldi. Mikrazning yonida hayvonlar boʻlmagani uchun, u Suhayl Makkaga qaytib toʻlovni tashkil etgunicha, garov sifatida Madinada qoldi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|312}}

Suhayl 628-yilda [[Hudaybiya shartnomasi|Hudaybiya sulhi]]ni yakunlashda muhim rol oʻynadi. U shartnoma musulmonlar tomoni tomonidan „Paygʻambar Muhammad“ deb emas, balki Abdullohning oʻgʻli Muhammad (Muhammad ibn Abdulloh) sifatida imzolanishini talab qildi, chunki Quraysh tomoni uning paygʻambarligini tan olmas edi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|504}} Hujjat yozib tugatilmasidan oldin, Suhaylning oʻgʻli [[Abu Jandal]] paydo boʻlib, oʻzi musulmon ekanini va Madinaga ketmoqchi ekanini aytdi. Suhayl uning yuziga shapaloq urdi va Muhammadga ular hozirgina makkaliklarga Madinaga qochib oʻtishga ruxsat berilmasligi haqida kelishib olganini eslatdi. Muhammad ham bunga rozi boʻldi va Abu Jandal Makkaga qaytishga majbur boʻldi. [[Umar]] uning yonida yurib, Abu Jandal otasini oʻldirish uchun ishlatadi degan umidda unga qilich taklif qildi, ammo Abu Jandal uni olmadi<ref name=Ishaq/>.{{Rp|505}}

Suhayl Makkaga Muhammadga qarshi soʻnggi qarshilikda Xandama dovonida Ikrima ibn Abi Jahlga qoʻshildi. Biroq qarshilik Xolid ibn al-Validning otliq qoʻshini tomonidan tor-mor etildi. Muhammad Makkaga gʻolib sifatida kirganida, Suhayl boshqalar bilan birga Islomni qabul qildi. Muhammad unga „qalbini moyil qilish“ uchun yuz tuya hadya qildi.

U Muhammad vafotidan soʻng Makkadagi musulmonlarni tinchlantirdi. Yarmukda bir boʻlinma qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi va vafotigacha qoʻshinda boʻldi<ref>{{Cite web |title=ج3 - ص177 - كتاب الإصابة في تمييز الصحابة - سهيل بن عامر بن سعد - المكتبة الشاملة |url=https://shamela.ws/book/9767/1408 |access-date=2026-08-30 |website=shamela.ws}}</ref>.

== Vafoti ==
[[Al-Madoiniy]] Suhayl [[Yarmuk jangi]]da [[shahid]] boʻlib vafot etganini xabar qilgan. Biroq [[Shofiʼiy]] ham, [[Al Voqidiy|Al-Voqidiy]] ham u [[Amvos vabosi]] vaqtida vafot etgan, degan fikrni bildirgan<ref>{{Cite web |title=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - سهيل بن عمرو- الجزء رقم1 |url=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/33/%D8%B3%D9%87%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88 |access-date=2026-08-30 |website=www.islamweb.net |language=ar}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Cite journal|last = Ali |first = Farrukh B. |title = Al-Ḥudaybiya: An Alternative Version |journal = The Muslim World |year = 1981 |volume = 71 |issue = 1 |pages = 47–62 |doi = 10.1111/j.1478-1913.1981.tb03426.x |jstor = }}
* {{Kitob manbasi|last = Goerke |first = Andreas |editor-last = Motzki |editor-first = Harald |editor-link = Harald Motzki |year = 2000 |chapter = The Historical Tradition about al-Ḥudaybiya: A Study of ʿUrwa B. al-Zubayr’s Account |pages = 240–275 |title = The Biography of Muḥammad: The Issue of the Sources |publisher = Brill |location = Leiden |url = {{Google books|D97XAAAAMAAJ|plainurl=y}} |isbn = 978-90-04-11513-2}}
{{refend}}

{{Vikiiqtibos}}
{{Tashqi havolalar}}

[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Quraysh]]
[[Turkum:639-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:556-yilda tugʻilganlar]]