Theobald von Bethmann Hollweg sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| ismi =Betman Hollveg
| asl ismi ={{lang-de|Theobald Theodor Friedrich Alfred von Bethmann Hollweg}}
| tasvir =File:Theobald von Bethmann Hollweg(cropped).jpg
| uzunlik =280
| izoh =
| tartib =
| lavozim =Germaniya Imperiyasi kansleri
| bayroq =Flag of the German Empire.svg
| bayroq2 =
| ismi ostida =
| boshlanish davri =14-iyul 1909-yil
| tugash davri =13-iyul 1917-yil
| premyer =
| prezident =
| vitse-prezident =
| gubernator =
| vitse-gubernator =
| vazir =
| bosh vazir =
| birinchi vazir =
| monarx =	Wilhelm II
| noib =
| kansler =
| parlament =
| lider =
| hokim =
| hokim yordamchisi =
| hukmdor =
| hukmdor yordamchisi =
| yordamchisi =
| muvaqqat =
| muxolif =
| oʻrinbosar =
| oʻtmishdoshi =Bernhard von Bülow
| vorisi =	[[Georg Michaelis]]
| avvalgisi =
| keyingisi =
| toj kiydirish marosimi =
| 1belginomi =
| 1matnnomi =
| 2belginomi =
| 2matnnomi =
| 3belginomi =
| 3matnnomi =
| 4belginomi =
| 4matnnomi =
| 5belginomi =
| 5matnnomi =
| tartib_2 =
| lavozim_2 =Prussiya vazir-prezidenti
| bayroq_2=
| bayroq2_2=
| ismi ostida_2 =
| boshlanish davri_2 =14-iyul 1909-yil
| tugash davri_2 =13-iyul 1917-yil
| premyer_2 =
| prezident_2 =
| vitse-prezident_2 =
| gubernator_2 =
| vitse-gubernator_2 =
| vazir_2 =
| bosh vazir_2 =
| birinchi vazir_2 =
| monarx_2 =
| noib_2 =
| kansler_2 =
| parlament_2 =
| lider_2 =
| hokim_2 =
| hokim yordamchisi_2 =
| hukmdor_2 =
| hukmdor yordamchisi_2 =
| yordamchisi_2 =
| muvaqqat_2 =
| muxolif_2 =
| oʻrinbosar_2 =
| oʻtmishdoshi_2 =	Bernhard von Bülow
| vorisi_2 =[[Georg Michaelis]]
| avvalgisi_2 =
| keyingisi_2 =
| toj kiydirish marosimi_2 =
| 1belginomi_2 =
| 1matnnomi_2 =
| 2belginomi_2 =
| 2matnnomi_2 =
| 3belginomi_2 =
| 3matnnomi_2 =
| 4belginomi_2 =
| 4matnnomi_2 =
| 5belginomi_2 =
| 5matnnomi_2 =
| tartib_3 =
| lavozim_3 =Germaniya Imperiyasi Ichki Ishlar vaziri
| bayroq_3=Flag of the German Empire.svg
| bayroq2_3=
| ismi ostida_3 =
| boshlanish davri_3 =24-iyun 1907-yil
| tugash davri_3 =10-iyul 1909-yil
| premyer_3 =
| prezident_3 =
| vitse-prezident_3 =
| gubernator_3 =
| vitse-gubernator_3 =
| vazir_3 =
| bosh vazir_3 =
| birinchi vazir_3 =
| monarx_3 =
| noib_3 =
| kansler_3 =Bernhard von Bülow
| parlament_3 =
| lider_3 =
| hokim_3 =
| hokim yordamchisi_3 =
| hukmdor_3 =
| hukmdor yordamchisi_3 =
| yordamchisi_3 =
| muvaqqat_3 =
| muxolif_3 =
| oʻrinbosar_3 =
| oʻtmishdoshi_3 = Arthur von Posadowsky-Wehner
| vorisi_3 =Clemens von Delbrück
| avvalgisi_3 =
| keyingisi_3 =
| toj kiydirish marosimi_3 =
| 1belginomi_3 =
| 1matnnomi_3 =
| 2belginomi_3 =
| 2matnnomi_3 =
| 3belginomi_3 =
| 3matnnomi_3 =
| 4belginomi_3 =
| 4matnnomi_3 =
| 5belginomi_3 =
| 5matnnomi_3 =
| tartib_4 =
| lavozim_4 =
| bayroq_4=
| bayroq2_4=
| ismi ostida_4 =
| boshlanish davri_4 =
| tugash davri_4 =
| premyer_4 =
| prezident_4 =
| vitse-prezident_4 =
| gubernator_4 =
| vitse-gubernator_4 =
| vazir_4 =
| bosh vazir_4 =
| birinchi vazir_4 =
| monarx_4 =
| noib_4 =
| kansler_4 =
| parlament_4 =
| lider_4 =
| hokim_4 =
| hokim yordamchisi_4 =
| hukmdor_4 =
| hukmdor yordamchisi_4 =
| yordamchisi_4 =
| muvaqqat_4 =
| muxolif_4 =
| oʻrinbosar_4 =
| oʻtmishdoshi_4 =
| vorisi_4 =
| avvalgisi_4 =
| keyingisi_4 =
| toj kiydirish marosimi_4 =
| 1belginomi_4 =
| 1matnnomi_4 =
| 2belginomi_4 =
| 2matnnomi_4 =
| 3belginomi_4 =
| 3matnnomi_4 =
| 4belginomi_4 =
| 4matnnomi_4 =
| 5belginomi_4 =
| 5matnnomi_4 =
| tartib_5 =
| lavozim_5 =
| bayroq_5=
| bayroq2_5=
| ismi ostida_5 =
| boshlanish davri_5 =
| tugash davri_5 =
| premyer_5 =
| prezident_5 =
| vitse-prezident_5 =
| gubernator_5 =
| vitse-gubernator_5 =
| vazir_5 =
| bosh vazir_5 =
| birinchi vazir_5 =
| monarx_5 =
| noib_5 =
| kansler_5 =
| parlament_5 =
| lider_5 =
| hokim_5 =
| hokim yordamchisi_5 =
| hukmdor_5 =
| hukmdor yordamchisi_5 =
| yordamchisi_5 =
| muvaqqat_5 =
| muxolif_5 =
| oʻrinbosar_5 =
| oʻtmishdoshi_5 =
| vorisi_5 =
| avvalgisi_5 =
| keyingisi_5 =
| toj kiydirish marosimi_5 =
| 1belginomi_5 =
| 1matnnomi_5 =
| 2belginomi_5 =
| 2matnnomi_5 =
| 3belginomi_5 =
| 3matnnomi_5 =
| 4belginomi_5 =
| 4matnnomi_5 =
| 5belginomi_5 =
| 5matnnomi_5 =
| tartib_6 =
| lavozim_6 =
| bayroq_6=
| bayroq2_6=
| ismi ostida_6 =
| boshlanish davri_6 =
| tugash davri_6 =
| premyer_6 =
| prezident_6 =
| vitse-prezident_6 =
| gubernator_6 =
| vitse-gubernator_6 =
| vazir_6 =
| bosh vazir_6 =
| birinchi vazir_6 =
| monarx_6 =
| noib_6 =
| kansler_6 =
| parlament_6 =
| lider_6 =
| hokim_6 =
| hokim yordamchisi_6 =
| hukmdor_6 =
| hukmdor yordamchisi_6 =
| yordamchisi_6 =
| muvaqqat_6 =
| muxolif_6 =
| oʻrinbosar_6 =
| oʻtmishdoshi_6 =
| vorisi_6 =
| avvalgisi_6 =
| keyingisi_6 =
| toj kiydirish marosimi_2 =
| 1belginomi_6 =
| 1matnnomi_6 =
| 2belginomi_6 =
| 2matnnomi_6 =
| 3belginomi_6 =
| 3matnnomi_6 =
| 4belginomi_6 =
| 4matnnomi_6 =
| 5belginomi_6 =
| 5matnnomi_6 =
| talaffuzi =
| tugʻilgan paytidagi ismi =Theobald Theodor Friedrich Alfred von Bethmann Hollweg
| tugʻilgan sanasi ={{Birth date|1856|11|29|df=y}}
| tugʻilgan joyi = [[Hohenfinow]], Prussiya Qirolligi
| vafot sanasi ={{death date and age|1921|1|1|1856|11|29|df=y}}
| vafot joyi =[[Hohenfinow]], Veymar Republikasi
| vafot sababi =
| dafn etilgan joyi =
| fuqaroligi =
| millati =
| partiya =Mustaqil siyosatchi
| boshqa partiya =
| boʻyi =
| turmush_oʻrtogʻi =
| bolalari =
| otasi =
| onasi =
| nikohsiz jufti =
| munosabatlar =
| qarindoshlari =
| istiqomat joyi =
| dini =
| taʼlim =
| alma_mater =
| kasbi =
| mashhur ishlari =
| maoshi =
| kabinet =
| qoʻmitalar =
| portfolio =
| ilmiy unvoni =
| unvoni =
| maʼlumoti =
| mukofotlari =
| blanka1 =
| matn1 =
| blanka2 =
| matn2 =
| blanka3 =
| matn3 =
| blanka4 =
| matn4 =
| blanka5 =
| matn5 =
| imzosi =Theobald von Bethmann Hollweg Signatur.png
| sayt =
| taxallus =
| mansubligi =
| qoʻshin turi =
| xizmat qilgan yillari =
| harbiy_mukofotlari =
| harbiy_blanka1 =
| harbiy_matn1 =
| harbiy_blanka2 =
| harbiy_matn2 =
| harbiy_blanka3 =
| harbiy_matn3 =
| harbiy_blanka4 =
| harbiy_matn4 =
| harbiy_blanka5 =
| harbiy_matn5 =
| modul =
| modul2 =
| modul3 =
| modul4 =
| modul5 =
| izohlar =
| sana =
| yil =
| manba =
}}
'''Teobald Teodor Fridrix Alfred fon Betman Hollveg''' (1856-yil 29-noyabr — 1921-yil 1-yanvar) — nemis siyosatchisi, 1909—1917-yillarda Germaniya imperiyasining kansleri boʻlgan. U Germaniyaning Birinchi Jahon urushiga kirishini nazorat qildi. Biograf Konrad X. Jarauschning soʻzlariga koʻra, 1914-yil iyul oyida Betmanning ruslarning qudrati tobora oʻsishi va ingliz va fransuz harbiy hamkorligining kuchayib borishidan tashvishga tushgandi. Bunday sharoitda u Rossiya bilan katta urushni xavfi boʻlishi mumkinligini bilgan holda, Serbiyaga qarshi kichik miqyosdagi mahalliy urushlarda Venani qoʻllab-quvvatladi. Uning hisob-kitobi boʻyicha, Fransiya Rossiyani qo‘llab-quvvatlamasdi. Rossiya umumiy safarbarlik toʻgʻrisida qaror qabul qilgach, Germaniya armiyasi undan yomon tayyorlangan Fransiyaga ustidan tezkor gʻalabaga erishish uchun Schlieffen rejasidan foydalanishni talab qildi. Germaniyadan tarqalgan urush Belgiyadan oʻtib, Buyuk Britaniyani ham qamrab oldi. Shunday qilib, Betman Fransiya va Buyuk Britaniyani [[Birinchi jahon urushi|Birinchi Jahon urushiga]] aylanib ketgangan mojaroga tortib ketdi<ref>Konrad H. Jarausch, „The Illusion of Limited War: Chancellor Bethmann Hollwegʻs Calculated Risk, July 1914.“ ''Central European History'' 2.1 (1969): 48-76.</ref>.

== Shajarasi ==
Betman Xollveg [[Brandenburg|Brandenburgning]] [[Hohenfinow|Xohenfinov]] shahrida [[Prussiya|Prussiyalik]] mulozim Feliks fon Betman Xollvegning o‘g‘li edi. Uning bobosi taniqli huquqshunos olim, Berlindagi [[Berlin universiteti|Frederik Uilyam universiteti]] prezidenti va Prussiya madaniyat vaziri boʻlgan Avgust fon Betman-Xollveg edi. Uning katta bobosi Iogann Yakob Xollveg boʻlib, u 1748-yilda [[Frankfurtmayn|Frankfurt-Mayn]] shahrida asos solingan Bathmann bankiga egalik qiluvchi badavlat oila boshligʻi boʻlmish Bethmannning qiziga uylangan.

Uning onasi Isabella de Rugemont fransuz millatli shveytsariyalik edi. Uning buvisi Prussiya zodagonlari Gebese oilasidan boʻlgan [[Gebesee|Avgust]] Vilgelmin Gebser edi. U Faylasuf Jan Gebserning va kino prodyuseri Pol Gebser Beahan amakivachchasi edi.

== Yoshligi ==
U Shulpforta maktab-internatida, [[Strasbourg universiteti|Strasburg]], [[Leypsig universiteti|Leyptsig]] va Berlin universitetlarida tahsil olgan. 1882-yilda Prussiya maʼmuriy xizmatiga ishga kirgan Betmann Xollveg 1899-yilda Brandenburg viloyati prezidenti lavozimiga koʻtarildi. Prussiya bosh vaziri Ernst fon Pfuelning jiyani Marta fon Pfuelga uylandi. 1905-yildan 1907-yilgacha Betman Xollveg Prussiya Ichki ishlar vaziri, soʻngra 1907-yildan 1909-yilgacha Imperatorning Ichki ishlar boʻyicha Davlat kotibi boʻlib ishlagan. 1909-yilda kansler Bernxard fon Byulov isteʼfoga chiqqanidan keyin uning oʻrniga Betman Xollveg tayinlandi<ref name="Globe">''Scrap of Paper Chancellor of Germany Dies'', ''The Globe''. Toronto, 3 January 1921. accessed on 8 October 2006.</ref>.

== Kanslerlik ==
[[Fayl:Theobald_von_Bethmann_Hollweg_c._1909_(cropped).jpg|thumb|Bethmann Hollweg 1909-yilda.]]

=== Ilk muddat ===
Tashqi siyosatda u Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi bilan taranglikni kamaytirish siyosatini olib bordi va ikki mamlakatning halokatli dengiz qurollanish poygasini toʻxtatib qoʻyadigan va Germaniyaga Fransiya bilan kurashish uchun erkin harakat qilish imkonini beradigan kelishuvga erishishga umid qildi. Uning ushbu siyosati Germaniya dengiz vaziri Alfred fon Tirpitzning qarshiligi tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

1911-yildagi Ikkinchi Marokash inqirozi tufayli keskinlikning kuchayishiga qaramay, Betmann Xollveg 1912-1913-yillardagi [[Bolqon urushlari]] davridagi keskinlikni yumshatish uchun Britaniya tashqi ishlar vaziri ser Edvard Grey bilan hamkorlik qilib, Britaniya bilan munosabatlarni maʼlum darajada yaxshiladi. U Schlieffen rejasini 1912-yil dekabrgacha, yaʼni ikkinchi Haldane missiyasini olguniga qadar bilmadi<ref>Keegan, p. 31; Tuchman, p. 59</ref>.  U Portugaliya mustamlakalarining boʻlib olinishi va rejalashtirilgan Berlin-Bagʻdod temir yoʻli toʻgʻrisida muzokaralar olib bordi, ushbu temir yoʻl qisman Bolqon davlatlarining Germaniya-Usmonlilar ittifoqini qoʻllab-quvvatlashni taʼminlashga qaratilgan edi.

1914-yil 5-iyulda Avstriya-Vengriya tashqi ishlar vaziri Leopold Berchtoldning doʻstlik haqidagi iltimosiga javoban Xoyos missiyasi Berlinga kelishi ortidan inqiroz avjiga chiqdi. , Britaniya Bethmann Hollwegni Yevropa katta davlatlari oʻrtasidagi diplomatik muzokaralarga aralashmasligiga ishontirdi. Biroq, bu taxminga ishonib qolish Avstriyani Serbiyadan imtiyozlar talab qilishga undadi. Uning asosiy tashvishi [[Raymond Poincaré|Raymond Puankarening]] oʻzi [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgga]] maxfiy missiya tayyorlayotgan bir paytda elchilari tomonidan etkazilgan Rossiya chegarasidagi manevrlar edi. U graf Sergey Sazonovga shunday deb yozgan edi: „Rossiyaning safarbarlik choralari bizni ham safarbarlik choralari koʻrishga majbur qiladi va bu holda Evropada urushining oldini olish qiyin boʻladi“<ref>Quoted in Keegan, p. 70</ref>. 

Urush vaziri Erix fon Falkenhayn 29-iyulda urushga safarbarlik eʼlon qilmoqchi boʻlganida, Bethmann hali ham bunga qarshi edi, lekin Reyxstagni bu masalani muhokama qilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun u oʻz vetosidan foydalandi. Pourtalesning 31-iyuldagi telegrammasi ''Zustand drohender Kriegsgefahrni'' eʼlon qilgan yosh Helmut fon Moltkening eshitishni xohlagan narsasi edi.

Ichki siyosatda Bethmann Hollwegning ishlari yurishmadi va uning soʻl sotsialistlar va liberallar va oʻng millatchilar bilan murosaga kelishi Germaniya siyosiy tuzumining aksariyat qismini begonalashtirdi.

=== Birinchi jahon urushi ===
[[File:Bundesarchiv Bild 146-1970-023-03, Theobald von Bethmann-Hollweg.jpg|thumb|240px|Betmann Xolveg, 1914—1915-yillar.]]
[[File:Bethmann Hollweg Brant.jpg|thumb|240px|Betmann Xolveg, 1909-yil.]]
1914-yil 28-iyunda [[Sarayevo|Sarayevoda]] ertsgertsog Frants Ferdinand [[Sarayevodagi qotillik|oʻldirilganidan]] soʻng, Betmann Xollveg va uning tashqi ishlar vaziri Gotlib fon Yagov Germaniya [[Avstriya-Vengriya imperiyasi|Avstriya-Vengriyani]] Serbiya Qirolligiga qarshi harakatlarini soʻzsiz qoʻllab-quvvatlashida muhim rol oʻynadilar. Britaniya tashqi ishlar vaziri Grey Avstriya-Vengriya va Serbiya oʻrtasida vositachilik qilishni taklif qilar ekan, Betmann Xollveg Avstriya-Vengriyaning Serbiyaga hujum qilishini xohladi va shuning uchun ham u inglizlar yuborgan xabar matnini buzib, xatning oxirgi qatorini oʻchirib tashladi:
{{Quote|Qolaversa, bu yerda butun dunyo ishonch hosil qiladi va men hamkasblarimdan , vaziyatning kaliti Berlinda ekanligini eshitmoqdaman, agar Berlin tinchlikni jiddiy tarzda istasa, u Venaning o‘ylamasdan siyosat olib borishiga to‘sqinlik qiladi<ref>Fischer, 1967, p. 71</ref>.}}
Serbiyaga Avstriya-Vengriya ultimatumi eʼlon qilinganda  [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Kayzer]] [[Shimoliy dengiz|Shimoliy dengiz boʻylab]] qilayotgan sayohatini tugatadi va tezda Berlinga qaytadi.

Vilgelm 26-iyul kuni kechqurun Potsdam stantsiyasiga kelganida, uni rangi oqargan, hayajonlangan va biroz qoʻrqib ketgan kansler kutib oldi. Bethmann Hollwegning qoʻrquvi yaqinlashib kelayotgan urush xavfidan emas, balki uning hiylasi koʻlami oshkor boʻlganida Kayzerning gʻazabidan qoʻrqishidan kelib chiqqan edi. Kayzerning unga aytgan birinchi soʻzlari juda qattiq edi: {{Quote|Bularning barchasi qanday sodir boʻldi?}} Kansler tushuntirishga urinish o‘rniga uzr so‘rab isteʼfoga chiqdi. Vilgelm buni qabul qilishdan bosh tortdi va jahl bilan gʻoʻldiradi: {{Quote|Oʻzing pishirgan oshni, endi oʻunizing yeysan!<ref>{{cite book| first=David Allen|last= Butler|title=The Burden of Guilt: How Germany Shattered the Last Days of Peace, Summer 1914| publisher=Casemate Publishers| year=2010| page=103 |isbn= 9781935149576|url= https://books.google.com/books?id=FkMt49l3qkEC | access-date = 30 July 2012}}</ref>}}
Urush muqarrar ekanligiga qaramay, Betman Xollvegg [[Nikolay II|podshoh Nikolay II]] Imperator Rossiya armiyasida safarbarlik eʼlon qilgunga qadar nemis imperatorlik armiyasida safarbarlik eʼlon qilishdan qochdi. Bu Germaniya hukumatiga oʻzini Rossiya tajovuzining qurboni boʻlgan deb daʼvo qilish imkonini berardi va urushning koʻp qismi davomida Germaniyaning shohga qarshi sotsial-demokratik partiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi<ref>{{Kitob manbasi|last=Robson|first=Stuart|url=http://archive.org/details/firstworldwar0000robs_r5x1|title=The First World War|date=2007|publisher=Pearson Longman|year=2007|isbn=978-1-4058-2471-2|edition=1|location=Harrow, England|pages=25|language=en|ref=None}}</ref>.

[[Fransiya|Fransiyaga]] bostirib kirishi paytida Germaniyaning Belgiyaning betarafligini buzishi oqibatida Britaniya urushga qoʻshiladi. Urushdan oldingi tashqi siyosatining asosiy qismi Buyuk Britaniya bilan yaxshi munosabatlar oʻrnatish istagida boʻlgan Bethmann Hollweg bundan xafa boʻladi. Xabar qilinishicha, u Buyuk Britaniya elchisi Edvard Goschendan Buyuk Britaniyaning [[1839-yil]]da imzolangan [[London]] shartnomasi Belgiyaning betarafligini kafolatlovchi „bir parcha qog‘oz“ (''«ein Fetzen Papier»'') qanday qilib Britaniyani urushga kirishishi mumkinligini haqida so‘ragan edi.

Betman Xollveg Britaniya urushga kirishi mumkinligini taxmin qilib, baʼzi rejalar tuzgan va [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] mustamlakalarini beqarorlashtirish, xususan, hind-german fitnasini rejalashtirishda yaqindan ishtirok etgan edi. 
[[Fayl:Theobald_von_Bethmann-Hollweg_in_uniform,_1915.jpg|thumb|Betman Xollveg formada. U hech qachon armiyada xizmat qilmagan, ammo urush boshlanganidan keyin general kiyimi bilan faxriy unvonga tayinlangan.]]
Uzun boʻyli, ozgʻin, qoramagʻiz, sochlari yaxshi turmaklangan aristokratik figura boʻlgan Betman Xollveg urush eʼlon qilinishini maʼqullanishiga erisha oldi. Uning fuqarolik hamkasblari undan urushga keskin norozilik bildirishni soʻrashdi, lekin u koʻpincha Germaniya siyosati yoʻnalishida tobora muhim rol oʻynay boshlagan harbiy rahbarlar tomonidan chetlab oʻtildi<ref>Tuchman (1970), p. 84</ref>. Biroq, tarixchi Fritz Fisherning 1960-yillarda yozgan soʻzlariga koʻra, Betman Xollveg oʻng millatchilariga ilgari oʻylanganidan koʻra koʻproq yon bosardi. U Polsha chegarasidagi polyaklarni etnik tozalashni, shuningdek, nemis aholisini joylashishi orqali Polsha hududlarini nemislashtirishni qoʻllab-quvvatladi<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=4tiHdU0OxXUC&pg=PP7|title=Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany|accessdate=7 July 2009|last=Isabel V. Hull|authorlink=Isabel V. Hull|page=233|publisher=Cornell University Press|year=2005|isbn=0801442583}}</ref>.

Bethmann Erix fon Falkenhaynga qarshi edi, lekin Erich Ludendorffni shtab boshligʻi boʻlishini xohlardi<ref>{{Kitob manbasi|last=Foley|first=Robert T.|url=https://books.google.com/books?id=sOJ0iRmWGCIC&dq=hans+von+plessen&pg=PA115|title=German Strategy and the Path to Verdun: Erich Von Falkenhayn and the Development of Attrition, 1870-1916|date=6 January 2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84193-1|pages=115|language=en}}</ref>.

Bethmann «sentabr dasturi»ni taqdim etdi, bu Germaniya urushda gʻalaba qozongan taqdirda elita gʻoyalarini jamlanmasi edi. Bethmann Hollweg, butun ishonchi va kuchini yoʻqotib, Falkenhaynning boshi ustida Pol fon Hindenburg va Erich Ludendorff (mos ravishda Oberste Heeresleitungdagi Sharqiy frontning bosh qoʻmondoni va shtab boshligʻi) bilan Sharqiy hujum uchun til biriktirdi. Keyin ular 1916-yil avgustda Falkenxaynning oʻrniga Hindenburgni Bosh shtab boshligʻi, Ludendorff esa birinchi kvartalmeyster (Hindenburg oʻrinbosari) etib tayinlanishiga erishdilar. Shundan soʻng, Bethmann Hollwegning 1916-yil oxirida AQSh prezidenti [[Woodrow Wilson|Vudro Vilsonning]] vositachiligiga qilgan umidlari puchga chiqdi. Hindenburg va Ludendorff 1917-yil mart oyida Bethmann Hollweg cheklanmagan suv osti urushini olib borishga qaratilgan Henning von Holtzendorffning memorandumini qabul qilishga majbur qilishdi. Qoʻshma Shtatlar 1917-yil aprel oyida urushga qoʻshildi.

=== Yiqilish ===
Bethmann Hollweg 1917-yil iyulgacha oʻz lavozimida qoldi, ammo urush paytida Pol fon Hindenburg va Erix Ludendorff boshchiligidagi ''Oberste Heeresleitungga'' nisbatan oʻzining siyosiy taʼsirini yoʻqotdi. Sentabr dasturida ishtirok etganiga qaramay, u mojaroga barham berish uchun muzokaralar orqali tinchlikka erishish tarafdori boʻldi. Bu pozitsiya Reyxstagda mashhur boʻlmadi. Reyxstag tarkibiga koʻplab pan-german millatchilari va anneksiya qilishni talab qilgan Alfred fon Tirpitz boshchiligida tuzilgan Germaniya Vatan partiyasini kirgan edi. Biroq, Bethmann Hollweg, agar ittifoqchi davlatlar Germaniyaning tinchlik taklifini qabul qilsalar, sotsial-demokratlarning qoʻllab-quvvatlashiga erishishlari va urushni adolatli shartlarda tugatish uchun [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlarni]] vositachi qilishlariga ishondi<ref name=":0">{{Harvp|Robson|2007}}</ref>.

1916-yil dekabr oyida, [[Woodrow Wilson|Vudro Vilson]] 1916-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi prezidentlik saylovlarida qayta saylanganidan koʻp oʻtmay va Asquith oʻrniga [[David Lloyd George|Devid Lloyd Jorj]] [[Birlashgan Qirollik bosh vaziri|Buyuk Britaniya Bosh vaziri lavozimiga]] kelganidan koʻp oʻtmay, Betmann Xollveg [[Markaziy kuchlar]] muzokaralar orqali tinchlik oʻrnatishni qabul qilishini eʼlon qildi. Ittifoqdosh hukumatlar bu taklifni rad etishdi, ammo Qoʻshma Shtatlar mojaroda vositachilik qilishdan manfaatdor edi va Britaniya hukumatiga vositachilikni qabul qilish uchun bosim oʻtkazdi. Keyin 1917-yil yanvar oyida Ludendorff Betmann Xollvegga bosim oʻtkazib, Katolik Markazi partiyasining rezolyutsiyasini qabul qildirdi. Bu Germaniya Imperator dengiz flotiga cheksiz suv osti urushini davom ettirishga ruxsat berib, Qoʻshma Shtatlar bilan munosabatlarni buzilishiga olib keldi. Amerika kemalariga suv osti hujumlarining qayta boshlanishi va Zimmermann Telegramning ommaga sizib chiqishi oqibatida Amerika 1917-yil mart oyida Birinchi Jahon urushiga qoʻshildi<ref name=":0">{{Harvp|Robson|2007}}</ref>.

[[Fevral inqilobi]] Rossiyada podshoh Nikolay II ning taxtdan voz kechishga majbur qilganidan soʻng, Betman Xollveg Germaniyada ham xuddi shunday antimonarxistik inqilob boʻlishidan xavotirlana boshladi. U Kayzer Vilgelm II ni Pasxadagi murojaatiga siyosiy islohotlar haqidagi vaʼdalarni berish kerakligiga ishontirdi. Bu sotsial-demokratik, katolik markaz va progressiv partiyalarda katta qiziqish uygʻotdi. Reyxstag Mattias Erzbergerning Reyxstag tinchlik rezolyutsiyasini qabul qilib, urushni toʻxtatish va siyosiy islohotlarni oʻtkazishni talab qildi. Ludendorff Kayzerni Betman Xollveg nemis monarxiyasiga xavf solayotganiga ishontirdi va uni isteʼfoga chiqishga majbur qildi. Uning oʻrnini nisbatan nomaʼlum shaxs boʻlgan Georg Michaelis egalladi, u yakuniy Tinchlik rezolyutsiyasini qabul qilishni susaytirdi<ref name=":0">{{Harvp|Robson|2007}}</ref>.

Volfgang J. Mommsenga koʻra, Bethmann Hollweg jamoatchilik bilan aloqalar ustidan yaxshi nazorat oʻrnatolmagani uchun oʻz pozitsiyasini zaiflashtirgan. Oʻta kuchli salbiy fitnalardan qochish uchun u oʻz diplomatiyasining koʻp qismini yashirincha olib bordi va shu bilan uni kuchli qoʻllab-quvvatlay olmadi. 1914-yilda u jamoatchilik qoʻllab-quvvatloviga erishish uchun, jahon urushi boshlanishiga ham tayyor edi<ref>Wolfgang J. Mommsen, „Public opinion and foreign policy in Wilhelmian Germany, 1897-1914.“ Central European History 24.4 (1991): 381-401.</ref>.

=== Vazirlar mahkamasi===
{| class="wikitable"
! colspan="4" |Vazirlar Mahkamasi (1909—1917)
|-
! colspan="1" | Idora
! colspan="1" | Ism
! colspan="1" | Mansabda
! colspan="1" | Partiya
|-
| kansler
| '''Teobald fon Betman Xollveg'''
| 1909-yil 14-iyul — 1917-yil 13-iyul
| Yoʻq
|-
| rowspan="2" |Germaniya vitse-kansleri</br> Ichki ishlar kotibi
| Klemens fon Delbryuk
| 1909-yil 14-iyul — 1916-yil 22-may
| Yoʻq
|-
| Karl Xelferich
| 1916-yil 22-may — 1917-yil 23-oktyabr
| Yoʻq
|-
| rowspan="4" |Tashqi ishlar kotibi
| Vilgelm fon Schoen
| 1907-yil 7-oktyabr — 1910-yil 28-iyun
| Yoʻq
|-
| Alfred fon Kiderlen-Vexter
| 1910-yil 28-iyun — 1912-yil 30-dekabr
| Yoʻq
|-
| Gottlib fon Jagow
| 1912-yil 30-dekabr — 1916-yil 22-noyabr
| Yoʻq
|-
| Artur Zimmermann
| 1916-yil 22-noyabr — 1917-yil 6-avgust
| Yoʻq
|-
| rowspan="2" |Adliya kotibi
| Rudolf Arnold Niberding
| 1893-yil 10-iyul — 1909-yil 25-oktyabr
| Yoʻq
|-
| Hermann Lisko
| 1909-yil 25-oktyabr — 1917-yil 5-avgust
| Yoʻq
|-
| rowspan="4" |Gʻaznachilik kotibi
| Adolf Vermut
| 1909-yil 14-iyul — 1912-yil 16-mart
| Yoʻq
|-
| Hermann Kuhn
| 1912-yil 16-mart — 1915-yil 31-yanvar
| Yoʻq
|-
| Karl Xelferich
| 1915-yil 31-yanvar — 1916-yil 22-may
| Yoʻq
|-
| Zigfrid fon Rodern
| 1916-yil 22-may — 1918-yil 13-noyabr
| Yoʻq
|-
| Pochta boʻyicha kotib
| Reinhold Kraetke
| 1901-yil 6-may — 1917-yil 5-avgust
| Yoʻq
|-
| rowspan="2" |Dengiz floti boʻyicha kotib
| Alfred fon Tirpitz
| 1897-yil 18-iyun — 1916-yil 15-mart
| Yoʻq
|-
| Eduard fon Kapelle
| 1916-yil 15-mart — 1918-yil 5-oktyabr
| Yoʻq
|-
| rowspan="3" |Koloniyalar boʻyicha kotib
| Bernxard Dernburg
| 1907-yil 17-may — 1910-yil 9-iyun
| Yoʻq
|-
| Fridrix fon Lindequist
| 1910-yil 10-iyun — 1911-yil 3-noyabr
| Yoʻq
|-
| Vilgelm Solf
| 1911-yil 20-noyabr — 1918-yil 13-dekabr
| Yoʻq
|-
| Oziq-ovqat boʻyicha kotib
| Adolf Tortilovich fon Batokki-Fribe
| 1916-yil 26-may — 1917-yil 6-avgust
| Yoʻq
|}

== Germaniya inqilobi ==
1918-yil davomida Germaniyaning urushni qoʻllab-quvvatlashi ish tashlashlar va siyosiy tashviqotlarning kuchayishiga olib bordi. Oktabr oyida Germaniya Imperatorlik dengiz flotidagi dengizchilar Britaniya dengiz floti bilan yakuniy toʻqnashuv uchun suzib ketish buyrugʻi oritdan qoʻzgʻolon koʻtarishdi. Kil qoʻzgʻoloni urushni tugatishga sabab boʻlgan [[Noyabr inqilobi|noyabr inqilobini]] keltirib chiqardi. Betman Xollveg Reyxstagni tinchlik muzokaralarini olib borishga koʻndirishga harakat qildi.

== Keyingi hayoti ==
[[Fayl:Bethmann_Hollweg_Grab.jpg|thumb| Bethmann Hollwegning Gohenfinowdagi qabri]]
[[Berlin|Berlindagi]] siyosatning intellektual tarafdorlari boʻlgan kansler oʻrinbosari Arnold Wahnschaffe (1865-1941) va Artur Zimmermann uning eng yaqin va qobiliyatli hamkasblari edi. Bethmann Hollweg Gʻarbiy frontda ''Flamenpolitikni'' ishlab chiqish uchun bevosita mas’ul edi.

Betmann Xollveg 1919-yil iyun oyida Ittifoqdosh kuchlardan Kayzerning oʻrniga uni sudga berishni rasman soʻradi<ref>Gary Jonathan Bass ''Stay the Hand of Vengeance: The Politics of War Crimes Tribunals'', Princeton University Press (2002) p. 77</ref>. Oliy harbiy kengash uning iltimosini eʼtiborsiz qoldirishga qaror qildi. U koʻpincha ittifoqchilar tomonidan urushning kelib chiqishi bilan bogʻliq siyosiy jinoyatlar uchun sudlanishi mumkin boʻlganlar qatorida tilga olingan.

Sobiq kansler umrining qolgan qisqa vaqtini pensiyada o‘tkazdi va o‘z xotiralari haqida yozdi. 1920-yil Rojdestvodan biroz vaqt oʻtgach, u shamollab kasallik, oʻtkir pnevmoniyaga aylandi. U 1921-yil 1-yanvarda vafot etdi. Xotini 1914-yilda vafot etgan, to‘ng‘ich o‘g‘li esa urushda halok boʻlgan edi. Betman Xollveg Xohenfinovda dafn etilgan.

Uning qizi Zex Burkeskroda [[München|Myunxendagi]] Rossiya delegatsiyasi kotibining rafiqasi edi<ref>{{Kitob manbasi|last=Jarausch|first=Konrad|title=Von Bethmann-Hollweg and the Hubris of Imperial Germany|year=1973|publisher=Yale University Press}}</ref>.

== Mukofotlar ==

=== Harbiy unvonlar ===

* Prussiya armiyasining [[General-mayor|general-mayori]]

== Yana qarang ==

* Birinchi jahon urushining sabablari
* Germaniyaning Birinchi jahon urushiga kirishi
* [[Germaniya birinchi jahon urushi davrida|Birinchi jahon urushi davrida Germaniya tarixi]]

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Commons turkum|Theobald von Bethmann Hollweg}}

* Katharine Anne Lerman: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/bethmann_hollweg_theobald_von/ „Bethmann Hollweg, Theobald von“], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-onlayn.] [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ Birinchi jahon urushi xalqaro entsiklopediyasi] .
* Internet arxivida [[iarchive:reflectionsonpt100bethuoft|''jahon urushi haqidagi mulohazalar'']]
* 20 Newspaper clippings about Theobald von Bethmann Hollweg
{{Start box}}
{{Olmoniya Kanslerlari}}

[[Turkum:1921-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1856-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo bo‘yicha siyosatchilar]]