Temirqul Umetaliyev sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi
| ismi                     = Temirqul Umetaliyev
| tasvir                   = 
| tasvir_eni               =
| izoh                     = 
| asl_ismi                 = {{Lang-ky|Темиркул Үмөталиев}}
| tavallud_paytidagi_ismi =
| tavallud_sanasi = 1908-yil 1-may<ref>[https://www.oclc.org/content/dam/research/publications/library/2013/2013-04.pdf Faceted Application of Subject Terminology]</ref>
| tavallud_joyi = [[Rossiya imperiyasi]]<br />[[Fargʻona viloyati]]<br />[[Namangan uyezdi]]
| vafot_sanasi = 1991-yil 11-iyun
| vafot_joyi = [[Bishkek]], [[Qirgʻiziston Respublikasi]]
| fuqaroligi =
| taʼlimi =
| kasbi = [[yozuvchi]], [[shoir]], [[tarjimon]]
| faoliyat_yillari =
| asarlari =
| boʻyi =
| unvoni = [[Lenin ordeni]]<br />[[Oktabr Inqilobi ordeni]]<br />[[Vatan urushi ordeni]]<br />[[Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni]]<br />[[Qizil Yulduz ordeni]]<br />[[Xalqlar doʻstligi ordeni]]<br />[[„Shon-sharaf belgisi“ ordeni]]<br />[[„Kavkaz mudofaasi uchun“ medali]]<br />[[„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali]]<br />[[„Budapeshtni egallaganligi uchun“ medali]]<br />
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| mukofotlari =

}}
'''Temirqul Umetaliev''' ({{Lang-ky|Темиркул Үмөталиев}}; 1908-yil 1-may, [[Namangan uyezdi]] — 1991-yil 11-iyun, [[Bishkek]]) — [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] [[Qirgʻiziston|qirgʻiz]] [[Shoir|shoiri]]. [[Qirgʻiziston]] xalq shoiri (1968). [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|KPSS]] aʼzosi (1932), SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1934).

== Biografiyasi ==
Temirqul Umetaliyev 1908-yilda Namangan uyezdi Tuyujar qishlogʻida kambagʻal koʻchmanchilar oiladasida tavallud topgan. Otasi vafot etganida u sakkiz yoshda boʻlgan. Bo‘lajak shoir Umetaliyev o‘n olti yoshida [[Internat maktab|maktab-internatga]] o‘qishga kirganidan so‘nggina o‘qish va yozishni o‘rgana boshlaydi. Keyinchalik Umetaliyev pedagogika [[Texnikum|texnikumida]], [[Moskva|Moskvaning]] „Pravda“ nomidagi Kommunistik [[jurnalistika]] instituti qisqa kurslarida tahsil oladi. Oʻqishni tamomlagach, maktabda [[oʻqituvchi]], komsomol ishlarida, MTS siyosiy boʻlimida, keyinroq bir qator respublika [[gazeta]] va [[Jurnal|jurnallari]] tahririyatlarida faoliyat olib boradi{{Sfn|Дж. Самаганов|1958}}.

== Ijodi ==
Temirqul Umetaliyevning ilk sheʼrlari 1932-yildan nashr etila boshlaydi. U ijodining ilk namunalaridayoq mehnatkash insonlarni bosh qahramon sifatida taʼriflaydi, [[Oktabr inqilobi|Buyuk Oktabr Sotsialistik inqilobidan]] keyin qirgʻiz xalqi erishgan baxtli erkin hayotni sheʼrlarida tarannum etadi. [[Vladimir Mayakovskiy|Vladimir Mayakovskiyning]]{{Sfn|Дж. Самаганов|1958}} ijodiy merosi, ayniqsa, Umetaliyevga katta taʼsir koʻrsatadi.

1935-yilda shoirning „Stixi Temirkula“ („Temirqul sheʼrlari“) nomli birinchi sheʼriy to‘plami, oradan bir yil o‘tib, ikkinchi sheʼriy to‘plami Qirg‘iziston Davlat nashriyoti tomonidan nashr etiladi. 1937—1939-yillarda „Turatboy“ („To‘ratboy“) sheʼri, „Oxotnik Toktomush“ („Ovchi To‘qtomash“), „Ptitsa-Ispolin“ („Dev qush“) sheʼriy ertaklari, „Strana stixov“ („Sheʼrlar mamlakati“) sheʼriy to‘plami ham bosib chiqariladi. 

Mehnat faoliyati davomida Qirgʻiziston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi kotibi boʻlib xizmat qilgan. Umetaliyev shu yillarda boshqa sovet respublikalarida ham bir necha bor boʻladi va bu respublikalar xalqlari hayoti bilan yaqindan tanishadi. Bularning barchasi yozuvchining ijodiy dunyoqarashi kengayishiga katta xizmat qiladi. Umetaliyev 1939—1940-yillarda oʻzining avvalgi asarlaridan mazmunan chuqurroq boʻlgan, personajlarni tasvirlash mahorati, o‘ziga xosligi bilan ajralib turadigan „Aysuluu“ („Oysuluv“) va „Lyubv“ („Muhabbat“) sheʼrlarini yaratadi{{Sfn|Дж. Самаганов|1958}}.

Umetaliyev [[Ikkinchi jahon urushi]] yillarida frontda boʻlib, oʻz safdoshlarini [[Fashizm|fashistik]] bosqinchilarga qarshi soʻnggi nafasgacha kurashishga chaqirib, katta ruhiy kuchga ega boʻlgan bir qancha sheʼrlar yaratadi. Oʻsha yillarda Qirgʻizistondagi fuqarolar urushi haqida „Batyr“ („Botir“) sheʼrini yozadi. Urushdan keyingi yillarda ham Umetaliyev yozuvchi va jamoat arbobi sifatida sotsialistik qurilishda faol ishtirok etishda davom etadi. Shuningdek, Qirgʻiziston Sammitiga mezbonlik qilish Prezidiumi aʼzosi, Respublika tinchlik qoʻmitasi kotibi sifatida ham faoliyat koʻrsatadi{{Sfn|Дж. Самаганов|1958}}.

Umetaliyev o‘zining „Kubat“ („Qubot“), „Pesnya o belom zolote“ („Oq oltin haqida qoʻshiq“), „Kanyshbek“ („Qanishbek“), „Jypar“, „Slovo o chabane“ („Cho‘pon haqida so‘z“) hamda ko‘plab boshqa sheʼrlarida Qirgʻizistonning ishchi va kolxozchilari mehnatini yuksak baholaydi. U o‘z vatandoshlarini o‘tmish qoldiqlariga qarshi kurashishga chorlaydi, vatan manfaati yo‘lida bunyodkorlik ishlariga daʼvat etuvchi jo‘shqin kommunistik mafkura uning ijodidagi oʻziga xos xususiyatlardan biri hisoblanadi. 

Umetaliyevning koʻplab sheʼrlari [[Rus tili|rus]], [[Ukrain tili|ukrain]], [[Qozoq tili|qozoq]], [[Oʻzbek tili|oʻzbek]], [[Tojik tili|tojik]] va [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] xalqlarining boshqa tillariga tarjima qilingan{{Sfn|Дж. Самаганов|1958}}.

Umetaliev, shuningdek, [[Aleksandr Pushkin|A. S. Pushkin]], [[Vladimir Mayakovskiy|V. V. Mayakovskiy]], [[Nikolay Tixonov|N. Tixonov]], [[Yanka Kupala]], [[Bajan Mikola|M. Bajan]], [[Mirzo Tursunzoda]] va boshqa bir qator sovet va xorijiy shoirlarning sheʼrlarini [[Qirgʻiz tili|qirg‘iz tiliga]] tarjima qilgan{{Sfn|Дж. Самаганов|1958}}.

== Adabiyotlar ==

* {{Kitob manbasi/Ruscha|автор=[[Самаганов, Дженбай|Самаганов Д.]]|часть=Киргизские советские писатели (Биобиблиогр. справочник)|заглавие=Писатели Советского Киргизстана|ответственный=Ред.: [[Озмитель, Евгений Кузьмич|Е. К. Озмитель]]|место=Фрунзе|издательство=Киргизгосиздат|год=1958|тираж=7000|ref=Дж. Самаганов}}

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari]]
[[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Qizil Yulduz ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Lenin ordeni sohiblari]]
[[Turkum:Qirgʻizistonlik yozuvchilar]]
[[Turkum:Bishkekda vafot etganlar]]
[[Turkum:1991-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:11-iyunda vafot etganlar]]
[[Turkum:1908-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:1-mayda tugʻilganlar]]
[[Turkum:SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzolari]]