Turkiya Gretsiya munosabatlari sahifasining manbasini koʻrish

'''Turkiya-Gretsiya munosabatlari''' – tarix davomida o'zaro inqirozli va [[Gretsiya]] [[1821]]-yilda [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasidan]] mustaqillikka erishgandan beri qisqa muddatli yarashuv davrlari bilan ajralib turadi. O'shandan beri ikki davlat to'rtta yirik urushda bir-biriga duch keldi: [[Birinchi yunon-turk urushi|1897-yilgi Yunoniston-Turkiya urushi]], [[Birinchi Bolqon urushi]] (1912-1913), [[Birinchi jahon urushi|Birinchi Jahon urushi]] [[Grek-turk urushi|va 1919-1922-yillardagi Yunoniston-Turkiya urushi]]. Mamlakatlar oʻrtasidagi davlat chegarasining uzunligi 192 km<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html|sarlavha=The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=2016-04-03|arxivsana=2016-08-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160825033157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html}}</ref>.

'''Diplomatik missiyalar'''

* [[Afina (shahar)|Afinada]] [[Turkiya]] elchixonasi va [[Saloniki]], [[Komotini]] va [[Rodos (shahar)|Rodosda]] bosh konsullik mavjud.
* [[Anqara|Anqarada]] [[Gretsiya]] elchixonasi va [[Istanbul]], [[Izmir]] va [[Edirne|Edirneda]] bosh [[Konsullik|konsulliklari]] bor.

=== Usmonli davri ===
Yunon davlati [[Yunon inqilobi|1821-1829-yillardagi milliy ozodlik urushi]] davrida [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonlilar imperiyasidan]] mustaqillikka erishdi. Uning chegaralari [[1832|1832-yilda]] tan olingan: materik Gretsiyadagi [[Arta (shahar, Gretsiya)|Arta]] shahridan Volosgacha bo'lgan hudud, shuningdek, [[Euboea]]<nowiki/>oroli, Egey dengizidagi [[Kiklad orollari|Sikladlar]] . Yunonlar yashagan hududning qolgan qismi, jumladan [[Krit]] orollari, [[Qibris|Kipr]], Egey dengizining boshqa orollari, [[Epir|Epirus]], [[Tesaliya|Fesaliya]], [[Makedoniya (tarixiy viloyat)|Makedoniya]] va Frakiya hududlari turklar hukmronligi ostida qoldi. Bundan tashqari, hozirgi Turkiya hududida - [[Izmir]] atrofidagi [[Aegean mintaqasi|Egey mintaqasi]] va [[Qora dengiz|Qora dengizdagi]] [[Pont|Pontus]] mintaqasida 1 millionga yaqin yunonlar yashagan. 19-asrdagi yunon siyosatchilari [[Ellinizm|tarixan]] [[yunonlar]] yashagan barcha hududlarni [[Vizantiya imperiyasi]] namunasidagi yunon davlatiga birlashtirishga intildi; ular Istanbulni davlatning poytaxti yoki yunoncha tarzda - [[Konstantinopol]] deb bilishgan. Bu kontseptsiya [[Katta g'oya (Gretsiya)|Buyuk g'oya]] sifatida tanilgan. Turklar, tabiiyki, yunonlarning bunday rejalariga juda dushman edilar. Buyuk davlatlar Usmonli imperiyasini “Yevropaning kasal odami” deb hisoblagan bo‘lsalar-da, uning yerlarini bo‘lish masalasini kelisha olmadilar va bir ma’noda hal qila olmadilar. Ushbu masala atrofida intrigalar olib borildi, ular imperiyaning mulkini asta-sekin kamaytirdi, lekin ayni paytda uning yakuniy qulashini ushlab turdi. Bunday siyosat Yunoniston va Usmonli imperiyasi o'rtasidagi munosabatlarning yanada keskinlashishiga yordam berdi. [[Qrim urushi]] ( [[1854|1854-1856]] ) [[1856|davrida]] [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va [[Fransiya]] Usmonlilar imperiyasi bilan ittifoqchilikda Rossiya imperiyasiga qarshi kurashdilar. Gretsiya Usmonlilar hududida partizan harakatlarini qo'llab-quvvatladi (qarang [[Qrim urushi paytida Gretsiya]] ). [[Rossiya-Turkiya urushi (1877-1878)|1877-1878-yillardagi Rossiya-Turkiya urushi]] paytida yunonlar hududiy egallash maqsadida urushga qo'shilishga tayyor edilar, ammo G'arb davlatlarining bosimi ostida ular mojaroda samarali ishtirok eta olmadilar. Biroq, [[1881|1881-yilda]] [[Berlin kongressi|Berlin Kongressining]] qarori bilan Fesaliya va Epirning bir qismi Gretsiya hududiga qo'shildi. [[1897]]-yilda Kritdagi qo'zg'olon [[Birinchi yunon-turk urushi|yunon-turk urushining]] boshlanishiga olib keldi. Yunon armiyasi hali ham tayyor emas edi va Usmonli qo'shinlarini shimoliy chegara bo'ylab o'zlarining istehkomlaridan siqib chiqara olmadi va Usmonlilarning qarshi hujumlaridan so'ng urush Gretsiyaning sharmandali mag'lubiyati bilan yakunlandi, bu esa kichik bo'lsa ham, hududiy yo'qotishlarga olib keldi va [[Krit]] protektorat ostida mustaqilligini e'lon qildi. Buyuk davlatlarning <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244151/Greco-Turkish-wars#ref=ref134897|sarlavha=Encyclopaedia Britannica Online: Greco-Turkish Wars, accessed 18.07.2009|qaralgan sana=2011-11-15|arxivsana=2011-03-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110314161612/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244151/Greco-Turkish-wars#ref=ref134897}}</ref> 1908-yilda “Yosh turklar [[Yosh turklar inqilobi|inqilobi]] ” yakunlanib, Usmonlilar imperiyasida hokimiyatni [[yosh turklar]] qoʻlga kiritgach, gʻolib maʼmuriyat davlatni mustahkamlash yoʻlini belgiladi. Natijada imperiyadagi nasroniy ozchiliklarning ahvoli yanada yomonlashdi. Bolqon urushlari mintaqada kuchayib borayotgan keskinlikning bevosita natijasi edi. Ular tugagandan so'ng, Bolgariya va Serbiya bilan ittifoqchilikda kurashgan Gretsiya Kritni, bir qator orollarni, [[Saloniki]] shahri bilan Tesaliya, Epirus va Makedoniya viloyatlarini qaytarib oldi.

==== Birinchi jahon urushi va ikkinchi yunon-turk urushi ====
[[Gretsiya]] [[1917]]-yilda [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushiga]] kirdi. [[Gretsiya]] Buyuk Britaniya va Fransiyaning siyosiy ko'magida [[Konstantinopol]] (hozirgi [[Istanbul]] ) va [[Smirna]] (hozirgi [[Izmir]] )ni qaytarib olishni xohladi, ular Gretsiyaga [[Qibris|Kiprni]]<nowiki/>qaytarishni va'da qildilar. Urush davomida yunonlar va turklar o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri janglar kam bo'lsa-da, [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasining]] parchalanishi [[1918]]-yilda boshlangan. [[1920|1920-yilda]] [[Sevr shartnomasi|Sevr shartnomasidan]] so'ng [[Gretsiya]] [[Sharqiy Frakiya|Sharqiy Frakiyani]] va [[Smirna]] atrofidagi G'arbiy Anadoluda taxminan 17 000 km² maydonni oldi. Bu shartnoma Usmonli hukumati tomonidan imzolangan, ammo parlament tomonidan tasdiqlanmagani uchun hech qachon kuchga kirmagan. [[1919]][[15-may|-yil 15-mayda]] [[Gretsiya]] [[Antanta]] mandati ostida [[Smirna|Smirnani]] egallab oldi va [[Sevr shartnomasi|Sevr shartnomasiga]] Turkiya muxolifatining yetakchisiga aylangan [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol]] Posho (keyinchalik [[Mustafa Kemal Atatürk|Otaturk]] ) [[1919]] [[19-may|-yil 19-mayda]] [[Samsun|Samsunga]] tushdi. Bu kun [[Turkiyaning mustaqillik urushi|Turkiyaning mustaqillik urushining]] boshlanishi hisoblanadi, uning birinchi maqsadi "buyuk davlatlar" - [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], [[Fransiya|Fransiya]], shuningdek, [[Italiya]] va [[Gretsiya|Gretsiyaning]] bosqinchi kuchlariga qarshi uyushgan milliy harakatni yaratish edi. [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol]] [[Anqara|Anqarada]] mustaqil hukumat tuzdi va vatanparvarlarni [[Sevr shartnomasi]] kuchga kirmasligi uchun kurashga undadi.

[[Turk Qurolli Kuchlari|Turk armiyasi]] [[1922]] [[9-sentabr|-yil 9-sentabrda]] [[Izmir|Izmirni]] bosib oldi va shu tariqa [[Grek-turk urushi|urushda]] gʻalaba qozondi. [[Smirna|Smyrnaning]] [[Yunonlar|yunon aholisi]][[qirg'in|qirg'inga]] uchradi ( [[Smirnadagi qirg'in|Smyrna Massacre]] ). [[Gretsiya quruqlik kuchlari|Yunon qo'shini]] va boshqaruvi [[Onadoʻli|Anado'lini]] tark etdi. [[1922]] -[[11-oktabr|yil 11-oktyabrdagi]] [[Mudan sulh|Mudan sulh shartnomasi]] [[Grek-turk urushi|urushga]] chek qo'ydi. [[Sevr shartnomasi|Sevr]] [[Lozanna shartnomasi|shartnomasi 1923-yildagi Lozanna tinchlik shartnomasi]] bilan almashtirildi, unga ko'ra [[Turkiya|Turkiyaning]] yangi chegaralari o'rnatildi va [[Yunon-turk aholi almashinuvi|grek-turk o'rtasida majburiy aholi almashinuvi]] amalga oshirildi. Natijada, yangi [[Turkiya|Turkiyadagi]] yarim millionga yaqin [[Turkiyadagi yunonlar|yunonlar]] avtomatik ravishda [[Qochqinlar|qochqinga]] aylandi, shuningdek, yarim million [[musulmon]] [[Gretsiya|Gretsiyani]] tark etib, [[Turkiya|Turkiyaga]] ko'chib o'tishga majbur bo'ldi. [[Yunon-turk aholi almashinuvi|Ayirboshlash]] faqat [[Istanbul]] aholisi va [[Imbros]] va [[Tenedos]] orollariga tegishli emas edi. Urushning baxtsiz natijalari va sezilarli talofatlar tufayli yunon tarixshunosligida [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyingi voqealar [[Kichik Osiyo falokati]] deb ataladi. Ikkala qo'shin ham - [[Pravoslaviye|pravoslav]] [[Yunonlar|yunonlarga]] nisbatan [[Turk Qurolli Kuchlari|turk]] va [[musulmon]][[Turklar|turklarga]] nisbatan [[Gretsiya quruqlik kuchlari|yunon]] - [[Harbiy jinoyatlar|urush jinoyatlarini sodir]] etgan. Shu bilan birga, [[Gretsiya]] [[Turkiya|Turkiyani]] [[Yunonlar|yunonlarni]] yo'q qilish bo'yicha maqsadli harakatlarda ayblaydi - [[1914|1914-1923-yillarda]] [[yosh turklar]] tomonidan tarixiy Pont yunonlariga qarshi [[1923|amalga]] oshirilgan [[Pontiyalik yunonlarning genotsidi]] . Turli hisob-kitoblarga ko‘ra, genotsid qurbonlari soni 350 000 dan 1 700 000 kishigacha <ref name="UNdoc">[http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=E/CN.4/1998/NGO/24&Lang=E United Nations document E/CN.4/1998/NGO/24] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221216180848/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=E%2FCN.4%2F1998%2FNGO%2F24&Lang=E |date=2022-12-16 }} (page 3) acknowledging receipt of a letter by the «International League for the Rights and Liberation of Peoples» titled «A people in continued exodus» (i.e., Pontian Greeks) and putting the letter into internal circulation (Dated 1998-02-24)

If above link doesn’t work, [http://ap.ohchr.org/search/maine.htm search United Nations documents] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221018064225/https://ap.ohchr.org/search/maine.htm |date=2022-10-18 }} for «A people in continued exodus»</ref>

'''Urushlararo davr'''

Urushdan keyingi davlatlar rahbarlari [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafo Kamol]] va [[Elefterios Venizelos]] bir necha yillik muzokaralardan so'ng nihoyat [[1930|1930--yilda]] Gretsiya va Turkiya o'rtasida diplomatik munosabatlar o'rnatdilar. Venizelos [[Istanbul]] va [[Anqara|Anqaraga]]<nowiki/>rasmiy ziyorat qildi. Gretsiya hozirgi Turkiya tarkibiga kirgan hududlarga bo'lgan barcha da'volaridan voz kechdi. Buning ortidan [[1934|1934-yilda]] [[Bolqon Antantasi|Bolqon pakti]] imzolandi, unga [[Gretsiya]], [[Turkiya]], [[Yugoslaviya qirolligi|Yugoslaviya Qirolligi]] va [[Ruminiya]] ittifoqqa kirdi. Shartnoma o'zaro yordam va hamkorlikni nazarda tutgan. Har ikki davlat ham tinchlikni istashlarini tan oldi va bu borada ikki tomonlama uchrashuvlar tez-tez bo‘lib bordi. Venizelos va Otaturk hatto [[Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel Tinchlik mukofotiga]] nomzod bo'lgan.[[1941|1941-yilda]] Turkiya Afinaning Axis bosib olinishidan keyin Gretsiyaga gumanitar yordam yuborgan birinchi davlat bo'ldi. Turkiya prezidenti [[İsmet İnönü]] o‘n to‘qqiz yil avval o‘zi qarshi kurashgan xalqqa yordam berish to‘g‘risidagi qarorni imzoladi. Mahsulotlar Turk [[Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy Harakati|Qizil Yarim Oy]] Tashkiloti tomonidan yig'ilib, Istanbul portidan Gretsiyaga jo'natildi.Ayni paytda Turkiya [[1941]]-yil iyun oyida [[Uchinchi reyx|fashistlar Germaniyasi]] bilan doʻstlik va hamkorlik shartnomasini imzoladi <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/assets1.html|sarlavha=Jewish Virtual Library|qaralgan sana=2011-11-15|arxivsana=2011-07-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110717011739/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/assets1.html}}</ref>. [[Sovuq urush]] boshlanishi bilan [[1953]]-yilda [[Gretsiya]], [[Turkiya]] va [[Yugoslaviya]] [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqiga]] qarshi yangi {{Tarjima qilinmagan 5|Балканский пакт (1953)|Балканский пакт|en|Balkan Pact (1953)}}<ref>David R. Stone, «The Balkan Pact and American Policy, 1950—1955,» East European Quarterly 28.3 (September 1994), pp. 393—407.</ref>.

==== Kipr inqirozi va turklar ====
[[Qibris|Kipr]] 1950-yillardan keyin yunon-turk munosabatlaridagi asosiy g'azabga aylandi. Bu vaqtga kelib orol Buyuk Britaniyaning [[Protektorat|protektorati]] ostida edi, orolning grek aholisi umumiy aholining 82% ni tashkil etdi. Shuningdek, [[Kipr yunonlari|Kipr yunonlarining]] aksariyati Gretsiya bilan [[Enosis|birlashishni]] xohlashdi. Shu munosabat bilan, 1930-yillarda fuqarolik itoatsizligi harakatlari o'tkazildi, ammo Buyuk Britaniyaga qaram bo'lgan Gretsiya hukumati hech qachon o'z vatandoshlarini qo'llab-quvvatlamadi.[[Makarios III|Arxiyepiskop Makarios III]] boshchiligidagi Kipr yunonlari Gretsiya bilan ittifoq tuzganlarida va [[EOKA]] xalq ozodlik harakati oʻz oldiga Britaniya mustamlakachiligidan ozod boʻlish va Gretsiya bilan ittifoq tuzish yoʻlini maqsad qilib qoʻyganlarida Kipr masalasi yana paydo boʻldi. Nihoyat, Gretsiya Bosh vaziri [[Aleksandros Papagos]] Kipr masalasini [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|Birlashgan Millatlar Tashkilotiga]] olib keldi. Shu bilan birga, [[1955|1955-yilda]] [[Istanbul pogromi]] bo'lib o'tdi, bunga javoban Gretsiya Turkiya bilan diplomatik munosabatlarni to'xtatdi va shu bilan [[1953]]-yildagi Bolqon pakti bilan tuzilgan ittifoq buzildi.[[1960|1960-yilda]] Kipr bo'yicha murosa qarori qabul qilindi: orol mustaqil deb e'lon qilindi. Yunon va turk qo'shinlarining ikkita kichik bo'linmasi kafil sifatida orolga tushdi. Gretsiya Bosh vaziri [[Konstantinos Karamanlis]] bu reja ortidagi asosiy mafkurachi edi, bu esa Turkiya bilan munosabatlarning darhol yaxshilanishiga olib keldi, ayniqsa [[Adnan Menderes]]Turkiyada hokimiyatdan chetlashtirilgach.[[1963|1963-1964-yillarda]] [[1964|orolda]] yangi g'alayonlar ko'tarildi. 1963 yil 30 dekabrda arxiyepiskop Makarios III Kiprning normal faoliyat yuritishiga imkon beradigan 13 ta konstitutsiyaga o'zgartirish kiritishni taklif qildi. Biroq Turkiya Kipr va Gretsiya o'rtasidagi yaqinlashishga qarshi murosasiz pozitsiyani egalladi va aslida urushni muqarrar qildi. [[1964]]-yil [[Avgust|avgust oyida]] turk samolyotlari Kiprdagi turklar tomonidan bosib olingan [[Kokkina|Erenkoy]] qishlog'ining chekkasida yunon otryadlarini bombardimon qildi. Mojaro natijasida Turkiyadagi yunon ozchiligi yangi inqirozni boshdan kechirdi, ko'plab yunonlar mamlakatdan qochib ketishdi va hatto [[Konstantinopol patriarxi|Ekumenik Patriarxni]] Konstantinopoldan haydab chiqarish tahdidlari ham paydo bo'ldi. Oxir-oqibat, BMT aralashuvi yana bir murosa yechimiga olib keldi.Kipr mojarosi xavfi Yunonistonning liberal hukumati [[Papandreu, Georgios (katta)|Georgios Papandreu]] tomonidan biroz yumshatildi, ammo [[1967]]-yil aprel oyida Gretsiyada harbiy to'ntarish sodir bo'ldi, " [[qora polkovniklar]] " xuntasi hokimiyatga keldi. Xuntaning tashqi siyosati noqulay edi, vaqti-vaqti bilan Turkiya bilan yangi to'qnashuvlar bo'lib turdi. Ayni paytda Turkiya Gretsiya rejimining Kiprda davlatni Gretsiya bilan birlashtirish uchun davlat to‘ntarishini rejalashtirayotganidan haqli ravishda gumon qildi.[[1974]][[15-iyul|-yil 15-iyulda]] Kiprda Gretsiya harbiy xuntasi koʻmagida davlat toʻntarishi boʻlib oʻtdi. Prezident Makarios hokimiyatdan chetlashtirildi va [[London|Londonga]] qochishga majbur bo'ldi, Gretsiya bilan ittifoq tuzishni targ'ib qilgan millatchi [[EOKA]] guruhi hokimiyatga keldi. EOKAning sobiq a'zosi [[Nikos Sampson]] prezident etib tayinlandi.Bunday sharoitda Turkiya [[1974]]-yil 20 iyulda Tsyurix-London kelishuvlari qoidalaridan foydalanib, go‘yoki respublikada davlat to‘ntarishidan oldin mavjud bo‘lgan avvalgi huquqiy rejimni tiklash maqsadida [[Turkiyaning Kiprga bosqini|orolga]] bostirib kirdi. Turk qo'shinlarining [[Girne|desanti Kireniya]] shahrida bo'lib o'tdi. Ushbu bosqin orolning shimoliy qismini, ya'ni uning umumiy maydonining 37% doimiy ishg'oliga aylandi. Kipr yunonlari chiqarib yuborildi.Gretsiya va Turkiya o'rtasidagi urush yana davom etdi, ammo Sampsonning navbatdagi to'ntarishi muvaffaqiyatsizlikka uchradi va arxiyepiskop Makarios III mamlakatga qaytib, prezidentlik lavozimini egalladi. [[Qora polkovniklar|Qora polkovniklarning harbiy xuntasi,]] Kiprdagi muvaffaqiyatsizlikdan so'ng, ojiz bo'lib chiqdi va [[24-iyul|24-iyulda]] mamlakat demokratiyaga qaytdi ( [[Metapolitefsi]] ). Biroq, yunon-turk munosabatlariga tuzatib bo'lmaydigan zarar yetkazildi va [[Shimoliy Kipr|Shimoliy Kipr Turk Respublikasi]] hozirgi kunga qadar faqat Turkiya tomonidan tan olingan, jahon hamjamiyati bu hududni Turkiya tomonidan bosib olingan deb hisoblaydi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/documents/sc/res/1984/scres84.htm|sarlavha=According to the United Nations Security Council Resolutions 550 and 541|nashriyot=Un.org|sana=|qaralgan sana=2009-03-27|arxivurl=https://www.webcitation.org/6AKjtzn9m?url=http://www.un.org/documents/sc/res/1984/scres84.htm|arxivsana=2012-08-31}}</ref>.

'''Egey mojarosi'''

Ikki marta - 1987-yilda va 1996-yil boshida - [[Egey dengizi]] suvlari va uning ustidagi havo bo'shlig'ida suverenitet va turdosh huquqlar masalalari bo'yicha kelishmovchilik ikki davlat o'rtasida harbiy harakatlar boshlanishiga yaqin bo'lgan inqirozli vaziyatlarga olib keldi.

1999-yildan beri Davos jarayoni deb ataladigan yaqinlashuvga urinishlar 1988-yildayoq bosh vazirlar [[Andreas Papandreu|A.Papandreu]] va [[Turgut Özal|T.O‘zal]] tomonidan amalga oshirilgan. O'zaro munosabatlarning sezilarli darajada isishi uchun turtki bo'ldi. 1999-yilning ikkinchi yarmidagi [[Yunon-turk zilzila diplomatiyasi|zilzila diplomatiyasi]], har ikki davlat (birinchi navbatda Turkiyadagi [[Izmit]] va Gretsiyadagi [[Afina (shahar)|Afinadan]] keyin) kuchli zilzilalar ( [[Izmit zilzilasi]] )dan qattiq zarar ko'rganida: o'zaro hamdardlikning o'z-o'zidan paydo bo'lgan to'lqini davlatlar o'rtasidagi munosabatlarning yaxshilanishiga yordam berdi, bu ko'plab xorijiy kuzatuvchilarni hayratda qoldirdi.

2001-yildan 2011 yilgacha Gretsiyaning Turkiyaga yillik eksporti deyarli 10 baravarga oshdi: 266 million dollardan 2 569 million dollargacha<ref>Калугин П. Е. Современное стратегическое сотрудничество Российской Федерации с Турцией в сфере энергетики. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Иркутск, 2014. — С. 168. Режим доступа: http://isu.ru/ru/science/boards/dissert/dissert.html?id=5 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221216180848/https://isu.ru/ru/science/boards/dissert/dissert.html?id=5 |date=2022-12-16 }}</ref>. [[Papandreu, kichik Georgios|Georgios Papandreu]] tashqi ishlar vaziri (2009 yildan) va keyin 2011-yil noyabrigacha [[Gretsiya Bosh vaziri|Gretsiya Bosh vaziri boʻlib]], Turkiya tashqi ishlar vaziri Ismoil Jem va keyinroq Turkiya Bosh vaziri [[Recep Tayyip Erdoğan|Rajab Erdoʻgʻon]] bilan muzokaralar natijasida munosabatlarni yaxshilashda sezilarli yutuqlarga erishdi. [[Gretsiya hukumati|Gretsiya hukumatining]] Turkiyaning Yevropa nuqtai nazarini qo'llab-quvvatlash siyosatining natijasi. Biroq, 2005 yilda o'tkazilgan so'rovlar shuni ko'rsatdiki, yunonlarning atigi 25% Turkiya [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqiga]] qo'shilishi kerak, deb hisoblaydi<ref>{{Veb manbasi|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/4298408.stm|sarlavha=BBC Analysis: EU views on Turkish bid|qaralgan sana=2011-11-15|arxivsana=2020-06-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200605165128/http://news.bbc.co.uk/2/hi/4298408.stm}}</ref>. 2010-yilda [[Turkiya Bosh vaziri]] Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bir necha vazirlar bilan Afinaga rasmiy tashrif bilan keldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://ru.euronews.net/2010/05/14/turk-greek-talks-focus-on-defence-spending/|sarlavha=Премьер-министр Турции прилетел в Афины|qaralgan sana=2011-11-15|arxivsana=2012-08-31|arxivurl=https://www.webcitation.org/6AKjwSWRK?url=http://ru.euronews.com/2010/05/14/turk-greek-talks-focus-on-defence-spending/}}</ref>. Ayni paytda, [[Gretsiya politsiyasi|Gretsiya politsiyasining]] ma'lumotlariga ko'ra, 2010-yilda turkiyalik [[Noqonuniy migratsiya|noqonuniy muhojirlarning]] ulushi sezilarli darajada oshgan, hibsga olinganlar soni, xususan, [[Evros]] chegarasida, 2009 yilga nisbatan 371,94% ga oshgan<ref>[http://www.ana-mpa.gr/anaweb/user/showplain?maindoc=9218179&maindocimg=7698582&service=102] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191215131926/http://www.ana-mpa.gr/anaweb/user/showplain%3Fmaindoc%3D9218179%26maindocimg%3D7698582%26service%3D102|date=2019-12-15}}<span> Police data on illegal migrants — </span>[[ana-mpa]]</ref>. 2010-yil noyabr oyida [[WikiLeaks|Wikileaks]] [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShning]] [[Anqara|Anqaradagi]] elchisi Jeyms Jeffrining<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Leaked cables reveal close US interest in Turkish coup plans |url=http://www.todayszaman.com/news-228304-leaked-cables-reveal-close-us-interest-in-turkish-coup-plans.html |qaralgan sana=2022-12-16 |arxivsana=2011-01-20 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110120043718/http://todayszaman.com/news-228304-leaked-cables-reveal-close-us-interest-in-turkish-coup-plans.html }}</ref> 2012-yil iyun oyida tashqi ishlar vaziri [[Avramopulos, Dimitris|D.]] [[Avramopulos, Dimitris|Avramopulos]], taniqli yunon-turk do'stligi chempioni va Turkiya Bosh vaziri R. Erdog'an'''<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/greek-fm-turkish-pms-friend.aspx?pageID=238&nID=23865&NewsCatID=338 Greek FM Turkish PM’s friend] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170109022534/http://www.hurriyetdailynews.com/greek-fm-turkish-pms-friend.aspx?pageID=238&nID=23865&NewsCatID=338|date=2017-01-09}} [[Hürriyet]], 23 June 2012.</ref>.''' 

'''Migrantlar bilan inqiroz'''

O‘tgan yillarda (2021, 2022) [[Afrika]] va [[Osiyo|Osiyodan]] Yevropa davlatlariga migrantlar oqimi kuzatildi. Shu jumladan Gretsiya. Muhojirlar Turkiya qirg‘oq qo‘riqlash xizmatining harakatsizligi bilan puflanuvchi qayiqlar va boshqa suv kemalarida chegaradagi Gretsiya orollariga olib ketilmoqda. Gretsiya muhojirlarni qabul qilmaydi, Turkiya esa ularni qaytarib olishdan bosh tortadi. Gretsiya dengiz huquq-tartibot idoralari ushbu muhojirlarni Turkiya hududiy suvlariga itarib yuborayotgani haqida maʼlumotlar bor. Qaytish yo‘lida Turkiya hukumati muhojirlardan qutqaruv ishlarini olib borishga va ma’lumotlarni olishga majbur bo‘lmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.aa.com.tr/ru/турция/у-побережья-кушадасы-в-турции-спасены-67-нелегальных-мигрантов/2565062|sarlavha=У побережья Кушадасы в Турции спасены 67 нелегальных мигрантов|ish=www.aa.com.tr|qaralgan sana=2022-04-30|arxivsana=2022-04-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220430082524/https://www.aa.com.tr/ru/%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%8F/%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D1%8C%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B-%D0%B2-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%8B-67-%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%BC%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2/2565062}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}


[[Turkum:Turkiya munosabatlari]]
[[Turkum:Gretsiyaning ikki tomonlama aloqalari]]
[[Turkum:Turkiyaning ikki tomonlama aloqalari]]