Sultan Hasanuddin
Султон Ҳасануддин
Султон Ҳасануддин (голландлар томонидан шарқдан хо'роз лақабини олган) (1631-йил 12-январ - 1670-йил 12-июн) Гованинг 16-султони ва Индонезиянинг миллий қаҳрамони, Муҳаммад Бакир И Малломбаси Даэнг Маттаwанг Караэнг Бонто Мангапе номи билан туг'илган. Гоwа султонлиги Ислом қозисининг номи, я'ни Шайх Саййид Жалолудин бин Аҳмад Бафақиҳ Ал-Аидид, Жанубий Сулавесидаги Баҳоруннур Баалвий ордени муршиди, у ҳам унинг устози, шу жумладан Шайх Юсуф Ал-Макассарийдан тариқат о'қитувчиси. Тахтга ўтиргандан сўнг унга Султон Ҳасануддин унвони берилди, вафотидан кейин эса Туменанга Ри Балла Пангкана деб аталди. Жасорати туфайли унга голландлар Де Хаантжес ван Хет Остен лақабини беришган, я'ни Шарқдан келган Хо'роз унвони. У Гоwа Регенcй штатининг Катангка шаҳрида дафн этилган. Президентнинг 2008-йил 10-сонли фармони билан Миллий Қаҳрамон унвони берилган. 087/ТК/1973, 1973-йил 6-ноябр.
Ҳасаниддин ҳақида қисқача
Султон Ҳасануддин 1631-йил 12-январда Макассарда туғилган. У Гованинг 15-султани Султон Маликуссайд ва И Саббе Тўмо Лакунту оиласида туғилган. Унинг етакчилик руҳи болалигидан ажралиб турарди. У ақлли одам сифатида танилганидан ташқари, савдони ҳам яхши билади. Шунинг учун у Макассар билан, ҳатто чет элликлар билан ҳам яхши савдо тармог'ига эга эди. Кичкина Ҳасаниддин Бонтоала масжидида диний та’лим олди. Болалигидан отаси дипломатия ва уруш стратегияси ҳақидаги билимларни о'злаштира олади деган умидда уни тез-тез муҳим учрашувларга таклиф қилар эди. Бир неча марта унга турли ишларга хабарлар юбориш учун делегат сифатида ишонишган. Ҳасануддин 21 ёшида Гоwага мудофаа ишлари бо'йича лавозимга тайинланган. Унинг қачон подшоҳ этиб тайинланганини тушунтирувчи иккита тарихий версия мавжуд: 24 ёшда ёки 1655-йилда ёки 22 ёшда ёки 1653-йилда. Отасидан ташқари, у Гоwа султонлигининг Мангкубуми Караэнг Паттингалоанг орқали ҳукумат бо'йича ко'рсатмалар олди. Султон Ҳасануддин Суяк султонларидан бири Арунг Палакканинг устози эди, у кейинчалик Гова султонлигини йиқитиш учун голландлар билан ҳамкорлик қилади. 17-асрнинг о'рталарида Голландия ВОC испанлар ва португаллар билан муваффақиятли ҳисоб-китоб қилгандан со'нг, Малуку шаҳридаги зираворлар савдосини монополлаштиришга ҳаракат қилди. Голландия компанияси маҳаллий аҳолини о'злари белгилаган нархларда сотишга мажбур қилди, бундан ташқари компания зираворлар ко'п бо'лмаслиги учун бир неча жойларда мускат ёнг'ог'и ва чиннигуллар дарахтларини кесишни буюрди. Шунинг учун Султон Ҳасаниддин бу истакдан қайтди, чунки бу Худонинг иродасига зиддир, деди у. Шу боисдан ҳам Султон Ҳасаниддин ширкатга “келинг, бирга иш қилайлик, турли ишлардан шикоят қиламиз”, деди. Лекин ширкат буни истамади, чунки у бу мамлакатда катта фойда ко'рган, Султон Ҳасаниддин эса бу усул зулм эканлигини ко'рган эди. 1660-йилда Голландия ВОC Макассарга ҳужум қилди, аммо Гова султонлигини бо'йсундира олмади. 1667-йилда Корнелис Спеэлман ва унинг иттифоқчилари бошчилигидаги Голландия ВОC яна Макассарга ҳужум қилди. Жанглар ҳамма жойда бо'либ о'тди, охир-оқибат Гова султонлиги босим остида ва заифлашди, шунинг учун Султон Ҳасануддин 1667-йил 18-ноябрда Бунгаяда Бунгая шартномасини имзолашга мажбур бо'лди. О'зини хафа ҳис қилган Гова яна жанг қилди. 1669-йилда яна жанглар бошланди. Компания 1669-йил 24-июнда Гованинг энг кучли қалъаси, яъни Сомбаопу қалъасини ўз назоратига олишга муваффақ бўлди. Султон Ҳасануддин 1670-йил 12-июн куни плацента касаллиги туфайли вафот этди.
Ҳасаниддин номи билан аталган жойлар
Унинг номи энди Ҳасануддин университети, ХИВ/Ҳасануддин ҳарбий қо'мондонлиги ва Макассардаги Султон Ҳасануддин халқаро аэропорти, КРИ Султон Ҳасануддин ва Жл учун абадийлаштирилди. Султон Ҳасаниддиннинг номи Индонезиянинг турли шаҳарларида жаранглади.
Манбалар
Ҳаволалар
ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Султан_Ҳасануддин
 | Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |