Surena sahifasining manbasini koʻrish

'''Surena''' ('''Suren yoki''' '''Rustaham Suren)'''<ref>Pourshariati, Parvaneh (2008). Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. London and New York: I. B. Tauris.</ref> - miloddan avvalgi I asrda yashagan Parfiya spahbedi (qoʻmondoni). Suren Parfiya bosh spahbedi sifatida [[Karri jangi|Karrhae jangida]] rimliklarni magʻlub etgani bilan mashhur hisoblanadi. Uning qoʻmondonligi ostida parfiyaliklar [[Krass Mark Litsiniy]] boshchiligidagi son jihatdan ustun boʻlgan Rim qoʻshinlarini hal qiluvchi jangda magʻlubiyatga uchratadilar. Bu Rim va Parfiya imperiyalari oʻrtasidagi eng qadimgi va eng muhim janglardan biri sifatida tarixga kiradi, shuningdek ushbu jang Rim tarixidagi eng dahshatli magʻlubiyatlardan biri ham hisoblanadi.[[Fayl:Parthian_mounted_archer.jpg|center|thumb| Parfiyalik otliq kamonchi, Turindagi Palazzo Madamada joylashgan.]]

== Surena faoliyatiga tavsif ==
Surena - ismi hozirda ham [[Eron|Eronda]]<nowiki/>gi mashhur ismlardan hisoblanadi. Shuningdek bu ism [[Armaniston|Armanistonda]] keng tarqalgan Suren ismining [[Yunon tili|yunon]] va [[Lotin tili|lotincha]] shaklidir. Suren "qahramon, kuchli" degan maʼnoni anglatadi. Yana ishonchli maʼlumotlarga koʻra, Surena hozirgi [[Oʻrta Osiyo]], [[Sirdaryo (daryo)|Sirdaryo]] hududidan Parfiyaga koʻchib kelgan sak qabilalarining vakili hisoblangan. [[Saklar]]<nowiki/>ning jangovar otliq qoʻshinlari parfiyaliklar tomonidan mintaqada oʻz taʼsirini kuchaytirish, qirol Antiox Sidet vakili boʻlgan yunon hukmronligi qoldiqlariga qarshi kurashda, shuningdek, Parfiya sulolalarining alohida vakillarining oʻzaro urugʻ-aymoq kurashida faol foydalanilgan<ref>{{Kitob manbasi |title=A. D. H. Bivar[en] „The Political History of Iran under the Arsacids“,. Cambridge History of Iran. London: Cambridge UP, 1983 — 49—50 bet. }}</ref>. Uning nomi sak va [[Sugʻd tili|soʻgʻd]] shevalarida "qizil", "kuchli", "jasur" degan maʼnoni anglatuvchi Surxon nomidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin.

Miloddan avvalgi 54-yilda Surena Selevkiya shahri uchun jangda Orodes II (Hurud II) qoʻshinlarini boshqargan va keyin [[Bobil|Bobilni]] taslim boʻlishga majbur qilgan. Surena (Surxon) taxt vorisligi uchun boʻlgan kurashda ajralib turadi (Orodes II avvalroq Mitridat III tomonidan taxtdan ag‘darilgan) va Orodes II ning Arsak taxtiga qaytishiga hissa qo‘shgan shaxslardan hisoblanadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi/Ruscha|title=«The Political History of Iran under the Arsacids»|date=1983}}</ref>.

Miloddan avvalgi 53-yilda Rimliklar Parfiya qirolligining gʻarbiy vassallari hududiga yurishni boshlaydilar. Bunga javoban Orodes II Rim yurishini toʻxtatish uchun Surena boshchiligidagi otliqlarni yuboradi. Ikki qoʻshin Karrhae yaqinidagi jangda (zamonaviy Turkiyada, Harranda) uchrashishdi, bu yerda parfiyaliklar aqlli taktikadan foydalanib, son jihatdan ustun boʻlgan rimliklarni butunlay magʻlub etishadi. Rim eng ogʻir magʻlubiyatlardan birini boshdan kechiradi ([[Plutarx]] 20 ming halok boʻlgan rimliklar va 10 ming harbiy asirlarni eslatib oʻtadi), lekin Parfiya bu gʻalaba natijalaridan foydalana olmadi va oʻz hududini kengaytira olmadi. Surenaning oʻzi tez orada Orodes II buyrugʻi bilan qatl qilindi, u ehtimol Surenaning shon-shuhratiga hasad qilgan va uning taxtga daʼvogarlik qilishidan qoʻrqqan<ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|url=https://web.archive.org/web/20091219140257/http://www.iranica.com/newsite/articles/v2f5/v2f5a012.html|title=«Arsacid ii: The Arsacid Dynasty»}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Eron tarixi]]