Suv energiyasi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:The_Dam_(2890371280).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/The_Dam_%282890371280%29.jpg/280px-The_Dam_%282890371280%29.jpg|thumb| Xitoydagi [[Uch dara toʻgʻoni]] ; GES oʻrnatilgan quvvatiga koʻra dunyodagi eng katta elektr stantsiyasidir.]]
'''Gidroenergetika''' shuningdek, '''suv energetikasi''' sifatida ham tanilgan, elektr energiyasi ishlab chiqarishda suv energiyasidan foydalaniladi. Bunga suv manbasining [[Potensial energiya|gravitatsion potentsialini]] yoki [[kinetik energiya]]sindan elektr quvvatiga ishlab chiqarishga [[Energiya konvertatsiyasi|aylantirish]] orqali erishiladi. Gidroenergetika barqaror energiya ishlab chiqarish usuli hisoblanadi.

Qadim zamonlardan beri suv tegirmonlarining energiyasi [[qayta tiklanadigan energiya]] manbai sifatida [[sugʻorish]] va mexanik qurilmalar, masalan, tegirmonlar, arra tegirmonlari, [[Mato|toʻqimachilik]] tegirmonlari, maishiy [[lift]]lar va [[Foydali qazilmalarni boyitish|ruda tegirmonlarida]] ishlatilgan.

Hozirgi vaqtda suv energiyasidan asosan gidroenergetikada elektr energiya ishlab chiqarishda ishlatiladi.

Gidroenergetika qazilma energiyalarga juda yaxshi muqobildir, chunki u toʻgʻridan-toʻgʻri [[karbonat angidrid]] yoki boshqa [[Havoning ifloslanishi|atmosfera ifloslantiruvchi moddalarni]] ishlab chiqarmaydi va nisbatan barqaror energiya manbasi boʻlib xizmat qiladi. Shunga qaramay, u iqtisodiy, sotsiologik va ekologik salbiy tomonlarga ega va [[daryo]] yoki baland [[koʻl]] kabi etarli darajada energiya manbasini talab qiladi<ref>{{jurnal manbasi|last=Bartle|first1=Alison|date=2002|title=Hydropower potential and development activities|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301421502000848|journal=Energy Policy|volume=30|issue=14|pages=1231–1239|doi=10.1016/S0301-4215(02)00084-8|access-date=}}</ref>.

== Tarixi ==
[[Fayl:水击面罗.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/%E6%B0%B4%E5%87%BB%E9%9D%A2%E7%BD%97.jpg/220px-%E6%B0%B4%E5%87%BB%E9%9D%A2%E7%BD%97.jpg|left|thumb| Van Zhen suv porsheni (1290-1333)]]
[[Fayl:SaintAnthonyFalls.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/SaintAnthonyFalls.jpg/220px-SaintAnthonyFalls.jpg|thumb| Sent-Entoni sharsharasi, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]], bu yerda tegirmonda un ishlab chiqarish uchun suv energiyasidan foydalaniladi ]]
[[Fayl:WATER-POWERED_ORE_MILL,_TAKEN_FROM_SOUTH_-_Liberty_Historic_District,_Water_Powered_Ore_Mill,_Route_2,_Cle_Elum,_Liberty,_Kittitas_County,_WA_HABS_WASH,19-LIB,1W-1.tif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/WATER-POWERED_ORE_MILL%2C_TAKEN_FROM_SOUTH_-_Liberty_Historic_District%2C_Water_Powered_Ore_Mill%2C_Route_2%2C_Cle_Elum%2C_Liberty%2C_Kittitas_County%2C_WA_HABS_WASH%2C19-LIB%2C1W-1.tif/lossy-page1-220px-thumbnail.tif.jpg|thumb| Toʻgʻridan-toʻgʻri suv bilan ishlaydigan ruda tegirmoni, XIX asr oxiri]]
Dalillar shuni koʻrsatadiki, gidroenergetika asoslari [[Qadimgi Yunoniston|qadimgi yunon sivilizatsiyasiga]] toʻgʻri keladi<ref name=":3">{{kitob manbasi|last=Munoz-Hernandez|first=German Ardul|date=2013|title=Modelling and Controlling Hydropower Plants|url=https://www.springer.com/gp/book/9781447122906|location=London|publisher=Springer London|page=|isbn=978-1-4471-2291-3}}</ref>. Boshqa dalillar shuni koʻrsatadiki, suv gʻildiragi xuddi shu davrda Xitoyda mustaqil ravishda paydo boʻlgan<ref name=":3" />. Suv gʻildiraklari va suv tegirmonlari haqidagi dalillar miloddan avvalgi IV asrda qadimgi Yaqin Sharqqa tegishli<ref name="Reynolds 1983">{{kitob manbasi|last=Reynolds|first=Terry S.|authorlink=|date=1983|title=Stronger than a Hundred Men: A History of the Vertical Water Wheel|url=|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=0-8018-7248-0}}</ref>. Bundan tashqari, dalillar [[Shumer|Sumer]] va [[Bobil (davlat)|Bobil]] kabi qadimgi sivilizatsiyalarda sugʻorish mashinalari yordamida gidroenergetikadan foydalanishni koʻrsatadi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, suv gʻildiragi suv kuchining dastlabki shakli boʻlib, uni odamlar yoki [[hayvonlar]] boshqargan.

[[Rim imperiyasi]]da suv bilan ishlaydigan tegirmonlar miloddan avvalgi birinchi asrda [[Vitruviy|Vitruvius]] tomonidan tasvirlangan<ref name="Oleson2">{{kitob manbasi|last=Oleson|first=John Peter|title=Greek and Roman mechanical water-lifting devices: the history of a technology|date=30-Jun 1984-yil|publisher=Springer|isbn=90-277-1693-5|page=373|id={{ASIN|9027716935|country=uk}}|authorlink=John Peter Oleson}}</ref>. Zamonaviy Fransiyada joylashgan Barbegal tegirmonida kuniga 28 tonnagacha donni qayta ishlaydigan 16 ta suv gʻildiragi bor edi<ref name=":2">{{kitob manbasi|last=Hill|first=Donald|url=https://books.google.com/books?id=oMceAgAAQBAJ&pg=PA163|title=A History of Engineering in Classical and Medieval Times|date=2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781317761570|pages=163–164}}</ref>. Rim suv gʻildiraklari, shuningdek, eramizning <nowiki>III</nowiki> asr oxiridagi Ierapolis arra zavodi kabi marmarni arralash uchun ishlatilgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Greene|first1=Kevin|date=1990|title=Perspectives on Roman technology|url=https://www.semanticscholar.org/paper/PERSPECTIVES-ON-ROMAN-TECHNOLOGY-Greene/042c5052b73e5deedf378d822686aa83fa3255f7|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=9|issue=2|pages=209–219|doi=10.1111/j.1468-0092.1990.tb00223.x|access-date=}}</ref>.

Gidroenergetikadan erta foydalanishning yana bir misoli hushingda koʻrinadi. Hushing — metall rudalarini qazib olishda sisternagan chiqarilgan suv toʻlqinining kuchidan foydalanish.  Usul birinchi marta [[Uels (hudud)|Uelsdagi]] Dolaukoti oltin konlarida miloddan avvalgi 75 yildan boshlab qoʻllangan. Bu usul Ispaniyada Las Medulas kabi konlarda yanada rivojlangan. Hushing [[Buyuk Britaniya oroli|Buyuk Britaniyada]] [[Oʻrta asr]]larda va keyingi davrlarda [[qoʻrgʻoshin]] va [[qalay]] rudalarini qazib olish uchun keng qoʻllangan.

Osiyo va Afrikaning katta hududni va boshqa atrofdagi hududlarni qamrab olgan Islom imperiyasida<ref>{{kitob manbasi|last=Hoyland|first=Robert G.|authorlink=Robert G. Hoyland|date=2015|title=In God's Path: The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire|url=https://archive.org/details/ingodspatharabco0000hoyl|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|page=|isbn=9780199916368}}</ref> [[Islom oltin davri]] va arab qishloq xoʻjaligi inqilobi (<nowiki>VIII—XIII</nowiki> asrlar) davrida suv energiyasi keng qoʻllandi va rivojlandi. Yirik gidravlika [[Fabrika|zavodlari]] majmualari bilan birga toʻlqin quvvatidan dastlabki foydalanish paydo boʻldi<ref name=":5">{{jurnal manbasi|last=al-Hassan|first1=Ahmad Y.|date=1976|title=Taqī-al-Dīn and Arabic Mechanical Engineering. With the Sublime Methods of Spiritual Machines. An Arabic Manuscript of the Sixteenth Century.|url=|journal=Institute for the History of Arabic Science, University of Aleppo|volume=|issue=|pages=34–35|doi=|access-date=}}</ref>. Mintaqada suv bilan ishlaydigan sanoat tegirmonlarining keng qoʻllangan, shu jumladan qogʻoz tegirmonlari, arra tegirmonlari, kema tegirmonlari, shtamplovchi tegirmonlar, [[poʻlat]] tegirmonlari, shakar tegirmonlari va suv tegirmonlari. <nowiki>XI</nowiki> asrga kelib, Islom imperiyasining har bir viloyatida Al-Andalus va [[Shimoliy Afrika]]dan [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharq]] va [[Markaziy Osiyo]]gacha boʻlgan sanoat tegirmonlari qoʻllagan<ref name="Lucas2">{{jurnal manbasi|last=Lucas|first1=Adam Robert|date=2005|title=Indsutrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds: A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe|url=https://www.jstor.org/stable/40060793|journal=Technology and Culture|volume=46|issue=1|pages=1–30|doi=10.1353/tech.2005.0026|jstor=40060793|access-date=}}</ref>. Musulmon muhandislari suv tegirmonlari va suv koʻtaruvchi mashinalarda tishli mexanizmlarni ishlatganda ham [[Gidravlik turbina|suv turbinalaridan]] foydalanganlar. Ular, shuningdek, suv tegirmonlari va suv koʻtaruvchi mashinalarni qoʻshimcha quvvat bilan taʼminlash uchun ishlatiladigan suv quvvati manbai sifatida [[toʻgʻon]]lardan foydalanishga usta boʻlishgan<ref name="Hassan2">{{veb manbasi|url=http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%2071.htm|sarlavha=Transfer Of Islamic Technology To The West, Part II: Transmission Of Islamic Engineering|muallif=al-Hassan|ism=Ahmad Y.|sana=|ish=History of Science and Technology in Islam|nashriyot=|kirish sanasi=|iqtibos=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080218171021/http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%2071.htm|arxivsana=18-fevral 2008-yil}}</ref>.

Bundan tashqari, musulmon mexanik muhandisi Al-Jazariy (1136-1206) oʻzining „ ''Aqlli mexanik qurilmalar haqidagi bilimlar kitobi“ kitobida'' 50 ta qurilma uchun dizaynlarni tasvirlab bergan.
[[Fayl:Benoît_Fourneyron_portrait.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Beno%C3%AEt_Fourneyron_portrait.jpg/220px-Beno%C3%AEt_Fourneyron_portrait.jpg|thumb|Benoit Fourneyron, birinchi gidroenergetika turbinasini yaratgan fransuz muhandisi]]
<nowiki>XIX</nowiki> asrda fransuz muhandisi Benoit Fourneyron birinchi gidroenergetika turbinasini yaratdi. Ushbu qurilma 1895-yilda [[Niagara sharsharasi]]ning tijorat zavodida joriy qilingan va u hozir ham ishlamoqda.  <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ingliz muhandisi Uilyam Armstrong [[Angliya]]ning Nortumberlend shahridagi Kregsayddagi uyida joylashgan birinchi xususiy elektr stantsiyasini qurdi va ishlatdi<ref name=":1">{{kitob manbasi|last=Breeze|first=Paul|authorlink=|date=2018|title=Hydropower|url=https://www.sciencedirect.com/book/9780128129067/hydropower|location=Cambridge, Massachusetts|publisher=Academic Press|page=|isbn=978-0-12-812906-7}}</ref>. 1753-yilda fransuz muhandisi Bernard Forest de Belidor oʻzining ''Architecture Hydraulique'' (Gidrotexnika arxitekturasi) kitobini nashr etdi, unda vertikal oʻq va gorizontal oʻqli gidravlik mashinalar tasvirlangan<ref name="doehis">{{veb manbasi|sarlavha=History of Hydropower|url=http://www1.eere.energy.gov/windandhydro/hydro_history.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100126001540/http://www1.eere.energy.gov/windandhydro/hydro_history.html|arxivsana=26-yanvar 2010-yil|nashriyot=US Department of Energy}}</ref>.

[[Sanoat toʻntarishi|Sanoat inqilobiga]] ortib borayotgan talab ham rivojlanishga turtki boʻladi<ref name="watenc">{{veb manbasi|sarlavha=Hydroelectric Power|url=http://www.waterencyclopedia.com/Ge-Hy/Hydroelectric-Power.html|nashriyot=Water Encyclopedia}}</ref>. Britaniyada sanoat inqilobining boshida Richard Arkraytning suv ramkasi kabi yangi ixtirolar uchun asosiy quvvat manbai edi<ref name=":6">{{kitob manbasi|last=Perkin|first=Harold James|authorlink=Harold Perkin|date=1969|title=The Origins of Modern English Society, 1780-1880|url=https://archive.org/details/originsofmoderne00haro|location=London|publisher=Routledge & Kegan Paul PLC|page=|isbn=9780710045676}}</ref>. Garchi suv quvvati koʻplab yirik tegirmon va fabrikalarda bugʻ quvvatiga oʻtgan boʻlsa-da, u <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlarda koʻplab kichik operatsiyalar uchun ishlatilgan.

Texnologik taraqqiyot ochiq suv gʻildiragini yopiq [[turbina]]ga yoki suv motoriga oʻtkazdi. 1848-yilda Lowell’s Locks and Canals kompaniyasining bosh muhandisi ingliz-amerikalik muhandis Jeyms B. Frensis 90 % samaradorlik bilan turbinani yaratish uchun ushbu dizaynlarni takomillashtirdi<ref>{{jurnal manbasi|last=Lewis|first1=B J|last2=Cimbala|last3=Wouden|title=Major historical developments in the design of water wheels and Francis hydroturbines|journal=Iop Conference Series: Earth and Environmental Science|year=2014|publisher=IOP|volume=22|issue=1|pages=5–7|doi=10.1088/1755-1315/22/1/012020|bibcode=2014E&ES...22a2020L}}</ref>. U turbinani loyihalash muammosiga ilmiy tamoyillar va sinov usullarini qoʻllagan. Uning matematik va grafik hisoblash usullari yuqori samarali turbinalarning oʻziga xos oqim sharoitlariga toʻliq mos kelishiga imkon berdi. Frensis reaksiya turbinasi hali ham ishlatilmoqda. 1870-yillarda Kaliforniya togʻ-kon sanoatida foydalanish natijasida Lester Allan Pelton yuqori samarali Pelton gʻildirak impulsli turbinasini ishlab chiqdi, u [[Sierra Nevada (AQSh)|Syerra-Nevadaga]] gidroenergetika foydalanadi.

== Kamchiliklari va cheklovlari ==
Gidroenergetikaning ayrim kamchiliklari aniqlangan. [[Gidroelektr stansiya|GES]] yaqinida yashovchi odamlar qurilish vaqtida yoki [[Suv ombori|suv omborlari]] qirgʻoqlari beqaror boʻlganda koʻchiriladi.

Toʻgʻon va [[Suv ombori|suv omborlari]] [[Toʻgʻon|daryo]] [[Ekosistema|ekotizimlariga]] katta salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin, masalan, baʼzi hayvonlarning yuqoriga qarab harakatlanishining oldini olish, quyi oqimda chiqarilgan suvni sovutish va kislorodsizlantirish va zarrachalarning choʻkishi natijasida ozuqa moddalarini yoʻqotish<ref>{{veb manbasi|sarlavha=How Dams Damage Rivers|url=https://www.americanrivers.org/threats-solutions/restoring-damaged-rivers/how-dams-damage-rivers/|kirish sanasi=2021-11-25|ish=American Rivers|til=en-US}}</ref>. Katta va chuqur toʻgʻon va suv omborlari oʻsimliklari suv ostida chirigan oʻsimliklardan issiqxona gazlari emissiyasini keltirib chiqaradigan katta maydonlarni qamrab oladi. Bundan tashqari, boshqa qayta tiklanadigan energiya manbalariga qaraganda pastroq boʻlsa-da, gidroenergetika [[issiqxona]] gazi boʻlgan [[metan]] gazini ishlab chiqarishi aniqlangan. Bu organik moddalar suvning kislarodsizlanishi tufayli [[Suv ombori|rezervuar]] tubida toʻplanganda sodir boʻladi<ref name=":7">{{kitob manbasi|last=Breeze|first=Paul|authorlink=|date=2019|title=Power Generation Technologies|edition=3rd|url=|location=Oxford|publisher=Newnes|page=116|isbn=978-0081026311}}</ref>. Bundan tashqari, tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, toʻgʻonlar va suv omborlari qurilishi baʼzi suv jonzotlari turlarining yashash joylarini yoʻqotishiga olib kelishi mumkin.

== Ilovalar ==
[[Fayl:Garwnant_Hydropower_Scheme,_Breckon_Beacons,_Cymru,_(Wales).webm|thumb|Uelsdagi Brekon Bikons togʻlaridan oqib tushadigan suv quvvatidan foydalanadigan gidroenergetika sxemasi; 2017-yil]]

=== Elektr Energiyasi ===
Gidroenergetikada global elektr energiyasining qariyb 15 foizini ishlab chiqaradi va 35 dan ortiq mamlakatlar uchun umumiy elektr energiyasining kamida 50 foizini taʼminlaydi<ref>{{jurnal manbasi|last=Kaygusuz|first1=Kamil|date=2016|title=Hydropower as clean and renewable energy source for electricity production|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Hydropower-as-clean-and-renewable-energy-source-for-Kaygusuz/e0c75385f9357eddf7fb163d598b16db4c230279#paper-header|journal=Journal of Engineering Research and Applied Science|volume=5|issue=1|pages=359–369|doi=|access-date=}}</ref>.

Gidroelektr energiyasini ishlab chiqarish uchastkaning balandligi tufayli mavjud boʻlgan suvning [[Potensial energiya|potentsial energiyasini]] yoki harakatlanuvchi suvning [[kinetik energiya]]sini elektr energiyasiga aylantirishdan boshlanadi.

Gidroelektrostantsiyalar energiyani yigʻish usullari boʻyicha farqlanadi. Bir turi toʻgʻon va [[suv ombori]]ni oʻz ichiga oladi. Toʻgʻonni suv omboriga bogʻlaydigan kanallardan oʻtib, elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun foydalanish uchun suv omboridagi suv talab boʻyicha mavjud. Suv elektr energiyasini ishlab chiqaradigan generatorga ulangan turbinani aylantiradi.

Boshqa turi daryo boʻyidagi stansiya deb ataladi. Bunday holda, suv oqimini nazorat qilish uchun toʻsiq quriladi, suv [[Suv ombori|ombori]] yoʻq. Daryo elektr stansiyasi uzluksiz suv oqimiga muhtoj va shuning uchun talab boʻyicha quvvatni taʼminlash imkoniyati kamroq. Oqayotgan suvning kinetik energiyasi energiyaning asosiy manbai hisoblanadi.

Ikkala dizaynda ham cheklovlar mavjud. Misol uchun, toʻgʻon qurilishi yaqin atrofdagi aholiga noqulaylik tugʻdirishi mumkin. Toʻgʻon va suv omborlari yaqin atrofdagi katta hajmdagi joyni egallaydi<ref>{{kitob manbasi|last=Towler|first=Brian Francis|authorlink=|date=2014|title=The Future of Energy|chapter=Chapter 10 - Hydroelectricity|pages=215–235|url=|location=Cambridge, Massachusetts|publisher=Academic Press|isbn=9780128010655}}</ref>. Bundan tashqari, suv omborlari quyi oqimdagi yashash joylariga zarar etkazish kabi katta ekologik oqibatlarga olib kelishi mumkin.  Boshqa tomondan, daryo oqimi loyihasining cheklanishi elektr energiyasini ishlab chiqarish samaradorligining pasayishi hisoblanadi, chunki jarayon mavsumiy daryo oqimining tezligiga bogʻliq. Bu shuni anglatadiki, yomgʻirli mavsum qurgʻoqchilik mavsumiga nisbatan elektr energiyasi ishlab chiqarishni oshiradi<ref>{{kitob manbasi|last=Førsund|first=Finn R.|authorlink=|date=2014|title=Hydropower Economics|chapter=Pumped-storage hydroelectricity|url=|location=Boston, Massachusetts|publisher=Springer|pages=183–206|isbn=978-1-4899-7519-5}}</ref>.

Gidroelektrostantsiyalarning oʻlchamlari har xil boʻlishi mumkin, mikro GES deb ataladigan kichik stansiyalardan tortib, butun mamlakatni energiya bilan taʼminlaydigan yirik stansiyalargacha. 2019-yil holatiga koʻra, dunyodagi eng yirik beshta elektr stantsiyalar toʻgʻonlari asosida qurilgan anʼanaviy GES lardir<ref>{{kitob manbasi|last=Davis|first=Scott|authorlink=|date=2003|title=Microhydro: Clean Power from Water|url=https://archive.org/details/microhydrocleanp0000davi|location=Gabriola Island, British Columbia|publisher=New Society Publishers|page=|isbn=9780865714847}}</ref>.

Gidroelektr energiyasi, shuningdek, nasosli saqlash bilan har xil balandlikdagi ikkita rezervuar oʻrtasida [[Potensial energiya|potentsial energiya]] shaklida energiyani saqlash uchun ishlatilishi mumkin. Suv talab yuqori boʻlganda yoki elektr energiyasi (EE) tizimida yetishmovchlik boʻlgan paytda EE. ishlab chiqarish uchun, kam talab davrida yuqori suv omborlariga suv qayta nasoslar orqali qayta toʻkiladi. Bunday tipdagi stansiyalar Gidroakumlatsion elektr stansiyalar (GAES) deb ataladi.

Gidroenergetika bilan elektr energiyasini ishlab chiqarishning boshqa shakllariga okeanlar, daryolar va inson tomonidan yaratilgan kanal tizimlaridan elektr energiyasini ishlab chiqarishgacha boʻlgan oqim energiyasidan foydalanadigan oqim generatorlari kiradi. <gallery mode="packed">
Fayl:Hydroelectric dam.svg|Anʼanaviy toʻgʻonli gidroinshoot. Gidroenergetikada ishlab chiqarishning eng keng tarqalgan turi hisoblanadi.
Fayl:Chief Joseph Dam.jpg|[[Bridgeport, Washington|Vashington shtatidagi Bridjport]] yaqinidagi bosh Jozef Dambasi katta suv omboriga ega boʻlmagan yirik daryo stansiyasidir.
Fayl:Nw vietnam hydro.jpg|Shimoli-gʻarbiy Vetnamdagi Mikro GES
</gallery>

=== Yomgʻir energiyasi ===
Yomgʻir „tabiatdagi oxirgi foydalanilmagan energiya manbalaridan biri“ deb nomlanadi. Yomgʻir yogʻganda, toʻgʻri ishlatilsa, ulkan elektr salohiyatiga ega boʻlgan milliardlab litr suv tushishi mumkin<ref name="IrishTimes">{{yangiliklar manbasi |last=Nazarli |first=Amina |date=16-iyun 2018-yil |title='If you can make energy from wind, why not from rain?' |work=The Irish Times |url=https://www.irishtimes.com/news/environment/if-you-can-make-energy-from-wind-why-not-from-rain-1.3530666 |access-date=18-iyul 2021-yil}}</ref>. Yomgʻirdan energiya ishlab chiqarishning turli usullari, masalan, yomgʻir tomchilari taʼsirida energiyadan foydalanish boʻyicha tadqiqotlar olib borilmoqda. Bu yangi va rivojlanayotgan texnologiyalar sinovdan oʻtkazilayotgan, prototipi va yaratilishi bilan juda erta bosqichda. Bunday energiyasi yomgʻir energiyasi deb ataladi<ref name="guardian1">{{yangiliklar manbasi |last=Carrington |first=Damian |date=13-mart 2018-yil |title=Rain or shine: new solar cell captures energy from raindrops |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2018/mar/13/rain-or-shine-new-solar-cell-captures-energy-from-raindrops |access-date=18-iyul 2021-yil}}</ref><ref name="gadget">{{yangiliklar manbasi |last=Fingas |first=Jon |date=9-fevral 2020-yil |title=Rain may soon be an effective source of renewable energy |work=Engadget |url=https://www.engadget.com/2020-02-09-raindrop-electricity-generator.html |access-date=18-iyul 2021-yil}}</ref>.

== Manbalar ==
<references responsive="1"></references>

[[Turkum:Elektr stansiyalar]]
[[Turkum:Gidro elektr stansiyalar]]
[[Turkum:Suz energiyasi]]
[[Turkum:Suv tegirmonlari]]
[[Turkum:Energetika texnologiyalari]]
[[Turkum:Energiya iqtisodiyoti]]
[[Turkum:Energiya o'lchov birlilklari]]
[[Turkum:Suv omborlari]]
[[Turkum:Suv resurslari]]
[[Turkum:Suv taʼminoti]]
[[Turkum:Suv toshqinlari]]
[[Turkum:Energergiyaning osuv taminot tizimi]]