T-64A sahifasining manbasini koʻrish

{{Manbasiz|sana=2026-05}}
{{xatolar}}
{{Zirxli mashina 
| Nomi = T-64A
| Modefikatsiya = T-64A (1969-yilgi namuna)
| Tasvir = T-64A_-_Moscow_Suvorov_Military_School_(3).jpg
| Piksellar = 300px
| Tagyozuv = [[Moskva Suvorov harbiy bilim yurti]] zirhli texnikalar kolleksiyasidagi T-64A.
| Sinflanishi = [[Asosiy jangovar tank]]
| Ogʻirligi, t = 38 — 38,5
| Kompanovka = [[Tanklar sxemasi#Klassik sovet sxemasi|klassik sovet sxemasi]]
| Ekipaj = 3
| Desant = 
| Loyihachi = [[Xarkov transport mashinasozlik konstruktorlik bürosi|XTMKB]]
| Ishlab chiqaruvchi = {{Bayroq|SSSR}} [[Malishev nomidagi zavod|75-sonli zavod]]
| Loyihalangan yili = 1960-yillar boshi
| Ish.chiq. yili = 1969—1980
| Ekspluatatsiya yili = 1969-yildan
| Nusxalari = 13 000 tagacha (barcha modifikatsiyalari bilan)
| Asosiy operator = {{Bayroq|SSSR}} [[SSSR]]<br>{{Bayroq|Rossiya}} [[Rossiya]]<br>{{Bayroq|Ukraina}} [[Ukraina]]<br>{{Bayroq|O'zbekiston}} [[O'zbekiston]]
| Uzunligi, mm = 6540
| Toʻp bilan uzunligi, mm = 9225
| Eni, mm = 3415
| Boʻyi, mm = 2172
| Baza, mm = 4242
| Koleya, mm = 3270
| Klirens, mm = 500
| Zirx turi = kombinatsiyalangan ko'p qatlamli
| Korpus peshonasi = 
| Korpus peshonasi (yuqori) = 80 + 105 (STB) + 20 / 68°
| Korpus peshonasi (oʻrtasi) = 
| Korpus peshonasi (pasi) = 80 / 60°
| Korpus borti = 80
| Korpus borti (yuqori) = 
| Korpus borti (pasi) = 
| Korpus kormasi = 
| Korpus kormasi (yuqori) = 
| Korpus kormasi (oʻrtasi) = 
| Korpus kormasi (pasi) = 
| Tagi = 
| Korpu qopqogʻi =
| Minora peshonasi = 90 + 150 (alyuminiy qotishma) + 90
| Kesish peshonasi = 
| Qurol niqobi = 
| Qurol qalqoni = 
| Minora borti = 
| Kesish borti = 
| Minora kormasi = 
| Kesish kormasi = 
| Minora qopqogʻi = 
| Kesish qopqogʻi = 
| Faol himoya = yo'q
| Dinamik himoya = yo'q (keyingi modifikatsiyalarda o'rnatilgan)
| Toʻp markasi va kalibr = 125-mm [[2A26]], (1979-yildan [[2A46|2A46-1]])
| Toʻp turi = [[Silliq stvolli qurol|silliq stvolli to'p]]
| Stvol uzunligi, kalibr = 51 (6350 mm)
| Toʻp oʻq-dorisi  = 37 ta o'q
| Burchak VY = -6°...+14°
| Burchak GY = 360°
| Oʻt ochish uzoqligi = 9,4 km (maksimal), 4 km (TPD2-49 bilan)
| Nishonlari = TPD2-49, TPN1-49-23, PZU-5
| Pulemyotlar o'q-dorisi = 
| Pulemyotlar = 1 ta 7,62-mm [[Kalashnikov pulemyoti|PKT]], 1 ta 12,7-mm [[NSV (pulemyot)|NSVT]]
| Boshqa qurollar = 1 ta AKMS (yoki AK-74), 1 ta signal to'pponchasi
| Dvigateli = 5TDF
| Dvigatel turi = [[Dizel dvigateli|dizel]], turboporshenli, 2 taktli
| Dvigatel modeli = 5-silindrli
| Dvigatel quvvati, ot.kuch. = 700
| Dvigatel quvvati, kVt = 515
| Yuqori tezligi, km/s = 60,5
| Shossedagi tezligi, km/s = 45—50
| Yoʻlsiz yerdagi tezligi, km/s = 25—45
| Relsdagi tezligi, km/s = 
| Yonilgʻi baki hajmi,  = 
| Shosseda yurish zahirasi, km = 500—600
| Yo'lsiz yerlarda yurish zahirasi, km = 225—360
| Boʻlinish quvvati, l.s./t = 18
| G'ildirak formulasi = gusenitsali
| Podveska turi = mustaqil torsionli
| Gusenitsa kengligi, mm = 540
| Yerga ta'sir bosimi, kg/sm² = 0,84
| Bartaraf etilgan tepalik = 30°
| Bartaraf etilgan devor, m = 0,8
| Bartaraf etilgan xandaq,m = 2,85
| Bartaraf etilgan Brod, m = 1,0 (OPVT bilan 5 m)
| Vikiombordagi Turkumlar = T-64A
}}

'''T-64A''' (GBTU indeksi — Obyekt 434) — 1960-yilning boshida [[Xarkov]] transport mashinasozlik konstruktorlik byurosida ishlab chiqilgan asosiy jangovar tank. Ushbu tank T-64 modelining takomillashtirilgan varianti bo'lib, dunyoda birinchi bo'lib ommaviy ishlab chiqarilgan asosiy jangovar tank hisoblanadi.

=== Qabul qilinishi va ishlab chiqarilishi ===
Tankni qurollanishga qabul qilish jarayoni quyidagi bosqichlarda amalga oshirilgan:

* 1968-yil 20-may: KPSS Markaziy Qo'mitasi va SSSR Vazirlar Kengashining qarori bilan Sovet Armiyasi qurollanishiga qabul qilingan;
* 1973-yil 22-yanvar: SSSR Mudofaa vazirining 021-sonli buyrug'i bilan T-64A va uning qo'mondonlik versiyasi bo'lgan T-64AK tanklari rasman xizmatga kiritilgan.

T-64A 1969-yildan boshlab ommaviy ravishda ishlab chiqarila boshlandi. Qizig'i shundaki, u zavod konveyerlarida o'sha davrdagi boshqa o'rta tanklar (T-55 va T-62) hamda bazaviy T-64 modeli bilan parallel ravishda ishlab chiqarilgan.

== Yaratilish tarixi ==
[[Fayl:Object_430_(T-64_prototype).jpg|left|thumb| Ob'ekt 430. T-64 prototipi<br /><br />Kubinkadagi zirhli muzeyda]]
1963-yilda "Obment 432" (kelajakdagi T-64) dizaynini yanada takomillashtirish va 125 mm silliq tanali qurolni o'rnatish orqali uning xususiyatlarini yanada oshirish uchun ish boshladi.

=== Yaratilish sabablari va tarixiy zamin ===
1950-yillarning oxiri — 1960-yillarning boshida Sovet harbiy rahbariyati NATO mamlakatlarining yangi tanklariga (masalan, AQSh M60, Germaniya Leopard 1) raqobatbardosh javob berish zaruriyatini his qildi. Shu bilan birga, yadro urushi sharoitida jangovar mashinalarning yengil, tez va yaxshi himoyalangan bo'lishi talab etilardi.

=== Ishlab chiqish jarayoni ===

* Loyihalash ishlari '''[[Xarkov mashinasozlik zavodi]]''' (Kharkov Morozov Design Bureau, KhKBM) da, bosh konstruktor '''[[Aleksandr Morozov]]''' rahbarligida olib borildi.
* Dastlabki '''T-64''' (obyekt 430/432) 1963-yilda ishlab chiqarishga tavsiya etildi va 1966-yilda rasman qabul qilindi.
* T-64 juda innovatsion, ammo murakkab va ishonchsiz tizimlarga ega edi: avtomatik snaryad uzatuvchi mexanizm, yangi kompozit zirh, kam quvvatli, ammo ixcham dvigatel (5TDF).

=== T-64A ning paydo bo'lishi ===

* Dastlabki T-64 dagi kamchiliklarni (ayniqsa ishonchlilik va qurol tizimi bilan bog'liq muammolarni) bartaraf etish maqsadida '''T-64A''' ishlab chiqildi.
* '''1969-yilda''' rasman xizmatga qabul qilindi.
* Asosiy farqlar:
** Yangi '''125 mm D-81T (2A26) silliq kanalli to'p''' o'rnatildi (T-64 dagi 115 mm to'p o'rniga).
** Zirh himoyasi yaxshilandi — ko'p qatlamli kompozit zirh qo'llanildi.
** Avtomatik snaryad uzatuvchi tizim takomillashtirildi.

=== Ahamiyati ===
T-64A keyinchalik butun Sovet (va undan keyingi Rossiya/Ukraina) tank qurilish maktabining asosini tashkil etdi — undan '''T-72''', '''[[Т-80|T-80]]''' kabi mashhur tanklar ham (turli darajada) ilhomlangan yoki uning texnologiyalaridan foydalangan holda yaratildi.

Agar xohlasangiz, T-64A ning texnik xususiyatlari (zirh qalinligi, dvigatel quvvati, jangovar og'irligi) yoki T-64 dan T-64A ga o'tishdagi aniq texnik farqlar haqida batafsilroq ma'lumot bera olaman.







== Manbalar ==
{{manbalar}}
[[Turkum:Sovet Tanklari]]
[[Turkum:Tanklar]]