Tafsir at-Tabariy

{{Kitob bilgiqutisi | nomi = Jome al-bayon at ta’vīl āy al-Qur’on | asl_nomi = {{lang|ar|جامع البيان عن تأويل آي القرآن}} | tasvir = File:Qur'an Tabari.jpg | izoh = „Tafsir at-Tabariy“ning forscha tarjimasidagi ilk satrlar | muallif = Muhammad ibn Jarir at-Tabariy | mamlakat = Abbosiylar xalifaligi | til = Arab | janr = Diniy, ''Tafsir'' }}

'''''Jome al-bayon an taʼvil ay al-Qurʼon''''' ({{Lang-ar-at|جامع البيان عن تأويل آي القرآن|lit=Collection of Statements on the Interpretation of the Verses of the Qur'an}}, shuningdek, ''ʿan'' oʻrniga ''fī'' bilan ham yoziladi), xalq orasidagi mashhur nomi '''''Tafsir at-Tabariy''''' — fors olimi Muhammad ibn Jarir at-Tabariyning (838—923) sunniy ''tafsiri''<ref name="Ansiklopedisi">{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20160816020854/http://www.diyanetislamansiklopedisi.com/camiul-beyan-an-tevili-ayil-kuran/ İsmail Cerrahoğlu (1993) Diyanet İslam Ansiklopedisi, "CÂMİU’l-BEYÂN an TE’VÎLİ ÂYİ’l-KUR’ÂN" (In Turkish)]}}</ref>. Asar darhol yuksak darajada hurmat qozonib, olimlar uchun oʻz ahamiyatini hozirgi kungacha saqlab kelmoqda<ref name="EI2-10-14">C.E. Bosworth. Encyclopedia of Islam 2nd ed, Brill. "Al-Tabari, Abu Djafar Muhammad b. Djarir b. Yazid", Vol. 10, p. 14.</ref>. Bu asar Qurʼonning asl shaklida saqlanib qolgan eng birinchi yirik tafsiridir<ref name="EI2-10-14"/>. At-Tabariyning tafsiri ham tarixiy asari kabi keng qamrovliligi va asosan ziddiyatli manbalardan iqtibos keltirishi bilan ajralib turadi<ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title =ṬABARI, ABU JAʿFAR MOḤAMMAD B. JARIR|author=Elton L. Daniel|encyclopedia = Encyclopaedia Iranica|url=http://www.iranicaonline.org/articles/tabari-abu-jafar}}</ref>. Kitob Somoniylar hukmdori Mansur I (961—976) topshirigʻiga koʻra Movarounnahrlik bir guruh olimlar tomonidan fors tiliga tarjima qilingan<ref name="EI2-10-14"/>.

== Kelib chiqishi ==

Tabariy asosan shogirdlariga aytib turib yozdirgan asarni 883-yilda tugatgan<ref name="Ansiklopedisi"/><ref>Yaqut al-Hamawi, Mu'jam al-udabā', XVIII, 62</ref>. Ushbu tafsir Tabariyning „Tarix at-Tabariy“ nomi bilan ham mashhur boʻlgan „Paygʻambarlar va hukmdorlar tarixi“ („Tarix ar-rusul val-muluk“) asaridan keyingi ikkinchi yirik asari.

== Manbalar ==

Tabariy islom paygʻambari Muhammadning rivoyatlariga, jumladan, sahobalar va tobeinlarning rivoyat va sharhlariga tayangan. Tabariy tafsirga kiritilgan xabarlar uchun rivoyatlar zanjirini ham keltirib, baʼzan roviylarning ishonchliligini taʼkidlagan<ref name="Ansiklopedisi"/><ref>Tafsir al-Tabari, I, 33</ref>. Rivoyatlar haqiqiyligiga qarab tanlangan. Shuningdek, oʻzining tarixiy asarlarida foydalangan bir xil tarixiy manbalarning rad etilishi diqqatga sazovor misoldir.

At-Tabariy oʻz asariga Abdurazzoq ibn Hammon al-Himyariy as-Sanʼoniyning (vaf. 211/827) avvalgi sharhini toʻliq kiritgan. Heribert Horst taʼkidlaganidek, At-Tabariy keyinchalik yoʻqolib ketgan boshqa sharhlardan ham foydalangan<ref name="EI2-10-14"/>.

== Muqaddima ==

Muqaddimada Qurʼon haqidagi umumiy maʼlumotlar, jumladan, uning boshqa matnlardan ustunligi, ''tafsir'' va ''tavil'' nima ekanligi, yetti ''qiroat'', Qurʼonni sharhlagan sahobalar va suralarning nomlanishi kabilar keltirilgan<ref name="Ansiklopedisi"/><ref>Tafsir al-Tabari, I, 32</ref>.

Qurʼon tili boʻlmish arab tili muhokama qilinib, Qurʼonda begona soʻzlar bor, degan qarash rad etilgan<ref name="Ansiklopedisi"/><ref>Al-Khatib al-Baghdadi, Ta'rikh Baghdad, II, 164; Yaqut al-Hamawi, Mu'jam al-udabā', XVIII, 42</ref>. Tabariy bu yot soʻzlarning arab tiliga mos kelishi, arab tiliga Qur’on nozil boʻlgunga qadar kirib kelgani, ular juda kam uchrashi va Qur’on arab tilida ekanligiga qarshi dalil sifatida ishlatilmasligini ta’kidlagan.

== Kontent ==

== Manbalar == {{Manbalar}}

== Havolalar == *{{Cite web|url=https://archive.org/details/AlJamiulBayaanAnTaweelAayalQuraan|title=Tafsīr al-Ṭabarī (printed single volume edition)|date=24 February 0904 }} Internet Archive) *{{Cite web|url=http://amrayn.com/1?tafid=8167|title=Tafsīr al-Ṭabarī (digitized edition at Amrayn.com)}}