Svante Pääbo sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Svante Pääbo
| tasvir                   = Professor Svante Paabo ForMemRS.jpg
| tasvir_eni               = 
| izoh                     = 
| tugʻilgan paytidagi ismi = Svante Pääbo
| tavallud sanasi          = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1955|4|20|df=y}}
| tavallud joyi = [[Stockholm]], [[Shvetsiya]]
| vafot sanasi =
| vafot joyi =
| turmush oʻrtogʻi = {{Nikoh|Linda Vigilant|2008}}
| taʼlimi =
| fuqaroligi =
| millati =
| dini =
| kasbi = {{plainlist|
* [[Genetik]]
* [[Evolutsion  antropolog]]
| mukofotlari              = {{Plainlist|
* [[Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]] (1992)
* [[Max Delbrück Medal]] (1998)
* [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]] (2005)<ref name="Louis-Jeantet Prize">{{veb manbasi|url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2005-en/professeur-svante-paabo/|title=Professor Svante PÄÄBO &#124; Jeantet|date=1-oktabr 2017-yil|accessdate=16-oktabr 2021-yil|archive-date=16-may 2021-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516072442/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2005-en/professeur-svante-paabo/|url-status=live}}</ref>
* [[Pour le Mérite]] (2008)
* [[Kistler Prize]] (2009)
* [[Federal Cross of Merit|Great Cross of Merit with star]] (2009)
* [[Gruber Prize in Genetics]] (2013)
* [[Lomonosov Gold Medal]] (2014)
* [[Foreign Member of the Royal Society]] (2016)<ref name=frs>{{veb manbasi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429121416/https://royalsociety.org/people/svante-paabo-12888/|archive-date=29 April 2016|url=https://royalsociety.org/people/svante-paabo-12888/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|year=2016|title=Svante Paabo |url-status=live}} One or more of the preceding sentences incorporates text from the royalsociety.org website where: {{quote|"All text published under the heading 'Biography' on Fellow profile pages is available under [[Creative Commons license|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]." --{{veb manbasi |url=https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |title=Royal Society Terms, conditions and policies |access-date=9-mart 2016-yil |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925220834/https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |archive-date=25-sentyabr 2015-yil }}}}</ref>
* [[Breakthrough Prize in Life Sciences]] (2016)
* [[Keio Medical Science Prize]] (2016)
* [[Princess of Asturias Award]] (2018)
* [[Darwin-Wallace Medal]] (2019)
* [[Japan Prize]] (2020)
* [[Massry Prize]] (2021)
* [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]] (2022)}}
| website = {{plainlist|
* [https://www.eva.mpg.de/genetics/staff/paabo/]
* [https://groups.oist.jp/heg]
}}
}}
| unvoni =
| faoliyat_yillari =
| boʻyi =
| otasi =
| onasi =
| bolalari =
| bilimi =
| partiyasi =
| sayt =
| imzo =
}}
'''Svante Pääbo''' ''yoki'' '''Svante Peebo'''<ref>{{Veb manbasi|url=http://yermolovich.ru/board/1-1-0-242|sarlavha=Как правильно передавать фамилию Pääbo?|qaralgan sana=17-iyul 2013-yil|arxivsana=30-iyun 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130630054904/http://yermolovich.ru/board/1-1-0-242}}</ref>({{Talaffuz|Savante Paabo}})([[1955]]-[[20-aprel|yil 20-aprel]], [[Stokgolm]]) shved biologi, [[Genetika|genetik]] olim. [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori]] (2022). Nobel qoʻmitasida Pääboning asarlari ilmiy jamoatchilik tomonidan inson evolyutsiyasini yaxshiroq tushunish uchun ajoyib qoʻllanma ekanligi taʼkidalb oʻtildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Наталья Костарнова |date=3-oktabr 2022-yil |title=Homo sapiens получил Нобелевку за гоминидов |work=«Коммерсантъ» |url=https://www.kommersant.ru/doc/5593913}}</ref>.

Pääbo Svante [[Shvetsiya qirollik fanlar akademiyasi|Shvetsiya Qirollik Fanlar Akademiyasi]] (2000), Leopoldina (2001), [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy fanlar akademiyasi|AQSh Milliy Fanlar Akademiyasi]] (2004), [[Fransiya fanlar akademiyasi|Fransiya Fanlar Akademiyasi]] (2015)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/svante-paabo.html|sarlavha=Svante Pääbo {{!}} Liste des membres de l’Académie des sciences / P {{!}} Listes par ordre alphabétique {{!}} Listes des membres {{!}} Membres {{!}} Nous connaître<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=17-fevral 2018-yil|arxivsana=18-fevral 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180218091753/http://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/svante-paabo.html}}</ref> va [[London qirollik jamiyati|London Qirollik Jamiyatining]] aʼzosi hisoblanadi (2016).

== Hayoti ==
Pääbo bioximik [[Sune Bergström]]<ref>[https://www.nytimes.com/2014/06/24/science/searching-for-answers-in-very-old-dna.html Claudia Dreifus. Searching for Answers in Very Old DNA. A conversation with Svante Paabo. The New York Times. June 23, 2014]</ref><ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2011/08/15/sleeping-with-the-enemy Elizabeth Kolbert. Sleeping with the Enemy. What happened between the Neanderthals and us? The New Yorker. August 15, 2011.]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/science/2014/feb/15/svante-paabo-dna-neanderthal-genetics Robin McKie. Svante Pääbo: the DNA hunter taking us back to our roots. The Guardian. 15 February 2014.]: „''I grew up as the secret extra-marital son of Sune Bergström''“.</ref> va estoniyalik kimyogar [[Karin Pebo|Karin Pääbo]] (1925—2013)ning farzandi hisoblanadi<ref>''Svante Peabo''. Neandertales. V poiskax ischeznuvshix genomov. — M.: AST. Corpus — 2018. — 416 s.</ref>. Uning otasi [[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti|fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti]] (1982) sovrindori. Pääbo [[:en:Bagarmossen|Bagarmossenda oʻsgan]]. U onasi tomonidan tarbiyalangan (uning onasi Sunening laboratoriyasida laborant boʻlib ishlagan), chunki Sune Bergströmning oʻsha paytda boshqa oilasi mavjud edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Svante Pääbo: The Neanderthal Man |url=https://steinhour.openlcc.net/biol125-21517/2018/02/23/svante-paabo-the-neanderthal-man/ |qaralgan sana=2022-10-04 |arxivsana=2022-10-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221003151652/https://steinhour.openlcc.net/biol125-21517/2018/02/23/svante-paabo-the-neanderthal-man/ }}</ref>.

U [[Upsala|Uppsala]] shahridagi {{Tarjima qilinmagan 5|Shvetsiya qurolli kuchlar maktabi|Shvetsiya qurolli kuchlar maktabi|sv|Tolkskolan}}ning tarjimonlar sinfida [[Rus tili|rus]] tilini (1975—1976)<ref>[https://www.bloomsburycollections.com/book/my-european-family-the-first-54-000-years/ch2-neanderthals-in-leipzig Karin Bojs. My European Family. The First 54,000 years. Chapter 2. Neanderthals in Leipzig]</ref>, bir vaqtning oʻzida 1975—1977-yillarda [[Upsala universiteti|Uppsala universitetida]] Misrologiya, [[Qibtiy tili|Qibtiy tilini]] oʻrgangan<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.0606596103 Nick Zagorski. Profile of Svante Pääbo (PNAS)]</ref>. 1980-yilda [[Upsala universiteti|Uppsala universiteti]] tibbiyot fakultetini tugatgandan soʻng, u qisqa muddat shifokor boʻlib ishlagan va 1981-yilda Uppsala universitetiga qaytib kelgan u yerda Sitologiya kafedrasi aspiranturasiga oʻqishga kirgan. Molekulyar immunologiya boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan (1986). Keyin Pääbo qisqa muddat [[Syurix universiteti]]dagi Molekulyar biologiya markazida va [[London|Londondagi]] [[Saraton tadqiqotlari instituti|Saraton tadqiqotlari institutida]] ishlagan. 1987—1990-yillarda u [[California universiteti, Berkeley|Berkeleydagi Californiya universitetida]], Allan Uilson laboratoriyasida doktoranturadan keyingi tadqiqotlar olib borgan. Pääbo labaratoriyada zamonaviy davrda yoʻqolib ketgan qoldiqlar va hayvonlarning genetik materialini ajratib olish bilan shugʻullangan. 1990—1997-yillarda [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen universitetida]] umumiy biologiya professori, 1997-yildan [[Leipzig|Leipzigdagi]] Evolyutsion antropologiya institutida genetika kafedrasi direktori lavozimlarida faoliyat yuritgan.

2008-yilda u oʻzining hamkasbi, amerikalik primatolog va genetik [[:en:Linda Vigilant|Linda Vigilant]] bilan turmushga chiqdi, u bilan bir oʻgʻil va bir qizi bor<ref>[https://gruber.yale.edu/genetics/svante-p-bo The Gruber Foundation: Svante Pääbo]</ref>.[[File:Presidential Lecture A Neandertal Perspective on Human Origins (48017661677).jpg|left|thumb|220px]]

== Yutuqlari ==
Pääbo paleogenetika fanining asoschilaridan biri boʻlib, genetik usullar yordamida birinchi odamlar va gominidlarni oʻrganish bilan shugʻullangan. U bu sohadagi faoliyatini 1984-yilda Yevropa muzeylari kolleksiyalaridan qadimgi Misr [[Mumiya|mumiyalarini]] oʻrganishdan boshlagan va piramidalarga Misrshunoslik kafedrasi oʻqituvchisi yordamida kirish imkoniga ega boʻlgan. 1985-yilda tarixda birinchi marta mumiyalardan genetik material olingan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Harold M. Schmeck Jr |date=16-aprel 1985-yil |title=Intact Genetic Material Extracted from an Ancient Egyptian Mummy |publisher=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1985/04/16/science/intact-genetic-material-extracted-from-an-ancient-egyptian-mummy.html |access-date=30-sentyabr 2017-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823160244/http://www.nytimes.com/1985/04/16/science/intact-genetic-material-extracted-from-an-ancient-egyptian-mummy.html |archive-date=23-avgust 2017-yil}}</ref>. 2006-yilda u neandertal genomini toʻliq dekodlash rejasini eʼlon qilgan. 2009-yil fevral oyida dastlabki natijalar eʼlon qilingan va 2010-yil may oyida ular Science jurnalida chop etilgan. 2010-yil mart oyida Oltoydagi Denisova gʻorida topilgan suyak boʻlagidan olingan DNKni oʻrgangan Pääbo guruhi antik davrda ilgari nomaʼlum boʻlgan gominidlar turi — Denisov odami mavjud degan xulosaga kelishgan. 2016-yilda Pääbo guruhi dunyo boʻylab qariyb 2000 kishining genomlarini qiyosiy tahlil qilish asosida [[neandertallar]] va homo sapiensning turli guruhlari oʻrtasida chatishtirishning kamida uchta epizodi boʻlishi mumkin degan xulosaga kelishgan.

2002-yilda Pääbo guruhining „gen tili“ hisoblangan FOXP2ning kashf etilishi haqidagi eʼloni keng jamoatchilik eʼtiroziga va ilmiy muhokamalarga sabab boʻlgan.

== Mukofotlari ==
[[File:Svante Pääbo interview San Diego.png||right|thumb|220px]]
[[File:Plos paabo.jpg||right|thumb|220px]]
{| class="wikitable"
|+
!1
!1992-yil
!Leibniz mukofoti
|-
|2
|1998-yil
![[Yevropa akademiyasi]] aʼzosi
|-
|3
|1999-yil
![[Berlin-Brandenburg fanlar akademiyasi]] aʼzosi
|-
|4
|2004-yil
![[Saksoniya fanlar akademiyasi]] aʼzosi
|-
|5
|2008-yil
!''"''Xizmatlaru uchun''"'' ordeni
|-
|6
|2009-yil
!''"''[[Germaniya federativ respublikasi oldidagi xizmatlari uchun|Germaniya Federativ Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun''"'']] ordeni
|-
|7
|2011-yil
![[Amerika fanlar akademiyasi]] aʼzosi
|-
|8
|2013-yil
![[Gruber mukofoti]]
|-
|9
|2014-yil
![[M.V.Lomonosov nomidagi oltin medal]] sohibi
|-
|10
|2015-yil
![[Galway Irlandiya Milliy Universiteti faxriy doktori]]
|-
|11
|2016-yil
![[Tibbiy sohadagi yutuqlari uchun]] mukofoti
|-
|12
|2017-yil
![[Dan David]] mukofoti
|-
|13
|2018-yil
![[Asturiya malikasi mukofoti]]
|-
|14
|2018-yil
![[Körber mukofoti]]
|-
|15
|2018-yil
![[Nierenberg mukofoti]]
|-
|16
|2019-yil
![[Wiley mukofoti]]
|-
|17
|2019-yil
![[Darwin–Wallace medali]]
|-
|18
|2020-yil
![[Yaponiya mukofoti]]
|-
|19
|2021-yil
![[Messri mukofoti]]
|-
|20
|2022-yil
![[Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti]]
|}

== Yozgan asari ==
'''Neandertal odam: Yoʻqolgan genomlarni izlab'''. — Trans. ingliz tilidan. E. Naimark. — M. : AST. Korpus — 2018. — 416 b. — ISBN 978-5-17-091066-3

== Manbalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Adabiyotlar ==
* {{Veb manbasi|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=pubmed&cmd=search&term=Paabo%20S|sarlavha=Svante Paabo publications in PubMed|format=|ish=|qaralgan sana=27-iyul 2011-yil}}
* {{Veb manbasi|url=https://scholar.google.com/scholar?q=svante+paabo|sarlavha=Svante Paabo publications in Google Scholar|format=|ish=|qaralgan sana=27-iyul 2011-yil}}
* {{Veb manbasi|url=http://www.edge.org/3rd_culture/paabo09/paabo09_index.html|sarlavha=Edge: Mapping the Neanderthal Genome - A Conversation With Svante Pääbo|ish=|qaralgan sana=27-iyul 2011-yil|arxivurl=https://www.webcitation.org/6Ct6RYqv3?url=http://www.edge.org/3rd_culture/paabo09/paabo09_index.html|arxivsana=2012-12-13}}
* {{Yangiliklar manbasi |last=Harold M. Schmeck Jr |date=16-aprel 1985-yil |title=Intact Genetic Material Extracted from an Ancient Egyptian Mummy |publisher=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1985/04/16/science/intact-genetic-material-extracted-from-an-ancient-egyptian-mummy.html |access-date=30-sentyabr 2017-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823160244/http://www.nytimes.com/1985/04/16/science/intact-genetic-material-extracted-from-an-ancient-egyptian-mummy.html |archive-date=23-avgust 2017-yil}}
{{Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}}

[[Turkum:Yashayotgan insonlar]]
[[Turkum:1955-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:20-aprelda tugʻilganlar]]