Телемах, шунингдек, Телемак (қадимги юнонча: Τηλέμαχος „Олисда жанг қилувчи“) — юнон мифологиясида[1] афсонавий Итака қироли Одиссей ва Пенелопанинг ўғли[2]. „Илиадада“ (ИИ 260) эслатиб ўтилган, Гомернинг „Одиссея“ поэмасидаги асосий қаҳрамонлардан бири[3][4].

Таржимаи ҳоли

Гомернинг сўзларига кўра, Телемах ёшлигида ўзи ҳали гўдаклигида Троя урушига кетган отасини қидиришга кетган. Ментор қиёфасида Телемакга ҳамроҳ бўлган маъбуда Афинанинг маслаҳати билан отаси ҳақидаги хабарларни билиш учун Пилосдаги Несторга, Спартадаги Менелай ва Еленага[5] боради. Спартада Телемах Менелайдан Протейнинг Одиссейнинг қайтиши ҳақидаги башорати ҳақида билиб олди.

Пенелопанинг куёвлари Телемахнинг уйига қайтишини истамай, фитна уюштиришди ва унга қайтишда пистирма қўйишади. Аммо Афинанинг маслаҳати туфайли Телемак ўлим хавфидан қочишга муваффақ бўлди. Уйга қайтиб, Телемак отасини чўчқачи Евмейникида тиланчи қиёфасида учратди; Одиссей унга ўзини кўрсатди ва Телемах унга куёвларни ўлдиришда ёрдам берди ва кейин уни мўйсафид Лаэртесникига кузатиб қўйди.

Гомердан кейинги афсоналарга кўра, Телемак кейинчалик Несторнинг қизи (у Персеполис исмли ўгʻил туғади) Поликастага ёки Алкинойнинг қизи Навсикаяга уйланган. Бошқа афсоналарга кўра, у Киркага турмушга чиқди[6], у унга ўгʻли Латинни туғди[7].

Кейинчалик у қизи Кассифонага уйланиш учун Киркани ўлдирди ва кейин Кассифона[8] қўлида вафот этди[9].

Адабиётдаги образ

  • Телемахнинг ҳикояси Фенелоннинг машҳур „Телемахнинг саргузаштлари“ романининг мавзуси бўлган (Тредяковский шеърининг русча таржимаси, „Телемахида“ номи билан).
  • Телемах ҳикояси Жеймс Жойснинг „Улисс“ романининг асосий сюжет мавзуларидан биридир.
  • Иосиф Бродскийнинг „Одиссей Телемакга“ шеъри.
  • Телемах — Олег Ивикнинг „Менинг эрим Одиссей Лаэртид“ (Текст нашриёти, 2019) романидаги бош қаҳрамонлардан бири. Роман муаллифи „Одиссея“ ҳикоясидан четга чиқмай, Телемах образини бузиб, уни шафқациз, ақли заиф йигит сифатида кўрсатади.
  • Америкалик ёзувчи Мадлен Миллернинг „Сирсея“ романидаги қаҳрамонлардан бири.

Манбалар

  1. ↑ Мифи народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.2. С.497-498
  2. ↑ Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э ИИИ 7; ВИИ 32-33
  3. ↑ Телемах // Энциклопедический словарь — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1901. — Т. ХХХИИа. — С. 800.
  4. ↑ гроуп оф аутҳорс Телемачус (англ.) // Энcйcлопæдиа Британниcа: а диcтионарй оф арц, сcиэнcес, литературе анд генерал информатион / Ҳ. Чишолм — 11 — Неw Ёрк, Cамбридге, Энгланд: Университй Пресс, 1911. — Вол. 26. — П. 541.
  5. ↑ Стесихор. Возвращэния, фр.209 Пейдж
  6. ↑ Гегий Трезенский. Возвращэния, фр.4 Ивлин-Уайт; Евгаммон. Телегония, синопсис
  7. ↑ Гигин. Мифи 127
  8. ↑ Ликофрон. Александра 808 и комм.
  9. ↑ Любкер Ф. Одйссеус // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, В. А. Канский, пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, В. А. Канский, П. В. Никитин, И. А. Смирнов, Э. А. Верт, О. Ю. Клеменчич, Н. В. Рубинский — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 942—944.