Tasodif bilan aldanganlar sahifasining manbasini koʻrish

{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 = Tasodif bilan aldanganlar
| tasvir               = Tasodif bilan aldanganlar.png
| muallif              = [[Nassim Nicholas Taleb]]
| til                  = English
| davlat               = AQSh
| seriya               = Incerto
| nashriyot            = [[Random House]]
| nashr_etilgan_sanasi = 2001
| isbn                 = 0-8129-7521-9
| oclc                 = 60349198
| avvalgisi            = 
| keyingisi            = [[Qora oqqush: Sodir boʻlish ehtimoli kam boʻlgan voqeliklar taʼsiri|Qora oqqush]]
| sahifalar            = 380
}}
'''''Tasodif bilan aldanganlar''''' ({{Lang-en|Fooled by Randomness: The Hidden Role of Chance in Life and in the Markets}}) — [[Nassim Nicholas Taleb|Nassim Nikolas Talebning]] inson bilimlarining notoʻgʻriligiga haqidagi kitobidir. Birinchi marta 2001-yilda nashr etilgan. Yangilangan nashrlar bir necha yildan soʻng chiqarildi. Kitob Talebning noaniqlik haqidagi koʻp jildli falsafiy esselar guruhining „''Incerto“'' deb nomlangan birinchi qismi boʻlib, unga „''[[Qora oqqush: Sodir boʻlish ehtimoli kam boʻlgan voqeliklar taʼsiri|Qora oqqush]]''“ (2007—2010), „''[[The Bed of Procrustes]]''“ (2010—2016), „''Antifragile''“ (2012) va „''[[O'yindagi teri (kitob)|Skin in the Game]]''“ (2018) kiradi. 

== Tezis ==
Taleb zamonaviy insonlar koʻpincha [[Tasodifiylik|tasodifiylikning]] mavjudligidan bexabar boʻlgan gʻoyani ilgari suradi. Ular tasodifiy natijalarni [[tasodifiy bo'lmagan]] deb tushuntirishga moyildirlar.

Odamzod:

# [[Sabablilik|sababiy bogʻliqlikni]] ortiqcha baholaydilar, masalan, ular bulutlarda fillarni koʻrishadi, ular aslida tasodifiy shakldagi bulutlardir va ular bizning koʻzimizga fil (yoki boshqa narsa) kabi koʻrinadi;
# dunyoni haqiqatdan ham [[Tushuntirish|tushunarliroq]] deb bilishga moyil. Shuning uchun ular tushuntirishlar boʻlmasa ham izlaydilar.

Muhokama qilinadigan tasodifiylikning boshqa notoʻgʻri tushunchalari quyidagilardan iborat:

* Omon qolish tarafdorligi. Biz gʻoliblarni koʻramiz va yutqazganlarning koʻpligini unutib, ulardan oʻrganishga harakat qilamiz.
* Egri taqsimotlar. Haqiqiy hayotning koʻplab hodisalari 50:50 ga teng emas, balki tanga tashlashga oʻxshaydi, lekin turli xil gʻayrioddiy va [[Benford qonuni|intuitiv taqsimotlarga]] ega. Bunga misol 99:1 garovi boʻlib, unda siz deyarli har doim gʻalaba qozonasiz, lekin yutqazsangiz, barcha jamgʻarmalaringizni yoʻqotasiz. Odamlarni „men bu garovda 50 marta yutib oldim“ kabi gaplarga bemalol aldanishi mumkin. Talebning soʻzlariga koʻra: „[[Opsion]] sotuvchilari tovuqlar kabi ovqatlanadilar va fillar kabi hojatxonaga boradilar“, yaʼni opsion sotuvchilari opsionlarni sotishdan doimiy ravishda kichik daromad olishlari mumkin, ammo falokat yuz berganda ular oʻz daromadlarini yoʻqotadilar.

== Reaksiyalar ==
Kitob ''[[Fortune (jurnal)|Fortune]]'' tomonidan „Smartest Books of All Time“ 75 ({{Tarjima|Barcha zamonlarning 75 ta eng aqlli kitoblari}}) qatoriga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Useem |ism=Jerry |sarlavha=The Smartest Books We Know |url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/03/21/8254826/index.htm |nashriyot=Fortune |sana=21 March 2005 |qaralgan sana=2023-08-14 |arxivsana=2020-10-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201004223147/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/03/21/8254826/index.htm }}</ref>. ''[[AQSh bugun|USA Today]]'' nashrining taʼkidlashicha, moliya sanoatining ushbu kitobida koʻtarilgan koʻplab tanqidlar asosli boʻlib chiqdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Mouton |first=Andre |date=19 August 2013 |title=Does big data have us 'fooled by randomness'? |work=U.S.A Today |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2013/08/19/big-data-random-facebook-nsa-linkedin/2670667/ |access-date=28 August 2013}}</ref>.

== Nashrlar ==

* 2001-yilda TEXERE kitobning birinchi nashrini chop etdi. ({{ISBN|1-58799-071-7}}, London : Texere, 2001)
* 2004-yilda TEXERE yangilangan ikkinchi nashrini chop etdi.
* 2005-yilda [[Tasodifiy uy|Random House]] koʻproq oʻzgarishlar bilan softback nashrini chop etdi. ({{ISBN|1-58799-190-X}}, Nyu-York : Random house, 2005)
* 2005-yilda fransuzcha versiyasi paydo boʻldi, unda juda koʻp unikal oʻzgarishlar mavjud{{Manba kerak}}.
* Kitob 20 tilga tarjima qilingan<ref>[http://www.fooledbyrandomness.com fooled by randomness]</ref> va yarim milliondan ortiq nusxada sotilgani xabar qilingan.
* Keyingi nashrlar Penguin (softback, 2007-yil may) va Random House (qattiq muqova, 2008-yil oktyabr) tomonidan nashr etilgan.

== Yana qarang ==

* [[Pareydoliya|Pareidoliya]] — tasodifiylikdagi naqshlarni idrok etishning psixologik hodisasi

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==

* {{Rasmiy sayt|http://www.fooledbyrandomness.com/}}
* Google Books’da [https://books.google.com/books?id=DCqFYOrGyegC&q=Fooled+by+Randomness koʻrish]
[[Turkum:Random House kitoblari]]
[[Turkum:Moliyavga doir kitoblar]]
[[Turkum:Ilmiy kitoblar]]
[[Turkum:Psixologik kitoblar]]
[[Turkum:Nassim Nicholas Taleb kitoblari]]
[[Turkum:2001-yilgi nobadiiy kitoblar]]