Troides aeacus sahifasining manbasini koʻrish

{{Avtomatik taksonquti
| nomi = Oltin qushqanot
| tasvir = Golden birdwing (Troides aeacus) male Bach Ma.jpg
| izoh = Erkak kapalak
| tasvir_2 = Golden birdwing (Troides aeacus aeacus) female Siem Reap.jpg
| izoh_2 = Urg'ochi kapalak
| olam = [[Hayvonlar]]
| tip = [[Boʻgʻimoyoqlilar]]
| sinf = [[Hasharotlar]]
| turkum = [[Tangachaqanotlilar]]
| oila = [[Qaldirgʻochdumlilar]]
| urugʻ = ''[[Pachliopta]]''
| binar_nomi = ''Pachliopta pandiyana''
| muallif = [[Baron Cajetan von Felder|C.]] & [[Rudolf Felder|R. Felder]], 1860
| xilma-xillik =
| sinonimlari = * ''Ornithoptera aeacus'' C. & R. Felder, 1860
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn |
 author1 = Böhm, M. | author2 = Chowdhury, S. | author3 = Khanal, B. | author4 = Lo, P. | author5 = Monastyrskii, A. | title = ''Troides aeacus'' | date = 2020 | amends = 2018 | article-number = e.T62160A177265323 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T62160A177265323.en | access-date = 12 November 2022}}</ref>
| status2 = CITES_A2
| status2_system = CITES
| status2_ref = <ref>{{Cite Species+ |id=4260 |title=''Troides aeacus'' (C. & R. Felder, 1860) |access-date=25 July 2026}}</ref>
| sarlavha1 =
| sarlavha_matn1 =
| sarlavha2 =
| sarlavha_matn2 =
| diapazon_xaritasi = Troides aeacus and T. magellanus distribution map.png
| diapazon_xaritasi_izohi = Troides aeacus (qizil) va Troides magellanus (olovrang) turlarining tarqalish xaritasi
}}
'''Troides aeacus''' yoki '''Oltin qushqanot''' — [[Papilionidae]] oilasiga mansub boʻlgan yirik tropik kapalak turi. Troides turkumiga mansub juda yirik va chiroyli tropik kapalak turi. U oʻzining ulkan oʻlchami va yorqin oltin-sariq rangdagi orqa qanotlari tufayli shunday nom olgan<ref>{{cite journal|last=Seitz|first=A.|year=1912|title=Die Indo-Australien Tagfalter. Introduction, Theclinae, Poritiinae, Hesperiidae|journal=Grossschmetterlinge Erde|volume=9|pages=799–1107}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Panthee |first1=Shristee |last2=Smetacek |first2=Peter |date=June 2020 |title=Modifications to the Known Expanse of Indian Butterflies |url=https://www.entosocindia.org/image/catalog/bionotes/Bionotes%20pdf%20papers/Vol.%2022%20(2)/10.%20SHRISTEE.pdf |journal=Bionotes |volume=22 |issue=3 |pages=69–74 |via=The Entomological Society of India}}</ref>.

== Tarqalishi ==
Oltin qushqanot asosan [[Osiyo]] qitʼasining tropik va subtropik hududlarida keng tarqalgan. Janubiy va [[Janubi-Sharqiy Osiyo]] hududi [[Hindiston]], [[Nepal]], [[Butan]], [[Bangladesh]], [[Myanma]], [[Tailand]], [[Laos]], [[Vetnam]], [[Kambodja]], [[Malayziya]] yarim oroli va [[Indoneziya]]. [[Xitoy]]da u eng yirik kapalak turi hisoblanadi. Ular odatda issiq tropik changalzorlar, vodiylar, adirlar va dengiz sathidan 1000 metrgacha boʻlgan balandliklarda hayot kechiradi hamde asosan yomgʻirlar mavsumida faollashadi<ref>{{cite journal|last=Seitz|first=A.|year=1912|title=Die Indo-Australien Tagfalter. Introduction, Theclinae, Poritiinae, Hesperiidae|journal=Grossschmetterlinge Erde|volume=9|pages=799–1107}}</ref>.

== Tavsifi ==
Qanotlari yoyilganda 150 mm dan 160 mm gacha yetadigan yirik kapalakdir. Erkaklarining oldingi qanotlari qora rangda boʻlib, tomirlari oq chiziqlar bilan ajralib turadi. Orqa qanotlari esa yorqin oltin-sariq rangda boʻlib, chetlari qora xollar va qora tomirlar bilan bezalgan. Urgʻochilari erkaklariga qaraganda yirikroq va qanotlarida qora naqshlar hamda dogʻlar ancha koʻproq boʻladi. Koʻkrak qismi qora, boshi, boʻyni va koʻkrak yon tomonlarida qizil tuklari bor, qorni esa qora va sariq chiziqlardan iborat. Urgʻochilari yirikroq, jigarrang-qora rangda boʻlib, oq yoki kulrang tomir chiziqlari juda aniq va yorqin koʻrinadi<ref name="bingham">{{cite book |last1=Bingham |first1=C.T. |author-link=Charles Thomas Bingham |title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma |url=https://archive.org/details/butterflies02bingiala |volume=II |edition=1st |publisher= [[Taylor & Francis|Taylor and Francis, Ltd.]] |location=London |year=1907 }}</ref>.

== Hayot sikli ==
=== Tuxumi ===
Tuxumlari yumaloq, silliq va och sariq yoki sargʻish-toʻq sariq rangda boʻladi. Ularning diametri taxminan 2–2.5 mm atrofida boʻlib, kapalak oʻlchamiga nisbatan ancha yirik. Urgʻochi kapalak tuxumlarini yakka-yakka holatda, asosan Aristolochia (odatda Aristolochia tagala yoki Aristolochia debilis) turkumidagi ozuqa oʻsimliklarining barglari ostiga yoki yosh novdalariga qoʻyadi. Iqlim sharoitiga (harorat va namlikka) qarab, tuxumdan qurt chiqishi uchun odatda 5 kundan 8 kungacha vaqt ketadi<ref>{{cite book |last1=Collins |first1=N. Mark |last2=Morris |first2=Michael G. |date=1985 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/98674#page/7/mode/1up |title=Threatened Swallowtail Butterflies of the World: The IUCN Red Data Book |publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] |location=Gland & Cambridge |isbn=978-2-88032-603-6 |via=Biodiversity Heritage Library}}</ref>.
=== Lichinka ===
Yangi chiqqan qurtlar dastlab toʻq qoʻngʻir yoki qora rangda boʻladi. Katta yoshdagi qurtlar esa juda haybatli koʻrinishga ega: ularning tanasi qora-binafsha yoki toʻq jigarrang boʻlib, tanasi boʻylab goʻshtdor, yumshoq oʻsimtalar oʻsib chiqadi. Bu oʻsimtalarning uchlari koʻpincha qizgʻish yoki pushti rangda boʻladi. Qurt davri taxminan 2-3 hafta davom etadi va shu vaqt ichida u bir necha marta poʻst tashlaydi<ref name="bingham">{{cite book |last1=Bingham |first1=C.T. |author-link=Charles Thomas Bingham |title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma |url=https://archive.org/details/butterflies02bingiala |volume=II |edition=1st |publisher= [[Taylor & Francis|Taylor and Francis, Ltd.]] |location=London |year=1907 }}</ref>.


== Xususiyati ==
Qurtlar faqat zaharli Aristolochia oʻsimliklari barglari bilan oziqlangani sababli, ularning tanasida zahar [[aristolox kislotasi]] toʻplanadi. Bu esa ularni qushlar va boshqa yirtqichlar uchun mutlaqo yeb boʻlmaydigan qilib qoʻyadi. Qurt xavf sezganda, boshining orqa qismidan [[osmeteriy]] deb ataluvchi sargʻish-toiz rangli, sanchqi shaklidagi maxsus aʼzoni chiqaradi. Bu aʼzo dushmanlarni haydash uchun oʻtkir va yoqimsiz hid tarqatadi<ref>{{cite book |last1=Collins |first1=N. Mark |last2=Morris |first2=Michael G. |date=1985 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/98674#page/7/mode/1up |title=Threatened Swallowtail Butterflies of the World: The IUCN Red Data Book |publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] |location=Gland & Cambridge |isbn=978-2-88032-603-6 |via=Biodiversity Heritage Library}}</ref>.

== Galereya ==
<gallery>
File:Taecus.jpg|Ayol
File:Taecus1.jpg|erkak
File:Butterfly Male Golden Birdwing.jpg|
Troides aeacus formosanus male ventral view 20150418.jpg|erkak
Troides aeacus formosanus female back.jpg|ayol
</gallery>


== Tashqi havolalar ==
{{Commonscat|position=left|Troides aeacus}}
{{Wikispecies|Troides aeacus}}
* [http://en.butterflycorner.net/Troides-aeacus-Golden-Birdwing.983.0.html Butterflycorner]
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id405090/ Biolib]
* [http://yutaka.it-n.jp/pap/10040001.html Butterflies of Indochina]

== Manbalar ==
[[Turkum:Osiyo kapalaklari]]
[[Turkum:Kapalaklar]]