The Mystery of the Blue Train sahifasining manbasini koʻrish

{{Kitob bilgiqutisi
| nomi                 = The Mystery of the Blue Train
| asl_nomi             = 
| izoh                 = 
| tarjimon             = Sir
| muallif              = [[Agatha Christie]]
| muqova_artist        = C. Morse (Salomon van Abbé taxallusi)
| mamlakat             = Buyuk Britaniya
| til                  = [[Ingliz tili]]
| seriya               = [[Hercule Poirot]]
| janr                 = [[Detektiv roman]]
| nashriyot            = [[William Collins & Sons]]
| nashr_etilgan_sana   = 1928-yil 29-mart 
| betlar               = 296 (birinchi nashr, qattiq muqova)
| avvalgisi            = [[Katta toʻrtlik (roman)|Katta toʻrtlik]]
| keyingisi            = [[Peril at End House]]
| veb-sayt             = 
}}
'''The Mystery of the Blue Train''' ({{tarjima|Moviy poyezd siri}}) – britaniyalik yozuvchi [[Agatha Christie]]ning detektiv romanlaridan biri boʻlib, ilk bor 1928-yil 29-martda [[Buyuk Britaniya]]da [[William Collins & Sons]] nashriyoti tomonidan va oʻsha yilning oʻzida AQShda [[Dodd, Mead & Co.|Dodd, Mead and Company]] tomonidan chop etilgan. Buyuk Britaniya nashrining narxi yetti [[shilling]] va [[Olti pens (Britaniya tangasi)|olti pens]] (7/6), AQSh nashri esa 2 dollar boʻlgan. Romanda Agatha Christiening mashhur detektivi [[Hercule Poirot]] ishtirok etadi.

Asarda voqealar ''[[Le Train Bleu]]'' nomli koʻk poyezdda sodir boʻlgan amerikalik merosxoʻr ayolning qotilligi atrofida rivojlanadi. Roman 2024-yilda AQShda [[Ijtimoiy mulk|jamoat mulkiga]] aylangan, biroq Buyuk Britaniyada mualliflik huquqi hali amal qiladi va Agatha Christiening vafotidan keyingi 70 yillik muddatga koʻra, 2047-yil 1-yanvargacha himoyalangan boʻladi.

== Taʼsiri va ahamiyati ==
Roman syujeti 1923-yilda yozilgan va keyinchalik Poirot haqidagi hikoyalar toʻplamiga kiritilgan „[[The Plymouth Express]]“ nomli qisqa hikoyaga asoslangan<ref name=ACLmysteryBlueTrain>{{cite web | author = ACL Staff | date = 2024 | title = Stories: The Mystery of the Blue Train | location = London, England | publisher = Agatha Christie Limited (ACL)  | url = http://www.agathachristie.com/stories/the-mystery-of-the-blue-train | access-date = 27 April 2024}}</ref>. Ushbu hikoya AQShda 1951-yilda ''[[The Under Dog and Other Stories]]'' toʻplamida, Buyuk Britaniyada esa 1974-yilda ''[[Poirot's Early Cases]]'' toʻplamida kitob koʻrinishida chop etilgan.

Roman bir qator „ilk bor uchraydigan“ elementlarga ega. Ulardan biri toʻqima ingliz qishlogʻi [[St. Mary Mead]]ga ishora qilinishi. Bu qishloq keyinchalik Agatha Christiening mashhur detektivi Miss Marplening yashash joyiga aylanadi<ref name=ACLmysteryBlueTrain/>. The Mystery of the Blue Train asarida esa bu joy qahramon Katherine Greyning vatani sifatida tilga olinadi. Mazkur qishloq, shuningdek, Miss Marple ilk bor paydo boʻlgan, 1927-yil dekabr oyida chop etilgan „The Tuesday Night Club“ hikoyasida ham uchraydi. Romanda yana bir nechta „birinchi“lar mavjud: Poirotning xizmatkori George ilk bor paydo boʻladi; shuningdek, mayda, ammo qayta-qayta uchraydigan qahramon Mr Goby ham ilk bor koʻrinadi. U keyinchalik ''[[After the Funeral]]'' va ''[[Uchinchi qiz]]'' asarlarida ham ishtirok etadi<ref name=ACLmysteryBlueTrain/>. Mr Goby boshqa bir necha Poirot romanlarida tilga olinadi va soʻnggi marta 1972-yildagi ''[[Elephants Can Remember]]'' asarida uchraydi.

Roman chop etilganidan bir necha oy oʻtib, fransuz yozuvchisi [[Arthur Bernède]] 1928-yilda Le mystère du train bleu nomli romanini chiqaradi<ref>{{Cite book|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k936304n|title=Les nouveaux exploits de Chantecoq. Le mystère du train bleu |last=Bernède |first=Arthur |author-link=Arthur Bernède |date=1928}}</ref>. Unda Bernèdening mashhur detektivi Chantecoq ishtirok etadi. Voqealar Parijda kechadi va syujet butunlay boshqacha boʻlsa-da, Bernède bu nom orqali Poirotning mashhurligidan foydalanmoqchi boʻlgan boʻlishi ehtimoldan xoli emas.

== Adabiy ahamiyati va qabul qilinishi ==
''[[The Times Literary Supplement]]'' 1928-yil 3-may sonida romanga Agatha Christiening oʻzidan ham ijobiyroq baho bergan. Hikoyaning kirish qismini bayon qilganidan soʻng, sharhlovchi xulosa qiladi: „Oʻquvchining hafsalasi pir boʻlmaydi. Mashhur belgiyalik detektiv psixologik mulohazalarga tayangan holda havo ichidan deyarli dalillar yaratadi, ularni mohirlik bilan manfiy dalillar orqali mustahkamlaydi va oʻz ‘oʻljasini’ kutilmagan tarzda qoʻlga tushiradi<ref name=ACLmysteryBlueTrain/><ref>''The Times Literary Supplement'', 3 May 1928 (p. 337)</ref>.“

1928-yil 12-avgustdagi ''[[The New York Times Book Review]]'' shunday yozadi: „Rasmiy jihatdan Poirot nafaqaga chiqqan, ammo nafaqa unga prima-donna uchun nimani anglatgan boʻlsa, xuddi shuni anglatadi. Yaxshi bir qotillik ishi uning oldiga kelib qolsa, uni bunga aralashishdan hech narsa qaytara olmaydi<ref>''The New York Times Book Review'', 12 August 1928 (p. 17)</ref>.“

Britaniyalik detektiv yozuvchi va tanqidchi [[Robert Barnard]] esa quyidagicha baho bergan: „Bu Christiening eng yoqtirmagan hikoyalaridan biri boʻlib, u ‘gʻoyib boʻlish’idan oldin va keyin bu asar ustida ter toʻkkan. Xalqaro muhit mutolaaga rang-baranglik qoʻshadi, ammo hikoyada maktab qizlari darajasidagi fransuzcha iboralar va trillerdan kirib kelgan salbiy unsurlar koʻp. ‘Christiening eng yomon asari’ unvoni uchun bundan ham munosibroq nomzodlar bor<ref>Barnard, Robert. ''A Talent to Deceive – an appreciation of Agatha Christie'' – Revised edition (p. 200). Fontana Books, 1990. {{ISBN|0-00-637474-3}}</ref>.“

== Manbalar ==
{{manbalar|2}}

== Havolalar ==
* {{IMDb title|qid=Q1198370|title=The Mystery of the Blue Train (2005)}}
{{Agatha Christie}}

[[Turkum:Agata Kristi romanlari]]