Tokvil effekti sahifasining manbasini koʻrish

'''Tokvil effekti''' (shuningdek, '''Tokvil paradoksi''' deb ham ataladi) <ref>{{Kitob manbasi |url=https://books.google.com/books?id=fjTiqu3a1L4C&q=%22Tocqueville+paradox%22&pg=PA162 |title=Alexis de Tocqueville, the First Social Scientist |last=Elster |first=Jon |page=162 |date=2009-04-27 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521518444 |language=en}}</ref> ijtimoiy hayotdagi katta muammolar qancha yaxshilana boraversa, kichik muammolarga nisbatan norozilik shuncha oʻsib borishi hodisasi <ref>{{Kitob manbasi |last=Swedberg |first=Richard |date=2009 |title=Tocqueville's Political Economy |url=https://books.google.com/books?id=SnzS-8X0UeQC&q=tocqueville+effect&pg=PA260 |publisher=Princeton University Press |page=260 |isbn=9781400830084}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mackie|first1=Gerry|date=November 1995|title=Frustration and preference change in international migration|url=https://archive.org/details/sim_archives-europ-ennes-de-sociologie_1995_36_2/page/185|journal=European Journal of Sociology|volume=36|issue=2|pages=185–208|doi=10.1017/S0003975600007530}}</ref>. Effekt , Aleksis de Tokvilning [[Buyuk fransuz inqilobi|fransuz inqilobi]] va keyinchalik Yevropa va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlardagi]] islohotlar haqidagi kuzatishlariga asoslanadi. Taʼsirni taʼriflashning yana bir usuli „ishtaha ovqatlanadigan narsaga qarab oʻsadi“ aforizmidir<ref>{{Cite journal|last=Vernon|first1=Richard|date=July 1987|title=Citizenship and Employment in an Age of High Technology|url=https://archive.org/details/british-journal-of-industrial-relations_1987-07_25_2/page/201|journal=British Journal of Industrial Relations|publisher=Blackwell Publishing|volume=25|issue=2|pages=201–225|doi=10.1111/j.1467-8543.1987.tb00709.x}}</ref>. Misol uchun, kattaroq ijtimoiy adolatga erishilgandan soʻng, avvalgidan ham kichikroq ijtimoiy adolatsizliklarga qattiqroq qarshilik koʻrsatishi mumkin.

Bu effekt [[Teng huquqlilik|ijtimoiy tenglik]] va kutilmagan natijalar oʻrtasidagi bogʻliqlikni koʻrsatadi, chunki ijtimoiy islohotlar keraksiz umidlarni uygʻootishi mumkin<ref>{{Cite journal|last=Vernon|first1=Ronald|date=February 1979|title=Unintended Consequences|journal=Political Theory|publisher=Sage Publications|volume=07|issue=1|pages=57–73|jstor=190824|doi=10.1177/009059177900700104}}</ref>. Tokvil effektiga koʻra, [[Karl Marx|Marksning]] inqilob nazariyasidan farqli oʻlaroq, inqirozning tobora kuchayib borishi (sharoitning yomonlashuvi) natijasida ijtimoiy sharoit yaxshilangandan keyin [[inqilob]] sodir boʻlishi mumkin. <ref>{{Kitob manbasi |last=Elster |first=Jon |date=2011 |title=Tocqueville: The Ancien Régime and the French Revolution |publisher=Cambridge University Press |page=xv |isbn=978-1139498814}}</ref>

1949-yilda Xarlan Klivlend oʻzining Sovuq urush holatida ''ortib borayotgan talab inqilobini'' tushunchasini kiritdi. Shu munosabat bilan, siyosatshunos Jeyms Chouning Devis inqiloblarning J egri chizigʻini taklif qildi, unda boylik va yuksalish davrlaridan keyin inqilobga olib keladigan inqiroz davrlari keladi. Ted Robert Gurr, shuningdek, inqiloblar yaxshilanish kutilganda sodir boʻladi va aksincha, qattiq siyosat olib borilsa, ''nisbiy mahrumlik'' atamasidan foydalangan.
== Kelib chiqishi ==
Bu hodisani birinchi marta Aleksis de Tokvil oʻzining ''"Amerikada demokratiya"'' (1840-yil) kitobida tasvirlab bergan:<blockquote>"Erkaklarning imtiyozlarga boʻlgan nafratlari, imtiyozlar kamroq va ahamiyatsiz boʻlishi bilan mutanosib ravishda ortadi, shuning uchun demokratik ehtiroslar eng kam yoqilgʻi boʻlganda eng qattiq yonib ketadigandek tuyuladi. Men bu hodisaning sababini allaqachon aytib oʻtdim. Barcha shartlar mavjud boʻlganda. hech qanday tengsizlik ranjitadigan darajada katta emas, umumiy bir xillik oʻrtasida eng kichik oʻxshashlik jirkanchdir; bu bir xillik qanchalik toʻliq boʻlsa, bunday farqni koʻrish shunchalik toʻliq boʻlmaydi. Tenglikka boʻlgan muhabbat tenglikning oʻzi bilan birga doimiy ravishda ortib borishi va u oziqlangan narsadan oʻsishi kerak." <ref>{{Kitob manbasi |last=Tocqueville |first=Alexis de |title=Democracy in America |year=1840 |publisher=Saunders and Otley |location=London |chapter=Chapter III: That the sentiments of democratic nations accord with their opinions in leading them to concentrate political power |chapterurl=https://books.google.com/books?id=0EPSjMel_-kC&pg=PA106 |page=272}}</ref></blockquote>''Islohot va inqilob paradoksi'' uning keyingi kitobi ''"Eski tuzum va inqilob"'' (1856-yil) asarida tushuntirilgan:"Inqilob vayron qiladigan rejim deyarli har doim undan oldingi rejimdan yaxshiroq boʻladi va tajriba shuni koʻrsatadiki, yomon hukumat uchun eng xavfli vaqt odatda islohotlarni boshlagan paytda boʻladi".</blockquote>

== Shuningdek qarang ==

* [[Maslouning ehtiyojlar piramidasi|Maslou ehtiyojlari ierarxiyasi]]
* Taraqqiyot va qashshoqlik
* Nisbatan mahrumlik

== Maʼlumotnomalar ==
{{Manbalar|40em}}
[[Turkum:Aleksis de Tokvil]]
[[Turkum:Sotsiologik terminologiya]]
[[Turkum:Ijtimoiy harakatlar]]
[[Turkum:Siyosiy fan tushunchalari]]
[[Turkum:Epinim]]