ТАПИ газ қувури Туркманистондан Афғонистон, Покистон ва Ҳиндистонга қурилаётган 1735[1] км магистрал газ қувуридир. Лойиҳа қуввати йилига 33 миллиард куб метр газни[2] ташиш қувватига эга. Газ қувурининг тахминий қиймати 8-10 миллиард АҚШ долларни ташкил этади[3]. Лойиҳани ишга тушириш 2017-йилга режалаштирилган эди[4], аммо кейинга қолдирилди.

Техник жараёнлар

Газ қувурининг умумий узунлиги 1735 километрни ташкил этади. Туркманистон ҳудудида — 200 км, Афғонистон ҳудудида — 735 км, Покистон ҳудудида — 800 км. Газ қувури Туркманистоннинг Галкинишдан Афғонистоннинг Ҳирот ва Қандаҳор шаҳарлари орқали ўтиб, сўнгги нуқтаси — Покистоннинг Ҳиндистон билан чегарасидаги Фазилка аҳоли пунктигача бўлган масофани ўз ичига олади[5].

Газ қувурининг қувватини таъминлаш учун Туркманистондаги энг йирик Галкиниш газ кони магистрал газ қувурини газ билан таъминлаб беради.

Магистрал газ қувури 30 йиллик тегишли шартнома Туркмангаз томонидан Ҳиндистоннинг ГАИЛ ва Покистоннинг Интер Стате Гас Сйстемс компаниялари билан тузилган[1][6].

Тарихи

2010-йил 11-декабр куни Ашхободда лойиҳа иштирокчилари Давлат раҳбарларининг Саммити бўлиб ўтди, унинг натижасида Газ қувури бўйича доиравий битим ва ТАПИ лойиҳасини амалга ошириш бўйича Туркманистон, Афғонистон, Покистон ва Ҳиндистон ўртасида умумий битим имзоланди.

2012-йил май ойида ИИИ Халқаро газ конгресси доирасида Туркманистон Ҳиндистон ва Покистон миллий компаниялари билан табиий газни сотиш ва сотиб олиш бўйича шартномалар имзолади.

2013-йил 9-июл куни Туркмангаз ва Афғонистон газ корпорацияси ўртасида газ олди-сотди шартномаси имзоланди.

19-ноябр куни Ашхободда Халқаро нефт ва газ форуми доирасида Туркмангаз, Афғонистон газ корпорацияси, Давлатлараро газ тизимлари чекланган корпорацияси (Покистон), ГАИЛ ўртасида транзаксия бўйича маслаҳатчи билан хизмат кўрсатиш шартномаси имзоланди. Осиё тараққиёт банки ТАПИ газ қувури лойиҳаси бўйича транзаксия бўйича маслаҳатчи вазифасини бажармоқда[7].

2015-йилнинг 13-декабр куни Туркманистоннинг Марй шаҳрида Туркманистон-Афғонистон-Покистон-Ҳиндистон (ТАПИ) йўналиши бўйлаб ўтадиган газ қувурининг биринчи тошини қўйиш маросими бўлиб ўтди. Маросимда Туркманистон президенти Гурбангули Бердимуҳамедов, Покистон бош вазири Навоз Шариф, Афғонистон президенти Ашраф Ғани Аҳмадзай ва Ҳиндистон вице-президенти Муҳаммад Ҳамид Ансорий[8] иштирок этди.

2018-йилнинг 23-февралида газ қувурининг Афғонистондаги магистрал қувурнинг ётқизиш ишлари бошланди[9].

2018-йил 13-ноябр — ТАПИ консорсиумининг ижрочи директори Муҳаммадмурод Аманов, Абу-Дабидаги АДИПЕC халқаро нефт ва газ конференсиясида сўзлаган нутқида, харажатларни оптималлаштириш орқали ТАПИ қиймати 10 дан 7 миллиард долларга туширилишини айтди. М.Амонов, шунингдек, ТАПИ лойиҳаси бўйича инвестиция қарори 2019-йилнинг биринчи ярмида қабул қилинишини маълум қилди[10].

2019-йил 12-март — Исломободда мезбон ҳукумат билан ТАПИ Битим имзоланди[11].

2019-йил 8-апрел — ЧҚПЗ гуруҳи (Челябинск қувур прокат заводи, Россия) „Туркмангаз“ давлат консернига диаметри 1420 мм бўлган 150 минг тоннадан ортиқ қувурларни етказиб бериш бўйича шартнома имзоланганлигини эълон қилди[12].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Презентация проэкта газопровода ТАПИ состоиця осеню в Сингапуре, Ню-Ёрке и Лондоне
  2. ↑ Газопровод ТАПИ предложено достроит до России через Казахстан
  3. ↑ „Пакистан приступит к реализации проекта ТАПИ к декабрю 2018 года“ (ру). Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  4. ↑ „Туркмения, Афганистан, Пакистан и Индия эТАПИруют газ мимо России“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 23-октябр.
  5. ↑ „В Ашхабаде подписано очередное соглашение по строительству газопровода ТАПИ“. 2018-йил 26-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-ноябр.
  6. ↑ „Газопровод ТАПИ: кто обеспечит его безопасность?“. 2013-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 23-октябр.
  7. ↑ „Азиатский банк развития стал транзакционным советником проекта газопровода ТАПИ“. 2015-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 19-ноябр.
  8. ↑ ТАСС: Экономика и бизнес — Первий камен в строителство газопровода ТАПИ заложен в туркменском городе Мари
  9. ↑ „Стартовало строительство афганского участка газопровода ТАПИ“ (ру). Қаралди: 2018-йил 15-октябр.
  10. ↑ Туркменистан продолжаэт переговори с Еврокомиссиэй о возможности поставок газа на эвропейский ринок — Новости ТЕК на Нефтегаз.РУ
  11. ↑ В середине октабря 2019 г. будет согласована дата начала строителства пакистанского участка ТАПИ — Новости ТЕК на Нефтегаз.РУ
  12. ↑ Част МГП ТАПИ будет построэна российскими трубами — Новости ТЕК на Нефтегаз.РУ