Taypinszin

Taypinszin — „yuksak xotirjamlik kitobi“ maʼnosini beruvchi, xan (mil.avv. 206 — milodiy 220 yillar) sulolasi hukmronligining so‘nggi davriga tegishli, borliq daochilikka asoslangan holda talqin qilingan traktat (risola). Ushbu risolaning ilk ko‘rinishi 170 qismdan iborat bo‘lgan, lekin keyinchalik daosizm diniy manbalari to‘plamida uning faqat 57 qismi saqlanib qolgan. Taypinszin muallifi nomaʼlum hisoblanadi. „Sariq arqon qo‘zg‘oloni“ yetaksichi Chjan Szyao (vafoti 184 y.) mazkur traktat asosida Taypindao nomli daosizmdagi oqimlardan birini taʼsis etdi. Taypinszinda „umumjahon“ tamoyili ilgari surilgan. Zotan, bu tushuncha muttasil urush va isyonlar girdobida qolgan xan sulolasi hukmronligi oxirida Xitoy jamiyati uchun dolzarb mavzuga aylangan edi. Maʼlumotlarga ko‘ra, o‘sha davrda imperiyaning barcha taniqli insonlari dahshatli xaos holatida qolgan bo‘lib, buning sababi sifatida borliq va ijtimoiy hayotdagi tabiiy muvozanat buzilganligi ko‘rsatilgan. Shu jihatdan, Taypindao oqimida tabiiy va ijtimoiy muvozanatni buzilishi odatda ko‘plab musibatlar — urush, epidemiya, yong‘in, suv toshqini va ocharchilikni yuzaga keltiradi, deb ishonilgan.

Adabiyotlar

• Najmiddinov J., Karimov J., Turdiyeva D.. Dinshunoslik. Qomusiy lugʻat. Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2017 — 480-bet. ISBN 978-9943-5105-3-1.