Temperatura

Температура (лот. температура – зарур силжиш, ўлчамдорлик, нормал ҳолат) – макроскопик тизимнинг термодинамик мувозанат ҳолатини характерловчи асосий параметрлардан бири. Термодинамик мувозанат ҳолатида турган тизимнинг барча қисмларининг температураси бир хил бўлади. Агар тизим мувозанат ҳолатдан чиқарилса, унинг иссиқроқ қисмларидан совуқроқ қисмларига иссиқлик узатилиши натижасида маълум вақтдан сўнг тизимнинг ҳамма қисмларида температуранинг

1981-2010 йиллардаги энг нам чоракнинг о'ртача ҳарорати, °C да.

тенглашиши вужудга келиб, термодинамик мувозанат ҳолатига қайтади.

Тизим таркибидаги жисмларни иситиш ёки совитиш, яъни температурасини ўзгартириш уларнинг қарийб барча физик хоссаларига таъсир қилади: жисмларнинг чизиқли ўлчамлари, эластиклиги, электр ўтказувчанлиги ва бошқа хоссалари ўзгаради. Температурани ўлчаш учун бу ўзгаришларнинг исталган биридан фойдаланиш мумкин. Температура бевосита ўлчанмайдиган катталик. У бошқа катталикларни ўлчаш орқали аниқланади. Масалан, тизимнинг температурасини иситиш ёки совитиш натижасида газ ҳажми ёки босимининг ўзгариши (суюқлик, жумладан, симобли термометрлар) ўтказгичларнинг электр юритувчи куч (Э.Ю. К.)лари ўзгариши (термопаралар) ва бошқа орқали аниқлаш мумкин.

Статистик физикаца температура термодинамик мувозанат ҳолатдаги тизимни ташкил этган зарраларнинг ўртача кинетик энергияларини тавсифловчи катталикдир.

Астрофизикада температура – муҳитнинг физик ҳолатини ифодаловчи параметр. Осмон жисмларининг температурасини баъзи назарий фаразларга асосланган ҳолда уларнинг нурланишини ўрганиш йўли билан аниқланади.

Температуранинг қуйидаги хиллари мавжуд: юлдуз (ёки бошқа объектнинг, масалан, Қуёш тожи) нинг эффектив температураси – юлдуз ўлчамига тенг ва юлдуз тарқатаётган тўлиқ нурланишни чиқара оладиган мутлак қора жисм.

Равшанлик температураси – берилган йўналишда кузатилаётган муайян тўлқин узунликдаги нурланиш интенсивлигига тенг нурланиш чиқара оладиган мутлақ қора жисм.

Спектрофотометрик температура – кузатилаётган спектрал соҳадаги нурланиш интенсивлигининг нисбий тақсимланишига яқин нурланиш чиқара оладиган мутлақ қора жисм.

Спектрометрик температура – спектрнинг турли соҳаларида турлича бўлиши мумкин.

Ғалаёнлаш температураси – атомларнинг ғалаёнлаш ҳолатлари бўйича тақсимланишини ифодаловчи параметр. Ионланганлик температураси – спектрал чизиқларнинг нисбий интенсивлиги бўйича аниқланувчи ва модданинг ионланганлик даражасини белгиловчи параметр.