Talab shoki
Талаб шоки — иқтисодиётда талабнинг товарлар ёки хизматларга нисбатан вақтинча кескин ошиши ёки камайишига олиб келадиган кутилмаган ҳодисани англатади.
Ижобий талаб шоки умумий талабни (АД) оширади, салбий талаб шоки эса уни камайтиради. Ҳар иккала ҳолатда ҳам товар ва хизматлар нархларига таъсир кўрсатилади. Товар ёки хизматга бўлган талаб ошганда, талаб эгри чизиғи ўнгга силжиши сабабли унинг нархи (ёки нарх даражаси) ортади. Талаб камайганда эса, талаб эгри чизиғи чапга силжиши натижасида нарх пасаяди. Талаб шоклари солиқ ставкаси, пул массаси ва давлат харажатлари каби омиллардаги ўзгаришлар натижасида юзага келиши мумкин. Масалан, солиқ камайтирилгандан сўнг солиқ тўловчилар ҳукуматга камроқ пул тўлайди ва натижада уларнинг шахсий харажатлари учун кўпроқ маблағ қолади. Улар бу маблағни товар ва хизматларни сотиб олишга сарфлаганларида, уларнинг нархлари ошади[1].
2002-йил ноябр ойида Буюк Британиядаги ноқулай иқтисодий вазият фонида Англия банкининг ўринбосар губернатори Мервйн Кинг мамлакат ички иқтисодиёти етарлича мувозанациз эканини ва бу яқин келажакда „катта салбий талаб шоки“ хавфини келтириб чиқариши мумкинлигини огоҳлантирган. „Лондон Счоол оф Эcономиcс“да у шундай деган: „Буюк Британия иқтисодиётининг умумий барқарорлиги ортида бир томондан фаол истеъмол ва уй-жой сектори, бошқа томондан эса заиф ташқи талаб ўртасида сезиларли номутаносиблик мавжуд“[2].
2008-йилги молиявий инқироз ва Буюк рецессия даврида АҚШ иқтисодиётида салбий талаб шоки бир неча омиллар, жумладан уй-жой нархларининг пасайиши, субприме мортгаге cрисис|субприме ипотека инқирози ва уй хўжаликлари бойлигининг камайиши натижасида юзага келган бўлиб, бу истеъмол харажатларининг қисқаришига олиб келган. Ушбу салбий талаб шокига қарши курашиш учун „Федерал Ресерве Сйстем“ фоиз ставкаларини пасайтирган[3]. Инқироздан олдин жаҳон иқтисодиёти ижобий глобал таклиф шокини бошдан кечирган эди. Бироқ, ундан кейин дарҳол ижобий глобал талаб шоки юзага келиб, глобал иқтисодиётнинг „қизиб кетиши“ ва инфляцион босимларнинг ошишига олиб келган[4].
Шунингдек қаранг
Манбалар
- ↑ „Деманд Шоcк“. Инвестопедиа.
- ↑ Стеwарт, Ҳеатҳер. „Ҳоусе боом, эcономиc буст“. Тҳе Гуардиан (2002-йил 20-ноябр).
- ↑ ПЛАНТЕ, МИCҲАЭЛ „ҲОW СҲОУЛД МОНЕТАРЙ ПОЛИCЙ РЕСПОНД ТО CҲАНГЕС ИН ТҲЕ РЕЛАТИВЕ ПРИCЕ ОФ ОИЛ? CОНСИДЕРИНГ СУППЛЙ АНД ДЕМАНД СҲОCКС“. Федерал Ресерве Банк оф Даллас (2011).
- ↑ Роубини, Ноуриэл „Тҳе Спеcтер оф Глобал Стагфлатион“. Прожеcт Сйндиcате (2008-йил 13-июн).