Tehron sahifasining manbasini koʻrish

{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Tehron<br />  <big>تهران </big><br />
| mavqe = poytaxt
| tasvir = [[Fayl:Towers in Tehran City at night.jpg|300px]]
| mamlakat = Eron
| mintaqa turi = Ostan
| mintaqa = Tehron (Ostan)
| jadvalda mintaqa = 
| tuman turi = 
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
| tasvir = Towers in Tehran City at night.jpg
 |lat_dir = |lat_deg = 35|lat_min = 42|lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = 51|lon_min = 25|lon_sec = 
|CoordAddon             = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 340
| mintaqa xaritasi oʻlchami = 340
| tuman xaritasi oʻlchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 22 munitsipalitetli okrug
| rahbar turi = Hokim
| rahbar = Moxammed Bager Galibaf
| asos solingan = mil.av. 6-ming yillik 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 707
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 1200
| iqlim = 
| rasmiy til = [[Fors tili|Forscha]]
| aholi = 14 153 241<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Население Ирана сколько? |url=https://www.tradeway21.com/blog/214/Ru/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D0%A2%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD |qaralgan sana=2025-07-31 |arxivsana=2024-11-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241122033118/https://www.tradeway21.com/blog/214/Ru/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D0%A2%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD }}</ref>
| sanalgan yil = 2024
| zichlik = 14 698
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = [[forslar]], <br /> [[ozarbayjonlar]], <br /> [[mozandaronlar]],  <br />[[kurdlar]],  <br />[[arablar]],  <br />[[armanlar]]
| konfessiyaviy tarkib = [[musulmon]]lar (96%), <br /> [[Masihiylik|masihiylar]], <br /> [[Bahoiylik|bahoiylar]], <br /> [[Yahudiylik|yahudiylar]], <br /> [[Zardushtiylik|zardushtiylar]]
| etnoxronim = ''Tehrani'' (birlikda), <br /> ''tehranian'' (koʻplikda)
| vaqt mintaqasi = +3:30
| DST = 
| telefon kodi = +98 21
| pochta indeksi = 
| pochta indekslari = 13ххх-15ххх
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = 
| raqamli identifikator = 
| sayt = http://www.tehran.ir/
| Commons turkumi = 
}}

'''Tehron''' ({{lang-fa|تهران}}) — [[Eron]]ning poytaxti, [[Osiyo]]dagi eng katta shaharlardan biri.<ref>[http://worldgeo.ru/lists/?id=6&loc=asia Osiyoning eng katta shaharlari {{Ref-ru}}]</ref> Shahar atrofi (Katta Tehron) aholisini qoʻshganda Tehron aholisining soni rasmiy maʼlumot boʻyicha 13 million, norasmiy maʼlumotga koʻra 16 milliondir.<ref>[{{Citation |year= |title=Samonaviy Tehron {{ref-ru}} |url=http://bigpicture.ru/?p=12267 |access-date=2012-10-26 |archivedate=2012-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121026091604/http://bigpicture.ru/?p=12267 }} Samonaviy Tehron {{ref-ru}}]</ref> Aholisi soni boʻyicha Tehron jahonda 21-oʻrinda. Tehron Eronning siyosiy, iqtisodiy, transport, savdo va [[madaniyat|madaniy]] markazidir.

Tehron Eronning shimolidagi [[Elburs]] togʻining etagida, [[Kaspiy dengizi|Kaspiy]] qirgʻogʻidan 90&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Shahar gʻarbdan-sharqgacha togʻ yonbagʻri boʻyi bilan 40-50 kilometrga choʻziladi. Tehronning shimoliy tumani (Shemiran) dengiz sathidan 2000 metr balandlikda joylashdan. Shahrning janubiy atrofi (Rey, Sultonobod) Kavir toshloq [[choʻl]]iga yaqin.

Tehron geografik jihatdan bir qancha chegaralarga, jumladan shimoli-sharqdagi Turkmaniston chegarasiga juda yaqin joylashgan.

Tehron Eronning avtomobil, elektronika, harbiy qurol-aslaha, [[yengil sanoat]], [[qand]], [[sement]] va [[kimyo]] sohalarining markazi hisoblanadi.<ref>[{{Citation |year= |title=Eron yangiliklari {{ref-en}} |url=http://www.iran.ru/rus/neft.php |access-date=2012-10-26 |archivedate=2012-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018195956/http://www.iran.ru/rus/neft.php }} Eron yangiliklari {{ref-en}}]</ref> Shu bilan birga shahar mato va gilamlari bilan ham mashhur. XX asrda davlatning boshqa hududlaridan Tehron shahriga xalqlar ommaviy koʻchib kelishi keng avj oldi. Mahalliy aholisi [[forslar]] boʻlgani sababli, Tehron aholisining 98 foizi [[fors tili]]da, qolgan 2 foizi [[arab tili|arab]], [[ozarbayjon tili|ozarbayjon]], [[arman tili|arman]], [[kurd tili|kurd]] tillarida gaplashadi.

Tehron zamonaviy  va katta qishloq sifatida tanilgan

== Etimologiyasi ==
„Tehron“ ({{lang-fa|تهران}}) nomining kelib chiqishining bir necha nazariyasi bor.

Shaharning rasmiy saytida nom „tub“ (<big>ته</big> — ''teh'') va eskirgan „qoya“ (<big>ران</big> — ''ran'') soʻzlaridan chiqqan deb koʻrsatilgan. Shunda „Tehron“ تهران soʻzini — ''tehran'' — „qoyaning tagi“, yaʼni „qoyaning tagidagi shahar“ degan maʼnoni anglatadi. Tehron Tochal togʻining janubiy qoyasida joylashgani uchun, bu nazariyani rost deyish mumkin.<ref name="tehran-537">{{Citation |year= |title=تاريخچه تهران |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US |access-date=2012-10-26 |archivedate=2009-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090124134503/http://tehran.ir/Default.aspx?tabid=537&language=en-US }}</ref>

Boshqa nazariya boʻyicha „Tehron“ oʻz nomini Eron poytaxtining yonida joylashgan [[Parfiya]]ning Tiran shahridan oladi. „Tiran“ nomi esa „Tirning yeri“ ([[Zardushtiylik|zardushtiylar]] mifologiyasi boʻyicha yogʻin xudosi) degan maʼnoni anglatadi. Tiranning yonida Mexran shahri joylashgan. Mexra hozir Tehronning chetidagi kichik tuman. Avval bu ikki shahar Rey tarkibida edi, hozir u ham Tehron atrofidagi shahar.<ref name="tehran-537"/><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/06/070629_oh_tehran_city.shtml تهران چگونه پایتخت شد؟]</ref>

Uchunchi nazariya boʻyicha „Tehron“ soʻzi „issiq joy“ degan maʼnoni, shaharning shimolidagi Shemiran tumani boʻlsa „sovuq joy“ degan maʼnoni anglatadi.

== Tarixi ==
=== Qadimgi Tehron ===
[[Fayl:Khalvat-e-Karim Khani.jpg|left|thumb|250px|"[[Karim-xon]] burchagi" („Xalvat-e Karim-xan“ [[Golestan saroyi]], 1759-y.]]
Qazish ishlari hozirgi Tehron yerida ilk manzilgohlarning mil.av. 6-ming yillikda boʻlganini koʻrsatadi. Qadimgi odamlar Turgʻinlar davlatning janubidagi choʻl-u biyobonlardan qochib, Elburs togʻi qoyalariga kelib yashashgan. Boshlanishida shahar Eronning eng qadimgi shaharlarining biri — Reyning sharqi-gʻarbidan birnecha kilometr masofada joylashgan [[qishloq]] boʻlgan. Shu vaqtdagi Tehronning asosiy iqtisodini [[qishloq xoʻjaligi]] tashkil qilgan, jumladan meva-cheva yetishtirish keng ratqalgan boʻlgan.

Tehronning siyosiy markaz boʻlib yuqori pogʻonaga koʻtarilishi [[1228]]-yili [[moʻgʻullar]]ning Reyni yakson qilish bilan bogʻliq. Talon-tarojga uchragan shaharning aholisi [[Chingizxon]] tegmagan Tehron shahriga qochishadi. Oʻzining [[1275]]-yilgi yozmalarida, Muhammad Zakariya Gazviniy Tehronni „asosiy savdo shahri“ deb taʼriflaydi. Bu davrda Tehron harbiylar boshqargan 22 tumanga boʻlingan (''mahale''). XIII asrda shaharsozlikda, asosan, sozdan ishlov berilgan yoki togʻli jinsning ichidan oʻyilgan uylar barpo etiladi. Hamdolla Mostafiy yozmalarida [[1340]]-yili Tehron mahalliy Elxoniy moʻgʻul provinsiyasidagi eng katta shahar [[Varamin]]ning toʻrt tumanining biri boʻlib hisoblanadi. Qayta barpo etilgan Rey Tehron hokimiyatining qoʻliga oʻtadi.<ref>Hamd-Allah Mostawfi, „Nozhat al-qolub, éd. et tr. Le Strange“, str.&nbsp;53—60</ref>

Tehronga kelgan ilk yevropalik [[1404]]-yilning iyulida [[Samarqand]]ga safarlangan ispan elchisi Ruy Gonsales de Klavixo deb koʻrsatiladi. U Tehronni katta shahar deya tariflab, shimol tarafida [[Temuriylar sulolasi|Temuriylar]] [[rezidensiya]]si joylashganini, Reyning esa tashlandiq manzilgohga aylanganini aytib oʻtadi. XV-asr boshidagi Tehron rejasini [[Imomzoda]] xotirlash ibodatxonalarning belgili prinsip bilan joylashishidan qayta barpo etish mumkin boʻldi. Masalan, Sayid Ismoil Imomzodasi (Tehrondagi arxitekturaning eng qadimgi obidasi) shu davrda shaharning oʻng chekkasida joylashgan. Tehronning shimoli-gʻarbiy chekkasi hozirgi [[Golestan]] saroyi tumanida joylashgan. XV asrdan boshlab salqin havo bilan suv qaynarlarini tomon intilgan shahar shimolga tomon oʻsa boshlaydi, Tochal qoyasida ilk bor shahar mahallalari paydo boʻladi.

1553-1554-yillar oraligʻida Safaviylar sulolasining ikkinchi hukmdori [[shoh]] [[Taxmasib I]] Tehronda Tehron bozorini va [[Zambarak|zambaragi]] bor 114 minora qurdiradi ([[Qur'on|Qur’ondagi]] [[sura]]lar soni boʻyicha). Safaviylar Tehronni oʻzlarining asosiy qamali deb tanladi. Sababi, bir tarafidan, Reyda sulolasining asosini solgan Seyeda Hamzaning qabri joylashgan, ikkinchi tarafidan esa Tehron shu vaqtda [[shia]] qochqinlarining dasturli boshpanasi boʻlib ulguradi (Safaviylar Erondagi toʻngʻich shia sulolasi). Uning oldida [[Tabriz]] shahri [[Usmonli imperiyasi]] tomonidan bosib olinganidan keyin, Taxmasib poytaxti Tabrizdan Gazvinga almashtiriladi (Tehronning gʻarbidan 150&nbsp;km). Agar Gazvin xatarga uchrasa, Taxmasib Tehronni oʻzining rezidensiyasi deb tanlaydi. Yevropalik sayyohlar taʼriflashi boʻyicha oddiy shahar uchun devori juda qalin boʻlgan. Tehron aholisi soni 20 ming kishidan oshmasa ham, devor uzunligi 8&nbsp;km ni tashkil qilib, 4.5&nbsp;km² hududni egallagan.

''Chahar baq'' („toʻrt bogʻcha“) nomli Tehrondagi doimiy rezidensiyani [[Abbos II]] soladi. [[Sulaymon I]] farmoniga binoan shaharda saroy barpo etiladi (''Devonxona''). Shu hududda 1227-yili afgʻonlarning Eronga harbiy yurushi boshlanish arafasida, Safaviylarning soʻnggi shohi usmonli sultoni [[Ahmad III]] ni mehmon qiladi.

Tehronda shaharsozlikning qizgʻini XVIII asrda boshlandi. Safaviylar oʻrniga kelgan [[Zend]] hukmdorlari, shaharning asosiy boʻlagini jadallik bilan sola boshlaydi. Karim Xon Tehronda saroy, haram va davlat mahkamalarga rezidensiya solishga farmon beradi. U Tehronga poytaxt maqomini berishni koʻzlagani bilan, lekin poytaxt vazifalari [[Sheroz]]ga beriladi ([[Fors imperiyasi]]ning qadimgi poytaxti).

Karim Xon vafotidan keyin Tehron uchun Zendlarga odil Gafur Xon va Moxammed Xon Kajar oralarida hokimyat uchun kurash boshlanadi. [[1786]]-yilning 12-martida Moxammed Xon Tehronga kirib poytaxtni butunlay shu yerga koʻchiradi. Bu qarorga Tehronning savdo yoʻllari oʻrtasida joylashishi va shimoliy provinsiyalarga [[Rossiya Imperiyasi]] yarat xatar taʼsir qiladi.

=== Eron poytaxti ===
[[Fayl:Teheran conference-1943.jpg|thumb|250px|Tehron konferensiyasi, [[1943]]-yil]]
Moxammed Kajarning jiyani Fetx Ali-shoh Tehron qurulishiga oʻzining koʻp hissasini qoʻshdi. Jumladan, uning hukmronlik vaqtida Tehronda [[Marmar saroyi]] va [[Shoh masjidi]] barpo etildi. 1830-yili Tehron aholisining soni 150 ming kishiga yetdi. Moxammed Kadjar vaqtida Tehron shahar devorlari chegaradan chiqib, shaharning shimolida saltanatli saroylar barpo etildi.

Fetx Ali-shax vaqtida, [[1829]]-yilning 11-fevralida, [[Tabriz]]dan rus elchiligini tanishtirishga kelgan [[Aleksandr Griboyedov]] boshchiligidagi guruh magʻlubiyatga uchrab, guruh boshi Griboyedov shu jangda vafot etadi.

Tehron tarixidagi eng katta miqyosli qayta qurish ishlari [[1870]]-yili Nasriddin shoh hukmronligi vaqtida boshlandi. U shahardagi barcha qamal binolarini buzishga farmon berib, ularning oʻrniga yangi mahallalar paydo boʻladi. Eski devorlar buzilib, oʻrniga uzunligi 19&nbsp;km sakkiz burchakli devor barpo etiladi. 12 boy ishlangan shahar darvozalari turgan joyda, hozir shaharga olib boruvchi asosiy magistrallar joylashgan. Undan boshqa Nasriddin-shoh vaqtida koʻplab binolar rekonstruksiyalanib, suv bilan taʼminlashning markazlashtirilgan usullari barpo etiladi. Uning hukmdorligining soʻnggi yillarida (1897) shahar aholisi soni 250 ming kishidan oshib, ularning koʻpchiligi shahar devorlarining tashqarisida yashashadi.

[[Fayl:1979 Iranian Revolution.jpg|thumb|250px|Erondagi Islom revolutsiyasi, 1979-yil]]
[[1925]]-yili Eron taxtiga [[Rizo Pahlaviy]] oʻtiradi va [[1930]]-yillari shahar yana bir marta yangilanishni boshidan kechiradi. Rizo Pahlaviy farmoniga binoan „Nasriddin devorlari“ buzilib, ularning oʻrniga esa keng shoh koʻchalar solinadi. Davlat va tijorat mahkamalariga yangi binolar qurish uchun [[shoh]] koʻplab chet el arxitektorlarini chaqiradi. Shularning orasida rus arxitektorlari ham boʻladi: Nikolay Markov („Elburs“ maktabi), Vladislav Gorodetskiy (temir yoʻl bekati) va boshqalar.<ref name="Mina Marefat">Mina Marefat, „The protagonists who shaped modern Tehran“</ref> [[Qayta qurish]]dan keyin Tehron hududi 46&nbsp;km² ni tashkil qilib, [[Fetx-Ali Shoh]] vaqtidagi Tehron bilan taqqoslaganda bir necha marta kattaydi.

[[1943]]-yili Tehronda [[Gitlerga Qarshi Ittifoq|Gitlerga qarshi koalitsiyaning]] uch ittifoq davlatlari hukumatlari boshliqlarining xalqaro konferensiyasi boʻlib oʻtadi. [[Sovet Sotsialistlik Respublikalari Ittifoqi|SSRI]], [[AQSh]], [[Birlashgan Qirollik]] ikkinchi frontning ochilish vaqtini taxmin qilib belgilaydi. „Tehron-43“ kengash koʻrkam filmida [[Franklin D. Roosevelt|Ruzveltni]] (AQSh prezidenti) oʻldirishga yuborgan [[olmonlar|olmon]] josuslar guruhi haqida qarama-qarshi voqea muhokama qilinadi. Konferensiyada Eronning mustaqillik va hududiy butunligining kafolati eʼlon qilinadi.

Urushdan keyin Tehron aholisining soni 1 million kishiga yetadi. Soʻnggi shoh Muhammad Pahlaviy vaqtida eski shaharning koʻplagan qadimgi qurulishlari buziladi. Shohning maʼlum qilishicha, hozirgi Tehronda ularga oʻrin boʻlgani yoʻq. Koʻplab qamal binolarining va saroy oʻrinlarida hozir koʻp qavatli uylar yoki keng avtomagistrallar joylashgan. Turgʻun uy qurilish oʻchogʻi boshlanishi bilan, Tehron oʻzining „qadimgi“ qiyofasini batamom yoʻqotadi. Shoh oila-aʼzolari bilan shaharning shimoliga, [[Niavaran]]ga koʻchadi.

[[Fayl:Ex embassy US tehran.jpg|thumb|250px|Avvalgi [[AQSh]] Elchixonasi oldidagi plakat. Ostidagi koʻk yozuv: ''Marg bar Ameriko'' — „Amerikaga oʻlim“]]
[[1969]]-yili Shemiran Tehron tarkibiga kirib, shaharni shimolgacha kengaytirish ishlari toʻxtaydi. Yangi shahar qurilish doktrinasi boʻyicha, shahar gʻarb va sharqqa tomon kengaytirila boshlaydi. Shahar qurulishi [[Kerej]]ga yaqinlaydi. Shaharning gʻarbi bilan janubidagi sanoat tumanlari barpo etiladi. Gʻarbdagi energetik krizisni olib kelgan [[1970]]-yillardagi [[neft]] bahosining birdaniga oʻsishi shaharning yana ham chiroy ochishiga imkoniyat yaratadi. Shoh neft [[eksport]]idan kelgan koʻp daromadni yangi tuman barpo etishga sarflashga kirishdi U tuman Pahlaviy mansabining ramziga aylanishi shart boʻlgan. „Shohiston“ rejasi [[1976]]-yili tayyor boʻldi, biroq moliya tugashi bilan ish amalga oshmadi.

[[1978]]-yilning 8-sentabrida, Tehronda va butkul Eronda shoh hukumati raqiblarining demonstratsiyalari boshlanib, keyinchalik ommaviy norozilikka ulashadi. Shunday birinchi yirik norozilik sentabrda boshlanib, politsiya kuchi bilan tarqatiladi. Shu vaqtdan boshlab, ommaviy qoʻzgʻolonlar taʼsiridan Tehron iqtisodi „toʻxtab qoladi“. Shu jumladan, [[1979]]-yilning 16-yanvarida shoh isyonchilarga qarshi tura olmay, Erondan qochishga majbur boʻladi, 1-fevralda esa million tehronliklar badargʻa qilingan [[imom]] [[Ruhulloh Homayniy]]ni (15 yil avval shahardan badargʻa qilingan) qarshi oladi. Shaharda homayniyliklar bilan ularning raqiblari orasida nizo boshlanadi. 9-fevralda, Mehrobod aeroportidagi texniklar janjali koʻchalardagi ommaviy qoʻzgʻolonlarga ulashadi, qoʻzgʻolonlar natijasida ikki kunda Homayniy tarafdorlari barcha hukumat mahkamalarini va politsiya boʻlimlarini bosib oladi. Eronda 11-fevral Revolutsiya gʻalabasi kuni deb nishonlanadi. [[1979]]-yilning 4-noyabrida harbiy kayfiyatdagi talabalar guruhi amerika elchiligini bosib oladi, elchilik xodimlari asirlikda 444 kungacha boʻladi.
  
Eron-Iroq urushida, Tehron [[1985]]-yilning mayidan boshlab Iroq raketalari R-11 oʻqi ostida qoldi, bu oddiy xalq orasida koʻplab qurbonlarga va ommaviy qirgʻinlarga olib keladi. Urush soʻngida, [[1988]]-yilning bahorida, otishma avjiga chiqib, 6 haftada shaharga 190 raketa [[snaryad]]lari tushadi. Oʻq yogʻdirish [[Bogʻdod]] hududida ham boʻladi, biroq otishma oz miqdorda. Tehronga gʻarbiy provinsiyalardan qochqinlar koʻchib kelib, tehronliklarning esa 30 foizi Eronning shimoliy tomoniga qochishadi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Iran Chamber Society: History of Iran: Iran-Iraq War 1980—1988 |url=http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php |qaralgan sana=2012-10-28 |arxivsana=2010-01-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20100125102519/http://www.iranchamber.com/history/iran_iraq_war/iran_iraq_war3.php }}</ref> Shu bilan birgalikda Tehronga qoʻshni [[Afgʻoniston]]dan ham qochqinlar koʻchib keladi ([[Afgʻon urushi]] taʼsiridan).

[[1986]]-yili Katta Tehron shahar hokimyati tashkil topib, u shaharning 500 ming km² ga yaqin hududni oʻz ichiga oladi. Tehron 22 shaharli tumanga boʻlindi. [[1990]]-yillardan boshlab Tehronning hududiy kengaytirish ishlari toʻxtatildi. [[2001]]-yil Tehronda metropoliten ishga tushirildi. [[2007]]-yili Milad minorasining qurilishi nihoyasiga yetkazilib, u jahondagi 4-chi eng baland va Erondagi eng baland minora boʻladi. [[2007]]-yilning 27-iyunida xususiy shaxslarga [[benzin]] sotib olish uchun kvota berilishi haqida axborot chiqishi bilan shaharda ommaviy qoʻzgʻolonlar boshlanadi. Norozi avtohavaskorlar 12 [[avtomobillarga yoqilgʻi quyish shahobchasi|benzin kolonkasini]] yoqib yuborishadi.<ref>[http://www.1tv.ru/owa/win/ort6_main.main?p_news_title_id=104979&p_news_razdel_id=9 Vozmushyonnie grajdane sojgli neskolko zapravok]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Aholisi ==
[[Fayl:Elahiyeh.jpg|thumb|200px|Tehron shimolidagi [[Elaxiye]] turgʻun tumani]]
XVIII asrning oxirida Tehron Eron poytaxti boʻlganida, shahar aholisining soni 100 kishini tashkil qilardi. XX asr boʻyi Tehron aholisining soni jadallik bilan koʻpaydi. [[1956]]-yili hukumat shahar ichidagi bunyodkorlikni cheklash haqida bir necha qaror qabul qildi va oila siyosatiga bir necha oʻzgartishar kiritdi. [[1976]]-yili aholi oʻsishi 4 foizni, [[2000]]-yili esa 1,1 foizni tashkil qildi.

Hozirgi kunda shahar chegarasida 8,7 millionga yaqin aholi istiqomat qiladi,<ref>{{Citation |year= |title=World Gazetteer: World — largest cities (per geographical entity) |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |access-date=2010-01-10 |archivedate=2010-01-10 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=%26men=gcis%26lng=en%26des=wg%26srt=npan%26col=abcdefghinoq%26msz=1500%26pt=c%26va=%26srt=pnan&date=2010-01-10+15:19:25 }}</ref> shahar atrofidagi shaharchalarni qoʻshib hisoblaganda 13 million kishi, yaqinidagi shaharlar bilan — 15 milliondan ziyod. Shahar aholisining 60% foizi tashqaridan kelganlar boʻlgani uchun shunday yirik oʻsish kuzatiladi.<ref name="tehran-12511">{{Citation |year= |title=Tehran, Political situation |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12511 |access-date=2012-10-28 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014035050/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12511 }}</ref> Tehrondagi [[mayatnik]]li [[migratsiya]] kuniga 1,5-2 million kishini tashkil qiladi. Bular asosan [[Kerej]]dan qatnovchilardir.<ref>[http://www.fao.org/docrep/005/x3994f/X3994F08.htm La Foresterie Urbaine Et Periurbaine]</ref>

{| border="0" align="center" rules="all" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; text-align: center; background-color:#FFFFFF; margin-left: auto; margin-right: auto"
|+ '''Tehronning [[demografiya|demografik]] tarixi'''
|-----
|
! [[1891]]
! [[1922]]
! [[1932]]
! [[1956]]
! [[1966]]
! [[1980]]
! [[1986]]
! [[1991]]
|-----
! style="text-align: left" | Aholisi
| {{formatnum:160000}}
| {{formatnum:210000}}
| {{formatnum:249504}}
| {{formatnum:1512082}}
| {{formatnum:2719730}}
| {{formatnum:5361335}}
| {{formatnum:6042584}}
| {{formatnum:6475527}}
|-----
! style="text-align: left" | Zichlik (kishi/km²)
| {{formatnum:6540}}
| {{formatnum:8590}}
| {{formatnum:10200}}
| {{formatnum:15120}}
| {{formatnum:9610}}
| {{formatnum:9600}}
| {{formatnum:8430}}
| {{formatnum:8990}}
|-----
! style="text-align: left" | Yillik oʻsish, %
| 3
|
| 4
| 4,6
| 5,9
| 5,8
| 4,1
|
|-----
! style="text-align: left" | Migrantlar oʻsishi
|
|
| {{formatnum:3800}}
| {{formatnum:1700}}
| {{formatnum:24900}}
| {{formatnum:25900}}
| {{formatnum:47500}}
| {{formatnum:35000}}
|-
|Colspan=9|<small> Manba: Atlas de Téhéran et Mansour Ohadi</small>
|}

=== Tillar ===
[[Fayl:Holly Serkis (tehran).jpg|thumb|275px|Muqaddas [[Sarkis]] Cherkovi, Arman apostol cherkovi]]
Tehron jahondagi eng katta [[Fors tili|fors]] shaharlardan biridir. Shaharning aholisining etnik tarkibi juda ham turfa boʻlgani Tehronda fors tilining oʻziga xos [[sheva|dialektining]] paydo boʻlishiga sababchi boʻldi. Bu sheva keyinchalik Eronda standart dialekt boʻlib ketdi. Xususan tehron dialektining ayrim xususiyatlarini (masalan, uzoq /a/-ning /u/-ga almashishi) boshqa eronliklar oʻzlashtirgan.

Tehron aholisining katta qismi isfahon, yazid, sheroz, jugut-tojik dialektlarida va doriy tilida gapira olishadi. XIX asrgacha shahar aholisining koʻpchiligini mozandaronliklar tashkil qilgan. Hozir ular shaharning shimolida zich boʻlib yashaydi.<ref name="tehran-12511"/>

Tarqalishi boʻyicha ikkinchi til — [[ozarbayjon tili]].<ref>{{Citation |year= |title=Teheran — LookLex Encyclopaedia |url=http://looklex.com/e.o/teheran.htm |access-date=2012-10-28 |archivedate=2010-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217025442/http://looklex.com/e.o/teheran.htm }}</ref> Bundan tashqari, [[kurdlar]], [[mozandaronlar]], [[gilyonlar]], [[lurlar]], [[balujlar]], [[turkmanlar]], [[arablar]], [[armanlar]], [[ossuriylar]] jamoalari bor.<ref>[http://p2.www.britannica.com/oscar/print?articleId=277286&fullArticle=true&tocId=225449 All about Oscar]{{Deadlink|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

=== Dini ===
Tehron aholisining koʻp qismi — musulmon-shialar, ular aholining 96 foizini tashkil qiladi.

[[Bahoiylik|Bahoiylar]] xalqning 2,8 foizini tashkil qiladi. Bu taxminan 200 ming kishi. Tehronda [[Masihiylik|xristianlar]] ham bor. Ularga Arman apostol cherkovi, rus pravoslav cherkovi, Ossuriyalik cherkovlarining izdoshlari kiradi.<ref name="cp">Eliz Sanasarian: ''Religious Minorities in Iran.'' Cambridge University Press, Cambridge 2000, ISBN 0-521-77073-4</ref> Ularning soni 1979-yilgi Islom Revolutsiyasidan keyin juda ham pasayib ketdi. Tehronda Arman apostol cherkovi jamoasining tarkibi 120 ming kishini tashkil qiladi. Shaharda 42 arman cherkovlari va koʻplagan arman madaniy markazlari, maktablar, kutubxonalar, sport komplekslari bor.

10 mingga yaqin kishi Ossuriya cherkoviga aʼzo. Yana 5 ming xaldey katoliklari bor. Ular sharqiy-suriylik odatlariga amal qilishadi. Shaharda gurjin ortodoks jamoasi, rus pravoslav jamoasi va bir necha [[injil]] jamolari bor.<ref name="cp"/> [[Yahudiylik|Yahudiy jamoasiga]] 16-18 ming kishi kiradi. Tehronda 18 [[sinagoga]] bor. Jamoa tarkibida ancha maktablar bilan kutubxonalar bor.<ref name="cp"/> [[Zardushtiylik|Zardushtiylik jamoasiga]] 10 ming kishi kiradi. Jamoa ikki olov ibodatxonasini qoʻllaydi (Otashkada).<ref name="cp"/> Boshqa diniy ozchiliklarga [[Sunnat|sunniylar]] kiradi. Yana sixlar, hinduiylar, buddistlar, mandaviylar, yazidlar, soʻfilar jamolari bor.

=== Qochqinlar ===
[[AQSh|AQSh-ning]] [[Afgʻoniston]]da va [[Iroq]]dagi harbiy amaliyotlari taʼsiri sabab Tehronga koʻp qochqinlar bordi. Ularning orasida [[arablar]], [[tojiklar]], [[pushtunlar]], [[Xazarlar|xazarliklar]] bor. Qochqinlardan jadal oʻsayotgan shaharda koʻpincha arzon ish kuchi manbai sifatida foydalaniladi.

== Ijtimoiy muammolar ==
=== Qashshoqlik ===

[[1995]]-yili Tehron aholisining 27 foizi qashshoqlikni boshidan kechirgan, biroq tehronlik kambagʻallarning darajasi davlatning boshqa hududlaridagi qashshoqlarning darajasidan yuqori.<ref>Djavad Salehi-Isfahani. Mobility and the dynamics of poverty in Iran: What can we learn from the 1992-95 panel data? Mimeo, 10/11/2003</ref> [[1996]]-yili aholining savodxonlik darajasi 84,7 foizni tashkil qilgan, oʻrtacha umr uzoqligi boʻlsa — 70,5 yosh boʻlgan.<ref>BMT Rivojlanish Programmasi, Human Development report of the Islam Republic of Iran, 1999</ref> Qashshoq tehronliklar koʻpincha shaharning janubida istiqomat qilishadi. Ularni norasmiy tilda „toshda turuvchilar“ ({{lang-fa|كوهنشينان}} — ''kuhneshinan'') deb atashadi. Koʻpgina yirik qashshoq kvartallar [[Eslamshaxr]] va [[Chaxar-Dangesh]] shahar atroflarida mavjud. Bu ikki shahardagi aholi soni 350 va 250 mingdir.<ref>Mike Davis. Le pire des mondes possibles. De l’explosion urbaine au bidonville global. La Découverte, 2006 (ISBN 978-2-7071-4915-2), p. 31</ref> Bu yerlarda odatda qashshoq aholi va qochqinlar yashaydi.

[[1978]]-yili Tehronning kamabagʻal janubiy hududi hukumatga qarshi naroziliklarning markazi boʻldi. Ularni ommaviy ravishda toʻxtatishning iloji boʻlmadi. Revolyutsiyadan keyingi tartibsizlikdan foydalanib qashshoq aholi shahar atrofiga noqonuniy ravishda koʻplab uylarni solib tashladi. [[1980]]-yilning oʻzida odam yurmaydigan yerlarga 100 ming kishi koʻchib keldi. [[1986]]-yili bu koʻrsatgich 450 mingga yetdi. Bunga [[Kurdiston]] va [[Afgʻoniston]]dan kelgan koʻplab qochqinlarning taʼsiri katta boʻldi.

[[1990]]-yilning boshida Tehron hokimyati noqonuniy ravishda barpo etilgan uylarni buzishni boshladi. [[1991]]-yilning avgustida Bagerabadning buzilishi mahalliy aholining jahlini chiqardi, norozilikni politsiya kuchi bilan toʻxtatishga toʻgʻri keldi. [[1992]]-yilning martida [[eron-iroq urushi]]ning faxriylar guruhi shahardagi harob mahallalar aholisining sharoiti boʻyicha Tehron hokimyatiga norozilik bildirdi. Undan keyin goʻzgʻalonlar davom etdi. Qoʻzgʻalonni bosish vaqtida 6 kishi vafot etdi, 300 kishi yaralandi, keyinchalik 5 kishiga oʻlim jazosi berildi. Shundan soʻngi norozilik [[1995]]-yili [[Eslamshaxr]]da boʻldi.

=== Giyohvandlik ===
Eronda asrlar boʻyi [[koʻknor]] oʻstirilgan. [[1949]]-yili eronliklarning 11 foizi giyohvand moddadan foydalangan. Tehronda giyohvand moddalardan 1,3 millionga yaqin kishi foydalanadi.<ref>Bijan Nissaramanesh, Mike Trace, Marcus Roberts. L’apparition de la réduction des risques en Iran. Bulletin № 8, Programme politique des drogues de la Fondation Beckley, juillet 2005</ref> Tehron Afgʻoniston va [[Pokiston]]dan Gʻarbiy Yevropaga tomon tarqaydigan narkotik [[Trafik|trafigining]] markazida joylashgan. Asosiy yoʻllar Xoʻrason, Sistan va Beludjiston provinsiyalari, Tehron orqali, [[Turkiya]] bilan Balkanlarga oʻtadi.<ref>[http://www.unodc.org/pdf/afg/afg_drug-situation_2002-10-01_1.pdf „Illicit drugs Situation in the regions neighbouring Afghanistan and the response of ODCCP“, United Nations Office for Drug Control and Crime Prevention, 2002]</ref>

[[1999]]-yili Tehronda 240 ming nashavand boʻlgan, biroq bu koʻrsatkich aniq emas boʻlishi mumkin. Sababi [[BMT|BMT-ning]] Eron tibbiyot vazirligi bilan baholashining farqi 60 foizni tashkil qiladi.<ref>E. Razzaghi, A. Rahimi, M. Hosseni, A. Chatterjee. Rapid Situation Assessment (RSA) of drug abuse in Iran. Prevention Depart., State Welfare Organization, Ministry of Health, I.R. of Iran and United Nations International Drug Control Program, 1999</ref> [[2002]]-yili huquq himoya organlari kuniga 150—200 giyohvand modda tarqatuvchi bilan nashaxoʻrlarni ushlagan.<ref>Commandeur des forces de la police des stupéfiants de Téhéran Mehdi Aboui, cité // A. William Samii. Drug Abuse: Iranʼs „Thorniest Problem“. The Brown Journal of World Affairs, Volume IX, № 2, hiver-printemps 2003</ref> Narkotikning tarqalishi qotillik va qilmishning oʻsishiga olib keldi. Nashaxoʻrlik bilan kurashish uchun Tehronda reabilitatsiya markazlari ochilmoqda va targʻibot-tashviqot ishlari olib borilmoqda.

== Geografiya ==
[[Fayl:Tegeran mnt.JPG|thumb|275px|Tehron shimolidagi togʻ]]
Tehron Eronning shimolidagi provinsiyalardan birida joylashgan. Shahar [[Kaspiy dengizi]]dan ajratib turuvchi [[Elburs]] togʻ tiziming [[Tochal]] choʻqqisi tagida joylashgan. Shahar shimoldan janubga tomon 26&nbsp;km va gʻarbdan sharqqa tomon 40&nbsp;km ga choʻzilgan. Hududi taxminan 1550&nbsp;km²ni tashkil qiladi. Shahar atrofida balandlikning farqi 700 metrni tashkil qiladi: janubda 1100 metr, shimolda 1800 metr.

Tehron 1870—1872-yillari rekonstruksiyadan oʻtgan eski shahardan va XX asrning [[1940]]-yillardan boshlab solingan yangi shahardan tashkil topgan. Shaharda XIX—XX asrlarning kvartallari koʻp boʻlib, toʻrtburchakli tizimlar bilan kesilgan koʻchalar va tumanlar, park, favvoralar bilan koʻp qavatli mehmononalar, bank, hozirgi gʻarbiy yevropalik arxitektura usulidagi hokimyat binolari, [[kottedj]]lar, 10-12 qavatli turgʻun uylar koʻzga yaqqol tashlanadi. Tehronda koʻplab yangi tumanlar barpo qilingan (Aryamexr, Tegeran-Pars va boshqalar).

Shimoliy tumanlar boshqa tumanlarga qaraganda ifloslanishga oz miqdorda uchragan. U yerda Tehronning eng boy kishilari istiqomat qilishadi. Markaziy tumanlarida koʻplab idoralar, banklar va boshqa mahkamalar joylashgan. Janub va gʻarbdachoʻlga yaqin hududda sanoat korxonalari joylashgan. Tehronning yirik tumanlariga [[Keredj]] va [[Rey]] kiradi.

== Iqlimi ==
Tehron shimolda [[Elburs]] togʻ qoyalari bilan janubiy-sharqda Deshte-Kevir choʻli orasidagi tekislikda joylashgan. Shuning uchun shimoliy tumanlarida iqlim sovuq va sernam, janubiy tumanlarida esa — issiq va qurgʻoq. Tehron iqlimi [[subtropik]], qurgʻoq hisoblanadi. Eng issiq oy — iyul, eng sovuq oy — yanvar. Shaharning geografik oʻzgachaligi sabab haroratning tebranish amplitudasi 65 gradusni tashkil qiladi. Qor noyabr va mart oraligʻida yogʻadi, biroq shaharning koʻp qismlarida qor yanvar oyi va fevral oylarida yogʻadi. Qishda ayrim paytlarda juda qattiq ayozlar boʻladi.

Yillik oʻrta miqdordagi yogʻin-sochin miqdori — 240&nbsp;mm. Yogʻingarchilikning koʻp qismi qishda yogʻadi. Yozda yogʻin-sochin juda siyrak.

{{Joy iqlimi
 | Uzunlik    = 
 | Joylashuv oʻrni = 
 | Joy_ot = Tehron
 | Manba  = [http://www.climate-charts.com/Locations/i/IR40754.php World Climate], [http://www.meteofrance.com/FR/climat/tabl_teheran.jsp Meteofrance.com]

 | Yan_oʻr = 2.5            | Yan_oʻr_yogʻin = 37.2 
 | Fev_oʻr = 4.9            | Fev_oʻr_yogʻin = 34
 | Mar_oʻr = 10.1          | Mar_oʻr_yogʻin = 37.4
 | Apr_oʻr = 16.4          | Apr_oʻr_yogʻin = 27.8
 | May_oʻr = 22.2            | May_oʻr_yogʻin = 15.2
 | Iyn_oʻr = 27.9             | Iyn_oʻr_yogʻin = 2.9
 | Iyl_oʻr =  30.8           | Iyl_oʻr_yogʻin = 2.5
 | Avg_oʻr = 29.5             | Avg_oʻr_yogʻin = 1.4
 | Sen_oʻr = 25.4            | Sen_oʻr_yogʻin = 0.9
 | Okt_oʻr =  18.2           | Okt_oʻr_yogʻin = 13.7
 | Noy_oʻr =  11.1           | Noy_oʻr_yogʻin = 20.6
 | Dek_oʻr = 5.0            | Dek_oʻr_yogʻin = 36.3
 | Yil_oʻr = 17.0            | Yil_oʻr_yogʻin = 229.9

 | Yan_oʻr_min =-1.1         | Yan_oʻr_maks = 7.2
 | Fev_oʻr_min = 0.7        | Fev_oʻr_maks = 9.9
 | Mar_oʻr_min = 5.2        | Mar_oʻr_maks = 15.4
 | Apr_oʻr_min = 10.9        | Apr_oʻr_maks = 21.9
 | May_oʻr_min = 16.1        | May_oʻr_maks = 28.0
 | Iyn_oʻr_min = 20.9        | Iyn_oʻr_maks = 34.1
 | Iyl_oʻr_min = 24.0        | Iyl_oʻr_maks = 36.8
 | Avg_oʻr_min = 23.0        | Avg_oʻr_maks = 35.4
 | Sen_oʻr_min = 19.2        | Sen_oʻr_maks = 31.5 
 | Okt_oʻr_min = 12.9        | Okt_oʻr_maks = 24.0
 | Noy_oʻr_min = 6.7        | Noy_oʻr_maks = 16.5
 | Dek_oʻr_min = 1.3        | Dek_oʻr_maks = 9.8
 | Yil_oʻr_min = 11.7        | Yil_oʻr_maks = 22.5

 | Yan_m_maks = 18         | Yan_m_min = -21
 | Fev_m_maks = 23         | Fev_m_min = -16
 | Mar_m_maks = 30         | Mar_m_min = -9
 | Apr_m_maks = 33         | Apr_m_min = -2
 | May_m_maks = 37         | May_m_min = 3
 | Iyn_m_maks = 42         | Iyn_m_min = 8
 | Iyl_m_maks = 43         | Iyl_m_min = 14
 | Avg_m_maks = 43         | Avg_m_min = 11
 | Sen_m_maks = 39         | Sen_m_min = 8
 | Okt_m_maks = 34         | Okt_m_min = 3
 | Noy_m_maks = 29         | Noy_m_min = -7
 | Dek_m_maks = 20         | Dek_m_min = -12
 | Yil_m_maks = 43         | Yil_m_min = -21
}}

=== Ekologik sharoiti ===
[[Fayl:Traffic tehran.jpg|thumb|250px|Tehrondagi transport]]

Tehronda (ayniqsa shaharning markaziy va janubiy tumanlarda) havod ifloslangan. Har turli oʻpka kasalliklariga olib kelubchi [[smog]] shaharni oʻrab turadi. Tehrondagi ekologik sharoit oʻlimga olib keluvchi asosiy omillardan biri boʻlib hisoblanadi. Tehron hokimiyatining axboroti boʻyicha, [[2006]]-yili smog taʼsiridan 10 000 kishi vafot etgan.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6245463.stm BBC NEWS | Middle East | Iran smog 'kills 3,600 in month']</ref>

Smog koʻplab sanoat korxonalarining joylashishidan paydo boʻladi. Bundan tashqati Tehronda ommaviy transport tizimi nochor rijovlangan — Tehron metropoliteni shahar tumanlarining kichik qisminigina bir-biriga bogʻlaydi, shuning uchun odamlar [[avtobus]] va taksidan foydalanishga majbur. Tehrondagi avtomobillarning koʻp qismini 1970—1980-yillar orasida ishlab chiqarilgan va hozirgi vaqtdagi ekologik talablarga javob bermaydi. Yana Mehrobod aeroporti shahar yaqinida joylashgan. Tehronning fizik-georafik joyi ham katta rol oʻynaydi: shahar choʻlning shimoliy-gʻarbida joylashgan, togʻ tizimlari esa Kaspiy dengizidan keladigan sernam havo qoʻzgʻalishiga halaqit beradi.

Ifloslanish bilan kurashish uchun hokimiyat avtohavaskorlarni benzin oʻrniga suyiltirilgan gaz isteʼmol qilishga chaqiryapti. Shaharning markaziga kirish ogʻir yuk mashinalari uchun taʼqiqlangan.

== Hududiy boʻlinishi ==
Tehronning katta qismi Tehron [[shaxrestan]]ining hududida joylashgan. [[1968]]-yilning umumiy rejasida poytaxt hokimyatining yurisdiksiyasiga 1800&nbsp;km² yer berildi. Bu chegaralarning sirtida bunyodkorlik ishlarini olib borish taʼqiqlangan, sababi qolgan tekis yer qishloq xoʻjaligi uchun foylanilgan. Biroq vaqt oʻtishi bilan qishloqlar Tehronning yoʻldosh-shaharlariga aylandi: [[Rey]], [[Eslamshaxr]], [[Darsanabad]], [[Akbarabad]], [[Kuds]], [[Shaxriyar]] va boshqalar.

[[1996]]-yili shahar chegarasi Tehron shahrestan chegarasidan chiqib, shahar chegarasiga Shemiranat (shimoliy), Rey (janubiy) va Eslamshaxr (janubiy-gʻarb) shahrestanlarining tumanlari qoʻshildi.<ref name="tehran-12517">{{Citation |year= |title=Tehran, Administrative Districts |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 |access-date=2012-10-28 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014035121/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12517 }}</ref>

Tehron 22-ta hududga boʻlingan. Bu hududlarning umumiy maydoni 707&nbsp;km² ni tashkil qiladi.<ref>{{Citation |year= |title=Мэрия Тегерана |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 |access-date=2012-10-26 |archivedate=2008-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013091932/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=2213 }}</ref>  Shaharni 50 kilometrga „choʻzib“ Tehron tarkibiga oxirgi boʻlib 21- va 22- (eng katta) hududlar kirdi (1991).<ref name="tehran-12517"/>

=== Tehron tumanlari ===
Shahar hududlardan tashqari yana 112 norasmiy tumanga boʻlingan (''naxiye'').<ref name="tehran-12517"/> Ularning hokimyatlari yoʻq, faqat tarixiy tuman boʻlib hisoblanadi. Tumanlarning aniq chegaralari ham doim ham mavjud emas. Bir tuman birnecha hududlarning chegarasida joylashishi mumkin.

Katta tumanlar qatoriga quyidaglar kiradi:

{| style="width:100%"
|- style="vertical-align:top;"
|
* [[Abbasabad]]
* [[Amirabad]]
* [[Afsariye]]
* [[Bag-Feyz]]
* [[Tegeranskiy bazar|Bazar]]
* [[Бахарестан]]
* [[Vanak]]
* [[Velendjak]]
* [[Darabad]]
* [[Darrake]]
|
* [[Darband]]
* [[Darasht]]
* [[Darrus]]
* [[Geytariye]]
* [[Gisha]]
* [[Golxak]]
* [[Gomrok]]
* [[Djavadiye]]
* [[Djamaran]]
* [[Djannatabad]]
|
* [[Djomxuri]]
* [[Zafaraniye]]
* [[Iordan (Tehron tumani)|Iordan]]
* [[Yeftabad]]
* [[Lavizan]]
* [[Naziabad]]
* [[Narmak]]
* [[Niaravan]]
* [[Olimpiyskaya derevnya (Tegeran)|Olimpiyskaya derevnya]]
* [[Pamenar]]
|
* [[Parke shaxr]]
* [[Pasdaran (Tehron tumani)|Pasadaran]]
* [[Punak]]
* [[Rey (shahar)|Rey]]
* [[Saadatabad]]
* [[Seyed-Xandan]]
* [[Sodegiye]]
* [[Tadjrish]]
* [[Texranpars]]
* [[Texransar]]
|
* [[Farmaniye]]
* [[Xasanabad]]
* [[Shemiran]]
* [[Shaxrara]]
* [[Shaxre-ziba]]
* [[Shaxrake-garb]]
* [[Evin]]
* [[Elaxiye]]
* [[Extiariye]]
* [[Yusefabad]]
|}

=== Shahar boshqarilishi ===
Shaharni Islomiy Tehron shahar kengashi boshqaradi. (شورای اسلامی شهر تهران — ''Shuroye Eslomiye shaxre Texron''). Kengash shahar aholisi bilan 4 yilga saylanadigan 15 [[deputat]]dan tashkil topgan. Islomiy kengash shahar hizmatlarini boshqarishga, shahar budjetini tuzish va hokim saylanishga javobgar. Tehronning har tumanida Kengashning boʻlimlari bor. Tehronning hozirgi hokimi — Moxammed Bager Galibaf. U bu lavozimni [[2005]]-yilning sentabrida oldi. Avvalgi hokim — [[Mahmud Ahmadinajod]].

== Iqtisodi ==
[[Fayl:Iran 012.jpg|thumb|left|275px|[[Tehron bozori]] — jahondagi eng katta bozor]]
2003—2004-yillarda Tehron budjeti 7,72 trillion rialni tashkil qildi. Munitsipalitetning qarzi 3-4 trillion rial edi.<ref>[http://www.tehrantimes.com/Index_view.asp?code=104673 Tehran Budget Insufficient]</ref>

Eron poytaxti boʻlganiga qadar, Tehron katta fermerlik qishlogʻi boʻlgan. Eronda yirik [[neft]] konlari topilishi bilan, davlatda [[sanoat]] rivojlana boshlandi.

Tehron iqtisodi jadallik bilan oʻsib, shahar katta iqtisodiy markazga aylandii. Fermerlik xoʻjaliklari yoʻq qilininb, ularning oʻrniga zavod-fabrikalar va yangi turgʻun uy kvartallari barpo etildi.

Hozirgi kungacha Tehron [[Eron]]ning eng asosiy [[Iqtisodiyot|iqtisodiy]] va sanoat markazi boʻlib hisoblanadi. Shardagi sanoat korxonalari Eronda ishlab chiqarilgan mahsulotlar umumiy bahosining 35 foizini tashlik qialdi. Bu korxonlarda davlat ish kuchining 30 foizi ishlaydi. Eronda tekstil va [[elektronika]] mahsulotlarining 50 foizi Tehronda ishlab chiqariladi.<ref>{{Citation |year= |title=Tehran, Economy |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12513 |access-date=2012-10-28 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014035101/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12513 }}</ref>

Mashinasozlik va metallga ishlov berish rivojlangan (12 oʻzi yigʻadigan va [[aviatsiya]] zavodi, taʼmirlash zavodlari, [[radioapparat]]lar, televizor, kir yuvish mashinalar ishlab chiqarish, [[muzlatgich]] ishlab chiqarish zavoadlari va boshqalar). Yana kimyo sanoati, neftni qayta ishlash, metallurgiya sanoati, qurilish materiallari ishlab chiqarish, chinni sanoati, farfor-fayans sanoati, tekstil va poyafzal sanoatlari bor.

Sanoat korxonalarining koʻpchiligi shaharning gʻarbiy hududida joylashgan, Tehron bilan Keredj orasida. Eng yirik korxonalar ichida — „Iran Khodro“ dir. Bu korxona Samand avtomobillarini ishlab chiqaradi.

Tehronda fond birjasi (qimmat qogʻozlar boʻyicha muomila qiluvchi [[birja]]) bor. [[2006]]-yili birja tizimiga 420 kompaniya roʻyxatdan oʻtgan. Birja [[1968]]-yili ochilgan boʻlib, oʻzining ish faoliyatini Islom revolutsiyasidan keyin toʻxtatib, [[1989]]-yili qaytadan ochilgan. Tehron fond birjasi davlatga qarashli nosavdo birlashmasi hisoblanadi.

== Transport ==
[[Fayl:Hemmat autoroute.jpg|thumb|250px|[[Xemmat shossesi]]]]
[[Fayl:Tehran Snapshot 01040.JPG|thumb|250px|Taksi]]

Tehron temir va tosh yoʻllarning tutashgan markazi. Eron ham, Tehron ham oʻzining yuqori sifatli avtomobil yoʻllari bilan mashhur. Tehrondagi shosselarning umumiy uzunligi 280&nbsp;km; estakada, koʻprik va razvyazkalar uzunligi — 180&nbsp;km. Yana 130&nbsp;km yoʻl va 120&nbsp;km estakada barpo etilyapti.<ref name="tehran-12516">{{Citation |year= |title=Tehran, Traffic & Transportation |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12516 |access-date=2012-10-28 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014035116/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=12516 }}</ref>

Gʻarbdan Tehronga uch shosse keladi- „Eski“ va „Yangi“ Keredj shosselari hamda [[Fatx]] prospekti. Janubdan — [[Saidi]] propekti, Shaxid Tondguyan, Radjai va Xavaran prospektlari. Sulgan-Sangan shossesi Tehrondan shimoldan chiqib, [[Elburs]] orqali Mazenderanga boradi.

Eronning boshqa shaharlari bilan taqqoslaganda Tehronda uzukka oʻxshash avtoyoʻl yoʻq. Uning oʻrniga shaharni janubdan aylanuvchi, uzunligi 32&nbsp;km yarim-uzuk bor. Katta magistrallar Tehronni shimoldam janubga va gʻarbdan sharqqa tomon kesib oʻtadi. Ularning ichida Navaba Sefevi prospekti (18&nbsp;km) va Azadi—Engelab koʻchalari bor (41&nbsp;km).

Tehron metropoliteni [[2001]]-yildan buyon faoliyat yuritmoqda. Hozirgi vaqtda 4 liniya faoliyat yuritadi. Ularning ikkisi bir-birining davomi boʻlib hisoblanadi va markaziy kvartallarni gʻarbdagi shahar atroflari hamda Keredj shahri bilan bogʻlaydi. Yana bir liniya shimoldan janubga, Rey shahri tomon yuradi. 4-liniya [[2008]]-yili foydalanishga topshirgan boʻlib, hozir uch stansiyasi bor. Liniyalarning umumiy uzunligi — 90&nbsp;km. Ishlaydigan stansiyalar soni — 54. Yaqin yillarda foydalanishga yana besh liniya qoʻshish rejalashtirilgan. Metroning koʻplagan stansiyalari milliy [[naqsh]]lar bilan bezatilgan

[[Fayl:Iran-travel132.jpg|thumb|250px|right|Mirdamad bulvaridagi tiqilinch]]

Tehronga ikki yirik aeroport xizmat koʻrsatadi. Tehronning gʻarbida eski Mehrobod aeroporti joylashgan. [[2007]]-yilning kuzigacha u xalqaro reyslariga xizmat koʻrsatgan. Mehrobod shu bilan birga Eron harbiy-havo kuchlarining bazasidir. Hozirgi vaqtda reyslarning koʻp qismi Imom Homayniy nomidagi aeroportga almashtirildi. U Tehrondan 300&nbsp;km janubda joylashgan. Homayniy hali metro liniyalari yurgizilmadi, biroq u Tehron bilan avtomagistral va temir yoʻl bilan ulangan.

Tehronda avtostansiyalarning tarmoqlari bor. Ularga xizmat koʻrsatuvchi avtobuslar alohida yoʻl chizigʻida yuradi. Markaziy avtovokzal va 4 qoʻshimcha terminal shahar qatnovi uchun moʻljallangan. Markaziy avtovokzaldan avtobuslar Eronning barcha shaharlariga juda arzon narxda xizmat koʻrsatadi. Juda koʻp taksi agentliklari ham bor. „Ayollarga taksi“ degan maxsus xizmat bor. Taksistlar faqat shahar atrofidagina xizmat koʻrsatadi.

Avtomobil tirbandligi Tehronning asosiy muammosi boʻlib hisoblanadi. U bilan kurashish uchun barcha shahar yoʻllari uchga boʻlingan: koʻpchilik qoʻllanadigan, yarim cheklangan (kirish ruxsati faqat raqam bilan), taʼqiqlangan (avtobus, taksi va „tez yordam“ mashinalari gina foydalanadi).<ref name="tehran-12516"/>

== Ommaviy axborot vositalari ==
Erondagi eng yirik yangilik agentlik — [[1934]]-yili tashkil topgan IRAA<ref>{{Citation |year= |title=وب سایتهای ایرنا — Irna |url=http://www2.irna.ir/ |access-date=2012-10-28 |archivedate=2008-08-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080823153044/http://www4.irna.ir/ }}</ref> (Islom Respublikasining Axborot Agentligi). Boshqa muhim axborot agentliklari — „Fors“,<ref>{{Citation |year= |title=FarsNewsAgency — خبرگزاري فارس |url=http://www.farsnews.ir/ |access-date=2012-10-28 |archivedate=2012-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207050533/http://www.farsnews.ir/ }}</ref> va „Mexr“<ref>[http://www.mehrnews.com/ MehrNews.com — Iran, Iranian, Nuclear, political, world, sport, Cultural, economic, SocialAndOccations news and headlines]</ref> Hukumatga qarshi yangilik agentligi „Iran-Doxt“dir.<ref>[http://www.irandokht.com/ Women of Iran: The Community — IranDokht.com]</ref> „Iran-Doxt“ [[Kaliforniya]]da joylashgan, biroq Tehronda xabar tarqatish imkoniyati bor. Yangiliklar [[Ingliz tili|ingliz]] (BBC Persian) va [[fransuz tili|fransuz]] tillarida ham berib boriladi.

Asosiy roʻznomalar: "Djomxuri-ye Islami-ye Resalat", „Keyxan“, „Axbar“, „Texran Emruz“ va „Etelaat“. „Tehran Times“, „Kayhan International“, „Iran Daily“, „Iran News“ ingliz tilida chiqadi. Erondagi eng mashhur roʻznoma „Xamshexri“ ham Tehronda chiqadi. Roʻznomaga [[1992]]-yili poytaxt munitsipaliteti asos solgan. „Iran“ roʻznomasi davlat har kuni chiqazadigan yagona roʻznomadir. „Iran“ni Eronning axborot agentligi IRAA chiqaradi.

Televizor bilan radioxabarga Tehronda jaylashgan davlat Islom Eron Respublikasining Teleradioxabar Boʻyicha Jamoasi (IRIB) javobgar.<ref>[http://www.irib.ir/ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران]</ref> Uning tarkibida 13 [[telekanal]] va 8 [[radiostansiya]] bor. Erondan tashqari IRIB boshqa davlatlarga ham translyatsiya qiladi. Bu mamlakatlar qatorida [[Armaniston]], [[Togʻli-Qarabax Respublikasi]], [[Rossiya]], [[Xitoy]], [[AQSh]] va [[Birlashgan Qirollik]] bor.

== Madaniyat ==
===  Vali-Asr bulvari ===
[[Fayl:Valieasr2.jpg|thumb|250px|Vali-Asrdagi butik (kiyim va boshqa mollar sotadigan xususiy doʻkon)]]
Vali-Asr ({{lang-fa|ولی‌عصر}}) bulvari Tehronning ish va „norasmiy“ hayotining markazidir. Bu Tehrondagi eng uzun koʻchalarning biri boʻlib, janubdan shimolgacha 18 kilometrga choʻzilgan. Vali-Asrning nufuzli shimoliy kvartallari boʻyida koʻplab moliya muassasalari, elchiliklar, qimmat restoran va butiklar hamda boshqa muassasalar joylashgan. Vali-Asr — sayyohlar va tehronliklarning, ayniqsa yoshlarning sevimli hordiq chiqarish joyi.

Vali-Asr bulvarida „Arman klubi“ nomli alkogolli ichimliklarini ichish va ayollarga hijob kiymay yurish taqiqlanmagan Tehrondagi yagona joy bor.<ref>[http://www.lonelyplanet.com/worldguide/iran/tehran/where-to-eat/1000685879?list=true Armenian Club]{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tehronda yirik [[Masihiylik|xristian]] [[armanlar]] [[diaspora]]si bor, ularga hukumat aroq ishlab chiqarishga va uni isteʼmol qilishga izn berdi, bu sharoitdan Tehronning qolgan aholisi oʻzlariga oʻrinli foydalanadi, sababi Islom revolutsiyasidan keyin [[Shariat|Islom qonunlarini]] bajarilishini nazorat etish birmuncha susaydi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Drinking Tehran dry |url=http://www.opendemocracy.net/people/article_903.jsp |qaralgan sana=2012-10-29 |arxivsana=2008-07-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20080704202302/http://www.opendemocracy.net/people/article_903.jsp }}</ref>

=== Muzeylar ===
Shaharning eng taniqli [[muzey]]i — Arxeologik muzey. Abgine muzeyi koʻza, xum va keramikaga bagʻshlangan. Riyo Abbosiy muzeyida rassomchilik va badiiy yozuvning namunalari saqlangan. Rassom muzeyida gilam hunarining maktabi bor, muzeyda kamdan-kam uchraydigan gilamlar yigʻilgan. Milliy muzeyda (Iran Bastan Muzeum) [[islom]]gacha Eronning arxelogik topilmalari saqlangan. Shaharda Antropologik muzey, Islom hunari muzeyi hamda billur, marjon, [[oltin]] va lazuritdan ishlov berilgan qimmatbaho buyumlar saqlanadigan Chinni va keramika muzeyi joylashgan. Eron markaziy bankining shoh qimmatbaho toshlari muzeyi ayniqsa ajralib turadi. U yerda [[Pahlaviy]] shohlarining tojlari saqlanadi.

[[Sadobod majmuasi|Sadobod]] — [[Shemiran]]da joylashgan saroy. Majmua bir necha saroy va pavilonlardan tashkil topgan. Ularning ayrimlarida Eron Madaniy Meros Tashkiloti joylashgan. Shahram saroyida Harbiy Muzey bor. Boshqa pavilonlarda Suv Muzeyi, Badiiy Hunar Muzeyi, Behzod Muzeyi va boshqalar joylashgan.

<center>
<gallery>
Fayl:Tehran - Glass ware and ceramics Museum.jpg|Chinni va keramika muzeyi
Fayl:Contemporary arts tehran.jpg|Zamonaviy hunar muzeyi
Fayl:Tehrancarpetmuseummani.jpg|Gilam muzeyi
Fayl:Sad abad.jpg|[[Sadobod majmuasi|Saadoboddagi]] „Oq saroy“
</gallery>
</center>

=== Arxitektura yodgorliklari ===
Tehronning arxitektura yodgorliklarining koʻpchiligi Kajar sulolasiga taalluqli, ayniqsa Guliston saroyi eng taniqli ([[1979]]-yilgacha shoh [[rezidensiya]]si va [[majsid]]i boʻlgan). Saroy muzeyga aylantirilgan.

Bahor maydonida (Maydon- Bahoriston) [[1830]]-yili Nasriddin shoh barpo ettirgan kajarlik '''Shohid Muttahariy Masjidi''' joylashgan. Masjid 3700 m² hududni egalla, ichida noyob naqshlar bilan bezatilgan galereyalar bor. Masjidda Teologiya Fakulteti faoliyat yuritadi.

[[1971]]-yili Tehronda eronlik [[monarxiya]]ning [[2500]]-yilligiga bagʻishlab Ozodlik Minorasi (Ozodi) bunyod etildi. Minora ustiga lift bilan koʻtarilib, qor bosgan togʻ choʻqqilarini tomosha qilish mumkin.

Shaharning janubida Behisht-i Zahro qabristonida Imom Homayniy maqbarasi joylashgan. Bu majmua tarkibiga uzunligi 91 metrlik 4 [[Minora|masjid minorasi]] kiradi.

Shaharning shimolidagi Saadobod saroyi shohning avvalgi yoz qarorgohi boʻlgan. Majmuaga bir nechta saroy va bogʻ kiradi. Uning yonida Niavaran saroyi joylashgan.

[[2007]]-yili Tehronda [[Burj-i Milod]] [[teleminora]]si barpo etildi; bu minora uzunligi boʻyicha (435 m) jahondagi toʻrtinchidir.

<center>
<gallery perrow="5">
Fayl:Khomeini-Mausoleum (Iran) by night2.jpg|Maqbara, tungi koʻrinish
Fayl:Khalvat Karimkhani Golestan2.jpg|Guliston saroyi
</gallery>
</center>

=== Bogʻlar ===
Tehronda 800-ga yaqin bogʻ bor. Ulardan eng taniqlilari — Donishchi, Soiy va Shatranj bogʻlari.

Inqilobgacha Shoh bogʻi boʻlib atalgan Millat bogʻi shahardagi eng katta bogʻlarning biridir.

Shaharning markazida Tehron Universitetining oldida Lola bogʻi joylashgan. Uning sharqiy tomonida — Qishloq Xoʻjaligi Muzeyi, gʻarbiy tomonida esa — Zamonaviy Hunar Muzeyi, shimoli-gʻarbida — Gilam Muzeyi joylashgan.

Niavaranda Jamshiliya bogʻi bor, u yerda tehronliklar oʻzlarining boʻsh vaqtlarini oʻtkazishadi. Bogʻda ochiq estradalar va mehmonxonalar joylashgan.

Shahr-i Bozi bogʻida (Islom inqilobigacha [[Lunapark]] deb nomlangan) attraksionlar ishlaydi.

Ulkan Chitgor bogʻi shahar chetida joylashgan. Bogʻ fors usulida barpo etilgan, koʻrkam oʻrmonlar va sunʼiy koʻllar bor, shahardan metro orqali borsa boʻladi.

<center>
<gallery>
Fayl:NiavaranPalaceTehran.jpg|Niavaran bogʻidagi saroy
Fayl:Jamshidiyeh2.jpg|Jamshidiya bogʻidagi mehmonxona
</gallery>
</center>

=== Taʼlim va fan ===
Tehron — [[Eron]]dagi muhim fan-taʼlim markazi. Tehrondagi birinchi oliy oʻquv yurti [[1851]]-yili ochilgan (Dor ul-Funun). Tehron Universitetiga [[1933]]-yili asos solingan — bu Erondagi birinchi milliy universitet va mamlakatdagi eng katta universitetdir.

Shaharda ellikka yaqin oliy taʼlim muassasalari joylashgan, jumladan:

{|
|--- valign="top"
|
* Imom Ali nomli Harbiy zobitlik universiteti
* Davlat Harbiy shifokorlik universitet
* Forobiy nomli Oliy masofadan oʻqitish instituti
* Nazariy fizika va matematika instituti
* Energetika instituti
* Eron Polimerlar va neft mahsulotlari tadqiqoti instituti
* Eron Telekommunikatsiyalar universiteti
* Neft tadqiqoti instituti
* Kerejlik erkin islom universiteti
* Tibbiyot universiteti
* Bokiyotulloh nomli tibbiyot universiteti
* Politsiya universiteti
* Rey erkin islom universiteti
* Roʻdaxon erkin islom universiteti
* Tehron xalqaro universiteti
* Tehron erkin islom universiteti — Birinchi boʻlim
* Tehron erkin islom universiteti — Markaziy boʻlim
* Tehron erkin islom universiteti — Shimoliy boʻlim
* Tehron erkin islom universiteti — Janubiy boʻlim
* Tehron erkin islom universiteti — Tibbiyot instituti
* Tehron universiteti
* Tehron Tibbiyot fanlari universiteti
* Tehron amaliy fan va texnologiyalar universiteti
* Hadis nomli Tehron universiteti
|
* Tehron ekologiya universiteti
* Amir Kabir nomli texnologiya universiteti
* Tusiy nomli texnologiya universiteti
* Sharif nomli texnologiya universiteti
* Alloma Tabotaboiy nomli universitet
* Al-Zahro nomli universitet
* Aerodinamika universiteti
* Bakir al-Ulom nomli universitet
* Yuqori texnologiyalar universiteti
* Tasviriy sanʼat universiteti
* Imom Sodiq nomli universitet
* Imom Rizo nomli universitet
* Imom Husayn nomli universitet
* Behishtiy nomli tibbiyot universiteti
* Shohid nomli tibbiyot universiteti
* Fan va texnologiyalar universiteti
* Ijtimoiy himoya universiteti
* Tarbiyat-i Muallim universiteti
* Tarbiyat-i Mudarras universiteti
* Malik-Ashtar nomli texnologiyalar universiteti
* Shohid nomli universitet
* Shohid Behishtiy nomli universitet
* Xalqaro munosabatlar maktabi
* Iqtisodiy fanlar maktabi
|}
Tehron universitetlari, umuman butun Eronda boʻlganidek, davlat tasarrufidadir. Shunga qaramasdan talabalar orasi muxolifat shakllanib turadi.
[[1979]]-yilgi Islom inqilobida talabalar oliy darajada ishtirok etdi. [[1999]]-yilning yoz oyida Tehron universiteti talabalari boshqa universitetlarga tarqab, 6 kun davom etgan tartibsizliklarni boshlashgan edi.

<center>
<gallery>
Fayl:UTehran college social sciences.jpg|Tehron universiteti
Fayl:UT honarhaye ziba.jpg|Tasviriy sanʼat kolleji
Fayl:UT mosque minaret.jpg|Tehron universiteti masjidi minoralari
</gallery>
</center>

=== Sanʼat ===
Birinchi [[kinoteatr]]i 1904-yili ochilgan.<ref>[http://www.unesco.org/courier/2000_10/fr/doss21.htm Le cinéma iranien emporte la révolution]</ref> Hozirgi vaqtda Eron poytaxtida 70 dan ziyod kinoteatr faoliyat yuritadi, ularning yiriklari: „Payvand“, „Yevropa“ va „Afrika“.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Telephone & Address of cinemas in Tehran Iran |url=http://www.irantour.org/Iran/Cinemas.html |qaralgan sana=2012-10-29 |arxivsana=2007-10-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20071011132146/http://irantour.org/Iran/Cinemas.html }}</ref> Tehronliklarning eronlik va chet el filmlarini koʻrishga imkoniyatlari bor, lekin eng asosiy filmlar madaniyat vazirligining tekshiruvidan oʻtadi. Tehron Abbos Kiarustomiy, Muhsin Mahmalbaf, Samira Mahmalbaf, Majid Majidiy kabi taniqli rejissorlarning vatani boʻlib hisoblanadi.

Tehron koʻrinishi „Olcha taʼmi“ (Kiarustomiy, [[1997]]) degan filmida namoyish etiladi. Filmda Tehron koʻchalari hayotining turli-tumanligi yaxshi koʻrsatilgan; „Nasriddin shoh — kinoyulduz“ tarixiy komediyasi (Mahmalbaf, [[1992]]) esa Erondagi [[kinematograf]] shakllanishi tarixini erkin talqin etadi. Taniqli shoʻro detektivi „Tehron-43“, nomiga qaramay Tehronda tasvirga olinmagan (tehronlik tasvirlar Mosfilm pavilonlarida va [[Boku]]ning tarixiy tumani — Icheri Shehirde suratga tushirilingan).

1937-yili tuzilgan Tehron simfonik orkestri Roʻdakiy teatrida, 1971-yildan boshlab esa Shahar teatrida ijro etadi. Teatr sanʼati Eronda ayniqsa yoshlar orasida ommabop. Tehrondek katta [[megapolis]]da pyesalar qoʻyiladigan uchta teatr faoliyat yuritmoqda: „Teatr-i shahr“ (Shahar teatri), „Roʻdakiy“ va „Bahman“. Qolgan teatr zallarida musiqa postanovkalari qoʻyiladi.<ref>[http://www.ceri-sciencespo.com/archive/february/artdm.pdf The Search Engine that Does at InfoWeb.net<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>

Tehronda (va butkul Eronda) teatr sanʼatining oʻzgacha turi — „Taʼziya“ (تعزیه — [[Arab tili|arabcha]] „aza“) ayniqsa mashhur. Taʼziya shia diniy anʼanalaridan kelib chiqqan oʻziga xos teatr janridir. Bunday pyesalarning sujeti bir hodisa: imom Husayn ibn Alining Karbalodagi halif Yazid bilan jangdagi vafoti atrofida aylanadi. Shunday pyesalar [[Ashur kuni]]da juda koʻp qoʻyiladi. Teatrning bu turi Eronda XIX asrda Nasriddin shoh vaqtida paydo boʻldi. Uning shaxsiy farmoni boʻyicha Tehronda shu pyesalar oʻynaladigan katta Milliy teatr (''Takiya dovlat'') barpo etildi. Bu teatr 1930-yillarda Tehron rekonstruksiyasi vaqtida buzildi, biroq Taʼziya shu kungacha bor.

=== Festivallar ===
* Tehron xalqaro kinofestivali - [[1971]]-yildan beri oʻtkaziladi;
* Fajr xalqaro kinofestivali - [[1982]]-yildan boshlab, har fevral oyida oʻtkaziladi;
* Tehron xalqaro kitob yarmarkasi - [[1987]]-yildan boshlab, har may oyida oʻtkaziladi, jahondagi eng yirik yarmarkalarning biri. XIX kitob yarmarkasi 55 000 metr<sup>2</sup> maydonda oʻtkaziladi, kitob savdosidan umumiy miqdorda [[AQSh dollari|$]]12 million tushgan;<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.mibf.ru/fairs/MIBF/2005/Additional?id=127 |access-date=2012-10-29 |archivedate=2014-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802190204/http://www.mibf.ru/fairs/MIBF/2005/Additional?id=127 }}</ref>
* Tehron xalqaro animatsiya festivali - [[2002]]-yildan boshlab, har fevral oyida oʻtkaziladi;
* Sanʼat festivali - [[2004]]-yildan boshlab, har yili oʻtkaziladi.

=== Sport ===
[[Fayl:PersePolis.jpg|thumb|250px|Poytaxt futbol klubi [[Persepolis (futbol klubi)|Persepolis]] muxlislari Ozodi stadionida.]]
Tehron [[Oʻrta Sharq]]da [[Osiyo oʻyinlari]] oʻtgan ilk shahar boʻldi. 7-yozgi Osiyo oʻyinlari Tehronda [[1974]]-yili boʻlib oʻtdi. Oʻyinlarda 25 davlatdan 3010 sportchi qatnashdi.<ref>{{Citation |year= |title=Tehran 1974 Asian Games (photo attached) |url=http://en.beijing2008.cn/36/81/article212058136.shtml |access-date=2012-10-29 |archivedate=2007-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071203023437/http://en.beijing2008.cn/36/81/article212058136.shtml }}</ref> Ularni qabul qilish uchun shaharning shimoliy-gʻarbida [[olimpiada]] qishlogʻi barpo etildi.

Tehronda Erondagi eng yirik [[stadion]] [[Ozodi (stadion)|Ozodi]] („Ozodlik“) joylashgan boʻlib, 100 ming kishini oʻz bagʻriga sigʻdira oladi. Stadionda [[Eron milliy futbol terma jamoasi]] mashgʻulotlari va oliy liganing asosiy oʻyinlari oʻtkaziladi. Boshqa katta arenalar: "Shahid Dastgardiy", „Shahid Sherudiy“ va „Taxti“. Eron oliy ligasida yettita tehronlik klub bor:

* „Istiqlol“
* „Persepolis“
* „Sabo Bottariy“
* „Paykan“
* „Roh Ohan“ (Temir yoʻllar)
* „Paas-Tegeran“
* „Saypa“ (klub bazasi Tehron yaqinidagi Kerejda joylashgan)

Shemiran va Darband kvartallari yonida togʻ changʻisi [[kurort]]i joylashgan. Togʻ changʻisi majmuasi Tochal togʻida rivojlangan va balandligi boʻyicha jahonda 5-oʻrinni egallaydi.
U [[1976]]-yili bunyod etilgan. Majmuaning eng baland choʻqqisini (3730 m) Darband bilan arqon yoʻli bogʻlaydi. Tochal qoyalarida mehmonxonalar joylashgan. Tehron atrofida shuningdek Dizin (u yerda [[snoubording]]dan jahon chempionati oʻtkazilgan) va Shamak togʻ changʻisi kurortlari mavjud. Ob-Ali joyida yana [[tennis]] kortlari va [[otchopar]] ham bor.<ref>[http://www.tripadvisor.com/Travel-g293999-s406/Tehran:Iran:Sports.And.Activities.html Tehran: Sports & Activities — TripAdvisor]</ref>

== Hamdoʻst shaharlar ==
* {{flagcountry|Cuba}}: '''[[Gavana]]''' ([[2001]])
* {{flagcountry|Tajikistan}}: '''[[Dushanbe]]''' (12-mart [[2001]]-yili)
* {{ARM}}: '''[[Yerevan]]''' ([[1993]])
* {{ARM}}: '''[[Gyumri]]''' ([[2010]])
* {{flagcountry|Venezuela}}: '''[[Karakas]]''' ([[2005]])
* {{flagcountry|Belarus}}: '''[[Minsk]]''' ([[2006]])
* {{flagcountry|Russia}}: '''[[Moskva]]''' ([[2004]])<ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 |access-date=2012-10-29 |archivedate=2009-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105114236/http://el.mos.ru/cgi-bin/pbl_web?vid=2&osn_id=0&id_rub=2368&news_unom=35877 }}</ref>
* {{flagcountry|China}}: '''[[Pekin]]''' (10-aprel [[1999]]-yili)
* {{flagcountry|South Africa}}: '''[[Pretoriya]]''' ([[2002]])
* {{flagcountry|South Korea}}: '''[[Seul]]''' ([[1963]])
* {{USA}}: '''[[Los-Anjeles]]''' ([[1972]])

== Qiziqarli faktlar ==
* Tehron [[Sahroi Kabir]] shimoliy kengligida joylashgan, biroq yilning ikki oyida Tehronni qor bosadi.
* Tehron hokimiyati shaharni yashillashtirish boʻyicha besh yillik reja tuzdi, reja boʻyicha 15 million daraxt ekilishi kerak.<ref>{{Citation |year= |title=15m Saplings to Be Planted on National Lands |url=http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=48807 |access-date=2012-10-29 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014011318/http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215 }}</ref>
* Tehronda Markaziy va [[Yaqin Sharq]]dagi eng katta transport yechim tuguni bunyod etilyapti, budjeti — 20 trillion rial. Bu loyihaga Eron-Iroq urushi vaqtidagi [[komandir]] Ahmad Motevassilyan nomi berildi.<ref>[http://www.tehran.ir/Default.aspx?tabid=5215&ctl=Details&mid=22486&ItemID=43612 Ghalibaf Proposes New Name for Biggest Overpass in Middle East]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Tehron Yaqin Sharqdagi eng qimmat shaharlar orasida 4-oʻrinni egallab turibdi ([[Tel-Aviv]], [[Dubay]] va [[Abu-Dabi]]dan keyin); dunyoda esa 77-oʻrinda.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Tehran, Middle Eastʼs 4th Most Expensive City |url=http://www.payvand.com/news/08/aug/1038.html |qaralgan sana=2012-10-29 |arxivsana=2017-11-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20171121115213/http://www.payvand.com/news/08/aug/1038.html }}</ref>
* Tehron [[Battlefield 3]] oʻyini sujet tarmogʻining markaziy shahridir.

== Panoramalari ==
{{keng tasvir|Panoramic_photograph_of_Tehran_(large).jpg|1200px|<center>Tehronning panoramalik koʻrinishi|100%|center}}
{{keng tasvir|Tehran_Panorama_(01).jpg|1200px|<center>Tehronning panoramalik koʻrinishi|100%|center}}
{{keng tasvir|Tehran Night Panorama.jpg|1200px|<center>Tungi panoramalik koʻrinishi|100%|center}}

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Havolalar ==
* [http://www.tehran.ir/ Tehron shahrining rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060716193710/http://www.tehran.ir/ |date=2006-07-16 }}
{{Commons|Tehran|Tehron}}
{{bu tanlangan maqola}}
{{Osiyo poytaxtlari}}

[[Turkum:Eron shaharlari]]
[[Turkum:Eron loyihasining TM darajali maqolalari]]
[[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]]
[[Turkum:Eron ustonlari markazlari]]
[[Turkum:Tehron ustoni shaharlari]]