Tarixi Shershohiy
| Asl nomi | Tarikh-i Sher Shahi |
|---|---|
| Muallif(lar) | Abbos Xon Sarvoniy |
| Mamlakat | Boburiylar Hindistoni |
| Til | Fors tili |
| Nashr etilgan sanasi | 1580 |
Tarixi Shershohiy — 1580-yilda yozilgan tarixiy asar boʻlib, uni Boburiylar imperiyasi imperatori Akbar davrida saroy voqealarini qayd etuvchi voqeanavis lavozimida ishlagan Abbos Xon Sarvoniy tuzgan.[1] Asarda Suriylar imperiyasi asoschisi Shershoh Surning hukmronligi bayon etilgan. Asar Akbarning topshirigʻiga binoan Sher Shohning davlat boshqaruvini batafsil hujjatlashtirish maqsadida yozilgan. Akbarning otasi Humoyun Sher Shohdan magʻlubiyatga uchragan edi.[2]
Abbos Xon Sarvoniy Tarixi Shershohiy asarini standart fors tili uslubi va tilidan farqli ravishda, oʻziga xos mahalliy hind-afgʻon madaniy uslubida yozgan.[3]
Zamonaviy tarixshunoslik
Oʻrta asrlar Hindistoni tarixini oʻrganishda ushbu asar muhim ahamiyat kasb etgan. Bunga K. Kanungo, H. Haig, A. Rahim va I. Siddiqui kabi tadqiqotchilarning izlanishlari ham katta hissa qoʻshgan.[4]
Abbos Xon Sarvoniy oʻz asarini Tuhfat-i Akbar Shohiy deb nomlagan boʻlib, unda Loʻdiylar va Suriylar sultonlari tarixi batafsil yoritilgan. Tarixi Shershohiy esa aslida ushbu asarning birinchi bobi boʻlgan. Hozirgi kungacha asarning faqat shu qismi saqlanib qolgan.
Tarixi Shershohiy muallifi Sher Shoh bilan qarindoshlik aloqalariga ega boʻlgan. Shuningdek, u Sher Shoh va uning oʻgʻli Islom Shoh Suri xizmatida ishlagan kishilar bilan ham aloqada boʻlgan. Sarvoniy oʻz asarida manba sifatida yuqori lavozimlarda ishlagan bir qancha afgʻon hukmdorlari amaldorlarini tilga olgan. Kitobda, shuningdek, asarda nomlari keltirilgan zamondosh shaxslarning qisqacha tarjimayi hollari ham berilgan.[5]
Boburiylar imperatori Akbar hukmronligi davrida Abbos Xon Sarvoniy saroy hujjatlaridan foydalanish uchun masʼul boʻlgan. Shuningdek, unga Boburiylar imperiyasi hukmdorining kutubxonasi va shaxsiy kitoblar toʻplamini boshqarish vazifasi ham yuklatilgan.
Boburiylar saroyida xizmat qilgan va davlat xizmatchisi boʻlganiga qaramay, Sarvoniy Sher Shohni oʻz asarida ijobiy tasvirlagan hamda uning yangi siyosiy va maʼmuriy muassasalar hamda siyosatni joriy etganini yuqori baholagan. Sarvoniy afgʻon boʻlgan va afgʻon rahbarlari oʻrtasidagi qabilaviy raqobat hamda oʻzaro hasad holatlaridan xabardor edi. U ushbu omillarni afgʻonlarning magʻlubiyati va Boburiylar oldidagi muvaffaqiyatsizligining sabablari sifatida koʻrsatgan. Sarvoniy Tarixi Shershohiy asarini milodiy 1586-yilda yozgan.[6]
Bengal tarixini tiklash va oʻrganishda Tarixi Shershohiy eng muhim manbalardan biri hisoblanadi. Asarda Sher Shohning Bengalni egallab olishi hamda mintaqaning mustaqilligini yoʻqotish jarayoni batafsil yoritilgan.
Gʻiyosiddin Mahmud Shoh 1533–1538-yillarda Bengal sultoni boʻlgan. U otasi va akasining oʻrnini egallab, Bengal taxtiga oʻtirgan. Mahmud Shoh katta hududlarni qamrab olgan saltanat va yaxshi shakllangan davlat boshqaruv tizimini meros qilib olgan. Sher Shohning uzoqni koʻra bilishi va aql-zakovati unga Gʻiyosiddin Mahmud Shohni hokimiyatdan chetlatish hamda Bengal ustidan nazorat oʻrnatish imkonini bergan. Sher Shoh jagirdorning oʻgʻli boʻlib, keyinchalik Bengalni egallagan va Dehli sultonligi taxtiga erishgan.[7]
Manbalar
- ↑ Abbas Sarwani, I. H. Siddiqui, The Encyclopaedia of Islam, Vol. XII, ed. P. J. Bearman, T. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs, (Brill, 2004), 1.
- ↑ Tarikh-i-Sher Shahi. „Táríkh-i Sher Sháhí; or, Tuhfat-i Akbar Sháhí, of 'Abbás Khán Sarwání. CHAPTER I. Account of the reign of Sher Sháh Súr.“. Sir H. M. Elliot. London: Packard Humanities Institute (1580). Qaraldi: 2010-yil 4-sentyabr.
- ↑ Abbas Khān Sarwānī and the Tuḥfa-yi Akbar Shāhī. A Critical Study, Rahim Raza, East and West, Vol. 33, No. 1/4 (December 1983), 174.
- ↑ Abbas Khān Sarwānī and the Tuḥfa-yi Akbar Shāhī. A Critical Study, Rahim Raza, East and West, 143.
- ↑ Imamuddin, SM. Tarikh-i-Sher Shahi of Abbas Sarwani. University of Dhska, 1964.
- ↑ Qanungo, KR. Sher Shah and His Times, Calcutta, 1965.
- ↑ "Tarikh-i-Sher Shahi". Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh. https://en.banglapedia.org/index.php/Tarikh-i-Sher_Shahi. Qaraldi: February 27, 2022.Tarixi Shershohiy]]
Havolalar
| Vikiiqtibosda Tarixi Shershohiyga tegishli iqtiboslar mavjud. |