Taynal masjidi
Taynal masjidi (arabcha: مسجد طينال)[1], Taylon masjidi nomi bilan ham tanilgan[2][3] Livanning Tripoli shahrida joylashgan tarixiy sunniy islom masjididir. U Abu Ali yoki Qodisha daryosining chap sohilida, Bob ar-Raml qabristoni yaqinidagi bogʻlar hududida joylashgan[1]. Mansuriy katta masjididan keyin, u Tripolidagi eng muhim tarixiy va diniy yodgorliklardan biridir[2].
| Masjid | |
 | |
| Taynal masjidi 2009-yilda | |
| Mamlakat |  Livan
|
| Shahar | Tripoli |
| Koordinatalar | Maps 34°25′51″N 35°50′16″E / 34.43095°N 35.83771°E |
| Yoʻnalishi | sunniy |
| Masjid turi | Jomeʼ-Masjid |
| Meʼmoriy uslub | Mamluk meʼmorchiligi |
| Asoschi | Taynal |
| Asosiy sana: 1336-yil
| |
| Gumbazlar soni | 3 ta |
| Gumbazlar soni | 3 ta |
| Minoralar soni | 1 ta |
| Minoralar soni | 1 ta |
| Holati | amaldagi |
| Tarovih | 
|
| Saharlik va iftorlik |
|
Tarixi
Masjid qurilishi Tripoli viloyatining Mamluk hokimi Amir Taynal tomonidan buyurilgan boʻlib, u masjid ichki peshtogʻi yaqinidagi bitikda tilga olinadi. Bitikda uning toʻliq ismi Sayfiddin Taynal an-Nosiriy deb keltirilgan[2]. Bitikda masjidning 1336-yil fevral yoki mart oyida (rajab hijriy 736-yilida) tugallangani qayd etiladi[2]. Taynal masjidni taʼminlash uchun uning saqlanishiga katta daromad keltiradigan juda katta vaqf bilan taʼminlagan. Masjidga unga moʻljallangan boʻlishi mumkin boʻlgan maqbara biriktirilgan, biroq oxir-oqibat Taynalning oʻzi bu yerga dafn qilinmagan[2].
1528-yilda shia hukmdori Muhammad Ogʻa Shuayb raqibi amir Mansur Assafning odamlari tomonidan masjidda oʻldirilgan[4][5]:157-158.
Masjid shaharni ziyorat qilgan sayyohlarning tarixiy yozma manbalarida tez-tez tilga olinadi. Masalan, 1700-yilda bu yerga kelgan an-Nabulusiy uning chiroyli koʻrinishi, ammo gʻayrioddiy qurilish rejasini qayd etgan[2]. Gʻalati reja va korinf uslubidagi ustun boshlariga ega granit ustunlarning mavjudligi masjid avvalgi bir imorat, ehtimol, oʻz navbatida sobiq Zevsga bagʻishlangan rim ibodatxonasi ustiga qurilgan salbchilar davridagi karmelit cherkovi oʻrnida qad rostlagani haqidagi farazlarga sabab boʻlgan[2][1].
20-asrda masjid taxminan 15 yil davomida falastinlik qochqinlar uchun boshpana vazifasini oʻtagan[2].
Meʼmoriy tuzilishi
Masjid noodatiy reja asosida qurilgan boʻlib, u bir-biriga tutash ikkita zaldan iborat, ikkinchisiga birinchisi orqali kiriladi. Birinchi zalga katta oʻtkir kamarli peshtoq orqali kiriladi, uning ichida navbatma-navbat qora va oq toshlardan qurilgan, ablaq uslubidagi eshik joylashgan. Kamarli chiqma, ehtimol, keyinchalik qadimgi ablaq peshtoq oldiga qurilgan qoʻshimcha boʻlishi mumkin[2]. Ichkarida birinchi zal oʻrtasida kvadrat shaklda joylashtirilgan toʻrtta ustun bilan uch ta teng boʻlmagan yoʻlakka boʻlingan biroz notekis reja asosida qurilgan. Oʻrtadagi, ikki yoʻlakka qaraganda kattaroq yoʻlak burchaklardagi paruslarga tayanadigan ikkita katta gumbaz bilan yopilgan boʻlib, ikkinchi gumbaz birinchisidan balandroq[2][1]. Pol Mamluk davriga xos naqshinkor bezaklarda terilgan qora va oq marmardan yasalgan[2]. Bu zalda ustunlar va ularning korinf uslubidagi boshchalari kabi ayrim unsurlar Mamluk davridagi qurilishga qoʻshib yuborilgan qadimiy binoning boʻlaklari boʻlishi mumkin[2].
Ikkinchi zalga kirish yanada bezakli, toʻliq ablaq uslubidagi gʻisht terish bilan qurilgan peshtoq orqali amalga oshiriladi. U ichiga tortilgan shaklda boʻlib, unda geometrik naqshlar paneli joylashgan va yuqorida muqarnas gumbazchasi bilan yakunlanadi[2][1]. Ikkinchi zal kvadrat reja asosida qurilgan boʻlib, markazida katta choʻkma kvadrat hovli joylashgan. Bu hovli burchaklardagi toʻrtta massiv ustunga tayangan gumbaz bilan yopilgan. Atrofida esa xochsimon ravoq bilan yopilgan galereya boʻylab aylanib oʻtadi. Galereyaning janubiy qismida, oʻrtada, kichikroq, ammo yanada nafis bezatilgan gumbaz mavjud[2]. Bu gumbazdan oʻtib, janubiy devor oʻrtasida mehrob (qibla yoʻnalishini bildiruvchi oʻyma) joylashgan. Mehrobning oʻzi juda sodda boʻlib, faqat markaziy oʻymani yon tomonlaridan oʻrab turgan ikki marmar ustunchalar bilan bezatilgan[2]. Uning yonida yogʻochdan yasalgan minbar (xutba oʻqiladigan oʻrin) joylashgan boʻlib, u murakkab geometrik naqshlari bilan ajralib turuvchi Mamluk davri hunarmandchiligini namoyish etadi. Minbardagi bitikka koʻra, u 1336-yil iyun yoki iyul oyida (hijriy 736-yili zulqaʼda oyida) Muhammad as-Safadiy ismli usta duradgor tomonidan yasalgan[2].
Masjidning ikkinchi qismiga maqbara xonasi va minora biriktirilgan. Minorasi bir oz noodatiy koʻrinishga ega boʻlib, kvadrat tana ustiga sal kengroq sakkizburchak qism, uning burchaklarida esa tayanchlar qad rostlagan. Yuqorisida mayda silindrsimon minoracha markazda joylashgan balkonli qism bilan yakunlanadi. Minoraning choʻqqisiga ichkaridan biri masjid ichidan, ikkinchisi tashqaridan kiriladigan juft spiral zinapoyalar orqali chiqiladi[2].
Galereya
-
Masjid kirish qismininng koʻrinishi -
Masjid ichki zali kirish qismining koʻrinishi -
Ichki qism koʻrinishi -
Masjidning minbari, mehrob yonida
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Qantara - Taynal mosque“. www.qantara-med.org. Qaraldi: 2022-yil 30-mart.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 Salam-Liebich, Hayat. The Architecture of the Mamluk City of Tripoli (en). Cambridge, MA: Aga Khan Program for Islamic Architecture, 1983 — 51–68-bet.
- ↑ Bearman, P. J., ed (2000). "Ṭarābulus (or Aṭrābulus) al-S̲h̲ām". The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume X: T–U. Leiden: E. J. Brill. 214–216 b. ISBN 978-90-04-11211-7. https://referenceworks.brill.com/search?q=%E1%B9%ACar%C4%81bulus+%28or+A%E1%B9%ADr%C4%81bulus%29+al-S%CC%B2h%CC%B2%C4%81m&source=%2Fdb%2Feieo.
- ↑ al-Shidyaq, Tannus. Akhbar al-a'yan fi Jabal Lubnan, 1855 — 347-bet.
- ↑ Salibi, Kamal (June 1967). "Northern Lebanon under the Dominance of Ġazīr (1517–1591)". Arabica 14 (2): 144–166. doi:10.1163/157005867X00029.
Havolalar
Vikiomborda „Taynal masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
 | Masjid haqidagi uşbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. |