Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Turkiyada taʼlim

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
(Turkiyada ta'limdan yoʻnaltirildi)
Туркиянинг Бурса шаҳридаги Улудағ Университетининг психология бўлимида кўпчилик аёллардан иборат синфдан саҳна кўринишидан лавҳа. Туркияда энг яхши беш университетдаги ходимларнинг 47,5 фоизини аёллар ташкил этади, бу уларнинг АҚШ (35,9 фоиз), Дания (31 фоиз) ва Япониядаги (12,7 фоиз) тенгдошларига қараганда юқорироқдир[1].

Туркияда таълим Отатурк ислоҳотларига мувофиқ ташкил этилган миллий тизим билан бошқарилади. Бу миллатнинг ижтимоий ва иқтисодий институтлари учун моҳир профессионал синфни ишлаб чиқаришга мўлжалланган давлат томонидан назорат қилинадиган тизим ҳисобланади[2].

Мажбурий таълим 12 йил давом этади. Бошланғич ва ўрта таълим давлат томонидан молиялаштирилади ва давлат мактабларида 6 ёшдан 19 ёшгача бўлганлар учун бепул. Ўрта ёки ўрта мактабда таълим мажбурий эмас, лекин кейинчалик университетларга ўтиш учун талаб қилинади. Туркияда 2022-йилга келиб 200 дан ортиқ университет мавжуд бўлиб[3] ÖСЙС, шундан сўнг ўрта мактаб битирувчилари ўз натижаларига кўра университетга қабул қилинадилар.

Туркияда 2019-йил ҳолатига кўра, барча муносиб болалар орасида бошланғич мактабга қабул қилинганларнинг 97 фоизи мавжуд. Суриялик қочқинлар инқирози билан бу рақам сезиларли даражада камайди. Инқироз даврида кўплаб Суриялик болалар мактабни тарк этишди[4].

2002-йилда Туркияда таълимга сарфланган умумий харажатлар Миллий таълим вазирлиги орқали ажратилган давлат бюджети ҳамда хусусий ва халқаро фондларни ҳисобга олган ҳолда 13,4 миллиард долларни ташкил этди[5]. Туркияда таълим муассасаларига сармоя қилинган миллий бойлик улуши ОЭCД мамлакатларидаги ўртачадан юқори[6]. Туркиянинг илмий ва технологик тадқиқот кенгаши Туркиядаги асосий миллий Ар-ге органи деб ҳисобланади.

Тарихи

Тасвирдаги Беязид давлат кутубхонаси 1884-йилда ташкил этилган.
Беязид давлат кутубхонаси 1884-йилда ташкил этилган.
Истанбул университети Туркиядаги энг қадимги университет ҳисобланади.
Усмонли империяси давридаги қизлар учун Митҳатпаша бошланғич мактаби (1920-йиллар).
Бунда Пҳанар юнон православ коллежи 1454-йилда Усмонли империясида ташкил этилган юнон мактаби тасвирланган.

Туркия Республикаси ташкил топганидан кейин Маориф Вазирлигининг ташкил этилиши босқичма-босқич ривожланиб борди ва 1933-йилда чиқарилган 2287-сонли қонун билан қайта ташкил этилди. Вазирлик ўз номларини бир неча бор ўзгартирди. У Маданият вазирлиги (1935-1941) тасарруфига кирди ва Халқ таълими, ёшлар ва спорт ишлари вазирлиги (1983-1989) деб аталди. Ўшандан бери у Халқ Таълими Вазирлиги деб номланади[7]. Республикага бўлишига қадар таълим муассасалари миллий хусусиятга эга бўлишдан йироқ эди. Мактаблар бир-биридан мустақил вертикал муассасалар бўлган учта алоҳида каналда ташкил этилган. Бу ташкилотда биринчи ва энг кенг тарқалгани Қур’онни араб тили ва ёдлашга асосланган туман мактаблари ва мадрасалари, иккинчиси — ислоҳот мактаблари ва инновацияларни қўллаб-қувватловчи лицейлар, учинчиси — чет эл тилини қўллаб-қувватловчи коллеж ва озчилик мактаблари . тил таълими[7]. 

1924-йил 3-мартда 430-сонли „Таълимни интеграциялаш тўғрисида“ ги қонун қабул қилинди. Ушбу қонун билан учта алоҳида канал бирлаштирилди, биринчиси ёпилди, иккинчиси ишлаб чиқилди ва учинчиси бўлса, Таълим вазирлигининг текшируви ва мониторингига олинди. Унинг мақсадларидан бири таълим соҳасида дунёвийликни қўллаш эди[7]. 1926-йил 22-мартда чиқарилган 789-сонли Маориф Ташкилоти тўғрисидаги қонунга кўра Халқ таълими вазирлигига Халқ таълими вазирлигидан бошқа вазирлик томонидан очилган ёки очиладиган давлат ва хусусий мактабларнинг даражалари ва тенгликларини белгилаш масъулияти юкланган. .Ушбу Қонун, „Миллий таълим вазирлигининг рухсати ва розилигисиз Туркияда ҳеч қандай мактаб очилмайди“ ёки „ ўқув дастурлари Миллий таълим вазирлиги томонидан тайёрланади“ каби янги тартибларни олиб келди. Илгари маҳаллий давлат ҳокимияти органларига раҳбарлик қилган касб-ҳунар-техника таълими муассасалари Халқ таълими вазирлиги тасарруфига ўтказилди[7].

1923-24-йилларда Туркияда 7000 дан сал кўпроқ ўрта мактаб ўқувчилари, 3000 га яқин лицей ўқувчилари, 2000 га яқин техникум талабалари ва расман 18.000 та мадраса талабалари бўлган, улардан 6000 нафари ҳақиқий талаба, қолганлари эса рўйхатдан ўтганлар ҳарбий хизматдан четлатилган[8]. Ўша пайтда Туркия аҳолиси 13-14 миллион киши эди.

Туркияда тил ислоҳоти олдидан саводхонлик даражаси (1927). 1950-йилга келиб саводхонлик даражаси эркаклар ўртасида 48,4% ва аёллар ўртасида 20,7% гача кўтарилди. Замонавий Туркияда бу кўрсаткич 98,3% ни ташкил қилади[9].

1928-йил 1-ноябрда лотин алифбосига асосланган янги алифбони жорий этиш тўғрисидаги 1353-сонли қонун қабул қилинди. Турк тилини чет тиллар таъсиридан ҳимоя қилиш, илм-фан таклиф қилганидек такомиллаштириш ва турк тилидан нотўғри фойдаланишнинг олдини олиш мақсадида 1931-йилда Турк Тарих Жамияти, 1932-йилда Турк Тили Жамияти ташкил этилди[7]. Республикачи Туркия ҳукумати дастлаб вазирлик томонидан тайинланган кишилар томонидан бошқариладиган ўн иккита таълим округига эга бўлган, бироқ кейинчалик маҳаллий ҳокимиятларга кўпроқ ваколатлар берган, таълим бўйича директорлар эса вилоят ҳокимиятлари томонидан тайинланган.

  • 1923-йилда 5100 та мактаб бўлса, 2001-йилда бу кўрсаткич 58,8 мингтага кўтарилди.
  • 1923-йилда 361,5 минг талаба бўлган бўлса, 2001-йилда бу рақам 16 миллионга кўтарилди.
  • 1923-йилда 12200 нафар ўқитувчи ишлаган бўлса, 2001-йилда бу рақам 578800 нафарга етди.
  • 1924-йилда 479 та мадраса (ислом мактаблари); уларнинг ҳар бирида ўртача 1 ёки 1,5 ҳоcа (ўқитувчи) бўлган. Ўша йили Тевҳид-и Тедрисат қонуни билан барча мадрасалар ёпилди[8].

1938-йилда қишлоқ аёлларининг кейинги таълимини қўллаб-қувватлаш мақсадида аёллар учун кўчма курслар ташкил этилди. Ушбу курсларга бошланғич мактабни битирган ёшлар, шунингдек, 45 ёшгача бўлган аёллар сараланиб олинди. Курс 8 ой давом этди ва кейин ўқитувчилар кейинги қишлоққа боришди[10]. 1940-йилдан 1974-йилгача 13 429 курсда деярли 305 000 аёл қатнашди. Курсларни 240 мингга яқин киши муваффақиятли тамомлади[11].

Босфор яқинидаги Истанбулдаги Кулели ҳарбий лицейи .

1997-йилгача Туркияда болалар беш йиллик таълим олишлари шарт эди. 1997-йилги ислоҳотлар саккиз йиллик мажбурий таълимни жорий қилди[12]. 2012-йил март ойида киритилган янги қонунчилик мажбурий таълимни 12 йилга узайтирилди (İлкöğретим ве Эğитим Кануну иле Базı Канунларда Деğиşиклик Япıлмасıна Даир Канун)[13].

2017-йил июл ойида Адолат ва тараққиёт партияси (АКП) ҳукумати мактаблар учун янги ўқув дастурини тақдим этди, жумладан, эволюция назариясини олиб ташлади ва китобларга ислом ҳуқуқининг бир қисми сифатида жиҳод тушунчасини қўшди.[14]

Мактабгача таълим

Мактабгача таълим 36 ойдан 72 ойгача бўлган, мажбурий бошланғич таълим ёшига этмаган болаларнинг ихтиёрий таълимини ўз ичига олади. Мактабгача таълим муассасалари, мустақил болалар боғчалари тегишли жисмоний имкониятларга эга бўлган расмий ва норасмий таълим муассасалари таркибида болалар боғчаси ва амалий машғулотлар сифатида очилади[7]. Мактабгача таълим билан боғлиқ хизматлар биринчи навбатда Халқ таълими вазирлиги томонидан очилган болалар боғчалари, болалар боғчалари, амалий машғулотлар ва турли вазирликлар томонидан очилган кундузги марказлар, болалар боғчалари, болалар боғчалари, болалар боғчалари ва болалар боғчалари томонидан кўрсатилади. ва ўнта қонун, иккита қонун ва ўнта қоида қоидаларига асосланган парвариш ёки таълим муассасалари. 2001-2002 ўқув йилида 10,5 мингта мактабгача таълим муассасаларида 256,4 минг нафар бола таълим-тарбия олди, 14,5 минг нафар ўқитувчи иш билан таъминланди[15].

Бошланғич таълим

Измирдаги Намиқ Камол Лисеси.

Бошланғич мактаб (туркча: İлкöğретим Окулу) 4 йил давом этади. Бошланғич таълим 6 ёшдан 14 ёшгача бўлган болаларга қаратилган таълим ва ўқитишни қамраб олади, барча фуқаролар, ўғил болалар ёки қизлар учун мажбурийдир ва давлат мактабларида бепул берилади. Бошланғич таълим муассасалари саккиз йиллик узлуксиз таълимни таъминлайдиган мактаблар бўлиб, унинг якунида битирувчиларга бошланғич таълим тўғрисидаги диплом берилади[7]. Бошланғич мактабнинг дастлабки тўрт йили баъзан „Биринчи мактаб, 1-босқич“ деб аталади (туркча: İлкокул 1. Кадеме Кадеме) лекин иккаласи ҳам тўғри. Биринчи, иккинчи ва учинчи синфларда тўртта асосий фанлар мавжуд: турк тили, математика, Ҳаят Билгиси (сўзма-сўз „ҳаётий билим“ деган маънони англатади) ва чет тили. Тўртинчи синфда, Ҳаят Билгиси фан ва ижтимоий фанлар билан алмаштирилади. Мактабларда ўқитиладиган чет тили мактабдан мактабга ўзгаради. Энг кенг тарқалгани инглиз тилидир, баъзи мактабларда инглиз тили ўрнига немис, франсуз ёки испан тиллари ўргатилади. Баъзи хусусий мактабларда бир вақтнинг ўзида иккита чет тили ўргатилади.

Илгари „ўрта мактаб“ атамаси (туркча: ортаокул) „Биринчи мактаб“да ўша пайтдаги мажбурий беш йилликдан кейин уч йиллик таълим учун фойдаланилган (туркча: илкокул). Энди бошланғич таълимнинг иккинчи тўрт йили баъзан „Биринчи мактаб, 2-босқич“ деб аталади (туркча: İлкокул 2. Кадеме Кадеме) лекин иккаласи ҳам тўғри. Бошланғич мактаблар давлат ёки хусусий бўлиши мумкин. Давлат мактаблари бепул, лекин хусусий мактабларнинг кириш тўловлари мактабдан мактабга ўзгаради. Хусусий мактабларда ўқитиладиган чет тиллари одатда давлат мактабларига қараганда юқори даражада бўлади, чунки кўпчилик хусусий мактаблар она тилида сўзлашувчиларни ўқитувчи сифатида ёллашни афзал кўради. Олтинчи ва еттинчи синфларда бешта асосий фан мавжуд: турк тили, математика, табиацҳунослик, ижтимоий фанлар ва чет тили. Саккизинчи синфда ижтимоий фанлар ўрнига „Туркия инқилоб ва камализм тарихи“ (туркча: Т.C. İнкıлап Тариҳи ве Ататüркçüлüк).

2001-2002 ўқув йилида 34,9 минг мактабда 10,3 миллион ўқувчи таълим олди, 375,5 минг нафар ўқитувчи иш билан таъминланди[15].

Ўрта таълим

Истанбулдаги Роберт коллежи
Истанбулдаги Бешиктош Анадолу лицейи

Ўрта таълимга бошланғич мактабдан кейин камида уч йиллик таълим берадиган барча умумий, касб-ҳунар ва техник таълим муассасалари киради. Ўрта мактабга қабул қилиш тизими деярли ҳар йили ўзгариб туради. Баъзан хусусий мактабларда турли имтиҳонлар бўлади, баъзида 3 йил давомида 3 та имтиҳон бўлади, баъзида фақат битта имтиҳон бўлади, лекин у бошқача ҳисоблаб чиқилади, баъзан улар фақат мактаб баҳоларига қарайдилар. Ўрта таълим ўқувчиларга яхши умумий билимлар бериш, уларнинг қизиқишлари, кўникма ва малакаларига мос равишда олий таълимга, касб-ҳунарга, ҳаётга, тадбиркорликка тайёрлашни мақсад қилган. 2001-2002 ўқув йилида 6000 та таълим муассасаларида 2,3 миллион талаба таълим олди ва 134,8 минг ўқитувчи иш билан таъминланди[15].

Умумий ўрта таълим 15 ёшдан 17 ёшгача бўлган болаларнинг бошланғич таълимдан кейин камида уч йил давомида таълим олишини қамраб олади. Умумий ўрта таълимга лицейлар, чет тили ўқитиладиган лицейлар, Анадолу лицейлари, фан лисейлари, Анадолу ўқитувчилар тайёрловчи лицейлар ва Анадолу тасвирий санъат лицейлари киради[15].

Касб-ҳунар ва техник ўрта таълим ўқувчиларни тадбиркорлик ва бошқа касбий соҳаларда кадрлар сифатида тарбияловчи, уларни олий таълимга тайёрлайдиган ҳамда умумий ўрта таълим мақсадларига жавоб берадиган муассасаларни қамраб олади. Ўрта касб-ҳунар таълимига ўғил болалар техникуми, қизлар учун техникум мактаблари, савдо ва туризм мактаблари, диний таълим мактаблари, кўп дастурли лицейлар, махсус таълим мактаблари, хусусий таълим мактаблари ва соғлиқни сақлаш мактаблари киради[15].

Ўрта таълим кўпинча ўрта мактаб деб аталади, чунки мактаблар лицей (тр: лисе) деб аталади.

Давлат лицейлари ва касб-ҳунар лицейларида талабалар ҳар куни олтита дарсда қатнашадилар, уларнинг ҳар бири тахминан 40 дақиқа давом этади. Анадолу лицейлари ва хусусий лицейларда кундалик дастур одатда узоқроқ бўлиб, ҳар куни саккизта синфга, тушлик даврига ҳам киради. Барча 9-синф ўқувчилари мамлакат бўйлаб бир хил дарсларда ўқитилади, айрим ҳолларда кичик фарқлар мавжуд. Бу дарслар: турк тили, турк адабиёти, математика, физика, кимё, биология, геометрия, жаҳон тарихи, география, дин ва ахлоқ, жисмоний тарбия, чет тили (кўп ҳолларда инглиз тили), иккинчи чет тили (кўпинча немис тили). лекин франсуз, италян, япон, араб, рус ёки хитой бўлиши мумкин).

Талабалар 11-синфга кирганларида, одатда, тўртта йўналишдан бирини танлайдилар: турк тили-математика, табиацҳунослик, ижтимоий фанлар ва чет тиллари . Касб-ҳунар лицейларида треклар таклиф этилмайди, лицейларда эса фақат фан йўналишлари таклиф этилади. Турли мактаблар турли хил сиёсатларга эга бўлиши мумкин; баъзилар, лекин кўп эмас, мактаблар академик треклар ўрнига танлов таклиф қилади, бу эса ўқувчиларга кенгроқ имкониятларни беради. 10-11-12-синфлар учун турк тили, турк адабиёти ва республика тарихи фанларидан мажбурий бўлади. Бундан ташқари, талабалар ўзлари танлаган йўналишга ва/ёки ўқиган ўрта мактабига қараб қуйидаги дарсларни ўқитишлари мумкин: математика, геометрия, статистика, физика, биология, кимё, география, фалсафа, психология, социология, иқтисодиёт, мантиқ, санъат ва мусиқа, йўл ҳаракати ва соғлиқни сақлаш, компютер, жисмоний тарбия, биринчи ва иккинчи чет тили.

Истанбул Лицейи (Турк тилида Истанбул Эркек Лисеси) 1886-йилда ташкил этилган.

Илгари талабаларга ўзлари танлаган академик йўналиш бўйича диплом берилар эди, бу эса улар тегишли йўналишлар бўйича олий маълумот олишни истасалар, улар учун афзаллик туғдирар эди, чунки Университетга кириш имтиҳонлари баллари талаба йўлига қараб баҳоланади. (масалан Фан талабаси Тиббиётга ҳужжат топширишда турк-математика талабасидан устунликка эга бўлади). 2010-2011-ўқув йилидан бошлаб барча ўрта мактаб ўқувчиларига ўрта мактабни тамомлаганлик тўғрисидаги гувоҳнома берилади[16].

Ўрта мактабнинг охирида, 12-синфни тугатгандан сўнг, талабалар ўрта мактабни тугатиш имтиҳонини топширадилар ва улар Университетга кириш имтиҳонини топшириш ва университетда ўқишни давом эттириш учун имтиҳон топширишлари керак. Турли академик соҳалар учун тўртта балл тури мавжуд, жумладан, лекин улар билан чекланмаган:

  • Турк тили-математика : халқаро муносабатлар, ҳуқуқ, таълим, психология, иқтисод, бизнесни бошқариш ва шунга ўхшаш.
  • Фан : муҳандислик, информатика, тиббиёт ва бошқа фан билан боғлиқ касблар.
  • Ижтимоий фанлар : тарих, география ва таълим.
  • Чет тиллари : тил/лингвистика ва тил ўқитиш.

Халқаро таълим

Истанбул Техник Университетининг Аязаğа кампусидаги маъруза зали.

Халқаро бакалавриат Туркияда 1994 йилдан бери биринчи мактаб ИБ[17] томонидан рухсат этилган пайтдан бери мавжуд ва ҳозирда 53 та мактаб бир ёки бир нечта ИБ дастурларини таклиф қилади.

Касбий таълим

Мармара университетининг Ҳайдарпаша кампуси, дастлаб Империал тиббиёт коллежи (Мектеб-и Тıббие-и Шаҳане), Истанбул .

Касб-ҳунар ва техник ўрта таълим ўқувчиларни тадбиркорлик ва бошқа касбий соҳаларда кадрлар сифатида тарбияловчи, уларни олий таълимга тайёрлайдиган ҳамда умумий ўрта таълим мақсадларига жавоб берадиган муассасаларни қамраб олади[15]. Ўрта касб-ҳунар таълимига ўғил болалар техникуми, қизлар учун техникум мактаблари, савдо ва туризм мактаблари, диний таълим мактаблари, кўп дастурли лицейлар, махсус таълим мактаблари, хусусий таълим мактаблари ва соғлиқни сақлаш мактаблари киради. 2001-2002-ўқув йилида 3400 та касб-ҳунар ва техник ўрта таълим мактабларида 821,9 минг ўқувчи таълим олди, 66,1 минг ўқитувчи иш билан таъминланди[15].

Лҳиаw № 3308-сонли касбий таълимнинг 37-моддасига кўра, Миллий таълим вазирлиги расмий таълим тизимини тарк этган ва тадбиркорлик соҳасидаги ҳар қандай бўш иш ўринларига ишга жойлашиш учун зарур бўлган малакага эга бўлмаган шахсларни тайёрлаш учун касбий курслар ташкил қилади. . Миллий таълим вазирлиги шогирдлик тайёрлаш дастурлари асосида курсларга қатнайдиган тингловчиларнинг касби билан боғлиқ ҳолда ишлаб чиқаришдаги бахциз ҳодисалар, касбий таълим давридаги касалликлар ва бошқа касалликлардан суғурта бадалларини тўлайди. Ушбу иштирокчилар ўзлари олган таълим ва бажарган ишлари „Шогирдлик ва касб-ҳунар таълими бўйича сертификат ва дипломларни баҳолаш тўғрисида“ги Низомга мувофиқ баҳолангандан сўнг тажрибали шогирдлик имтиҳонларини топширишлари мумкин[18].

3308-сонли Қонунда кўрсатилган 109 та филиалда ишлайдиган, бошланғич таълимни тугатган ва 14 ёшга тўлмаган шахслар талабгор шогирд ёки шогирд сифатида таълим олишлари мумкин. 4702-сонли қонун 19 ёшдан ошганларга шогирдлик тайёрлаш имкониятини беради. Шогирдларни тайёрлаш муддати касбларнинг хусусиятига қараб 2-4 йил оралиғида ўзгаради[18].

Расмий таълим тизимига бормаган ёки тизимни исталган босқичда тарк этган ўсмирлар, агар улар ушбу касб қамраб олинган санада 16 ёшга тўлган бўлсалар, 1 йиллик мослашув таълимидан сўнг тажрибали шогирдлик имтиҳонини топширишлари мумкин.18 ёшга тўлганлар, агар тегишли касбда ишлаётганлигини тасдиқловчи гувоҳнома тақдим этилса, тажрибали шогирдлик имтиҳонини бевосита топширишлари мумкин[18].

Касб-ҳунар ва ўрта махсус таълим муассасаларини ёки касб-ҳунар-техника билим юртлари ва муассасаларини битирганлар ўз касблари бўйича малака имтиҳонини топширишлари мумкин. Техника лицейи ёки касб-ҳунар-техника билим юртлари ва муассасаларининг 4 йиллик таълим йўналишини битирганларга тадбиркорлик фаолиятини йўлга қўйиш учун малака сертификати имтиёзлари ва мажбуриятлари берилган ҳолда берилади. 2001-йилда 345 та касб-ҳунар таълими марказида 248 минг 400 нафар шогирд таълим-тарбия олди, 5,1 минг нафар ўқитувчи иш билан таъминланди[18].

Президент кутубхонаси Анқарадаги энг катта кутубхона бўлиб, тўрт миллиондан ортиқ китоблар тўпламига эга.

2012-йил март ойида Буюк Миллат Ассамблеяси бошланғич ва ўрта таълим тўғрисида одатда „4+4+4“ (4 йиллик бошланғич таълим, биринчи босқич, 4 йиллик бошланғич таълим, иккинчи босқич ва 4 йиллик ўрта таълим) деб аталадиган янги қонунни қабул қилди. Болалар бошланғич таълимни олтинчи туғилган кунидан кейин сентябрнинг биринчи ойида бошлайди ва ўқувчилар 14 ёшга тўлган ўқув йилида тугайди[19].

Ҳар бири тўрт йиллик таълимнинг дастлабки икки босқичини ўз ичига олган бошланғич таълим босқичлари тўрт йиллик мажбурий бошланғич таълимни, сўнгра қўшимча мажбурий тўрт йиллик ўрта мактаб таълимини ўз ичига олади, бунда ўқувчилар ўзлари хоҳлаган таълимни танлашлари мумкин бўлади. Имом хатип мактаблари деб аталадиган умумий таълим ўрта мактабида ёки диний касб-ҳунар мактабида ўқиш. Янги қонунчилик Имом Хотип ўрта мактабларини қайта очишни ўз ичига олади. Бошланғич таълим муассасалари мустақил бошланғич мактаблар ва ўрта мактаблар сифатида алоҳида ташкил этилади[19].

Истанбул университетининг асосий кириш эшиги.
Боғозичи университетининг жанубий кампусидаги собиқ Роберт коллежи биноси, Истанбул
СантралИстанбул — Истанбул Билги Университети кампусидаги амфитеатр, консерт заллари ва оммавий кутубхона мажмуаси, Истанбул
Яқин Шарқ Техника Университети талабалари, Анқара
Яқин Шарқ Техника Университети кампуси.
Истанбул техника университети биноси.

Олий таълим ўрта мактабдан камида 17 йил давомида таълим берадиган барча даражадаги муассасаларни ўз ичига олади[18].

  • Университетлар
  • Факултетлар
  • Институтлар
  • Олий ўқув юртлари
  • Олий касб-ҳунар таълими мактаблари
  • Консерваториялар
  • Илова ва тадқиқот марказлари

1930-йилларда Алберт Эйнштейннинг таклифига биноан Отатурк ҳукумати Германияда фашистлар томонидан босиб олинишидан қочиб, мингдан ортиқ таниқли академикларни, жумладан, дунёга машҳур эмиграция профессорларини ёллади. Уларнинг аксарияти тиббиёт, математика ва табиацҳунослик, бир нечтаси эса ҳуқуқ ва санъат факултетларида эди. Германиядан сургун қилинган профессорлар Истанбулдаги ўн икки асосий фан институтидан саккизтасида директор, шунингдек, тиббиёт факултетининг Истанбулдаги ўн еттита клиникасида олтита директор бўлиб ишлаган[20][21].

2001-2002-ўқув йилида 76 та университет мавжуд бўлиб, улардан 53 таси давлатга, 23 таси жамғармаларга тегишли эди. Ушбу муассасаларда 66,7 минг, давлат олий ўқув юртларида 63,000 ва бошқаларда 3,7 минг нафар ходим ишлаган[18].

Миллий имтиҳон комиссияси томонидан ташкил этилган олий ўқув юртларига кириш имтиҳонидан сўнг, талабалар муваффақиятли ўтишган тақдирда, университетда ўқишни давом эттирадилар. Чет эллик талабалар Йöс имтиҳонини топширишади ёки Олий Таълим Кенгаши (ЙÖК) томонидан тасдиқланган эквивалент маълумотларни тақдим этадилар[22][23].

Университетлар бакалавриат учун икки ёки тўрт йиллик таълим беради, магистратура дастурлари эса камида икки йил давом этади. Баъзи университетлар, агар имтиёзли имтиҳон топширилмаса, ўқиш бошланишидан олдин қўшимча бир йил инглиз тилига тайёргарлик кўришни сўрашади.

820 га яқин олий ўқув юртлари, жумладан, жами 1 миллиондан ортиқ талаба таҳсил оладиган университетлар мавжуд. Олий таълим Олий таълим кенгаши зиммасига юклатилган бўлиб, олий таълим тизимининг асосий қисмини ташкил этувчи давлат муассасаларини молиялаштириш давлат томонидан таъминланади. Туркияда 167 та университет мавжуд бўлиб, улар давлат ёки таянч (хусусий) деб таснифланади ва 2006-йилда ушбу университетларни 373 353 талаба тамомлаган.  Давлат университетлари одатда жуда паст тўловларни олишади, хусусий фонд университетлари эса йилига 30 000 долларгача бўлган тўловлар билан жуда қиммат. 1998-йилдан бошлаб университетларга катта автономиялар берилди ва саноат билан ҳамкорлик қилиш орқали маблағ тўплаш рағбатлантирилди.

Туркия университетларида таълим сифати жуда хилма-хилдир, баъзилари таълим ва шароитларни халқаро миқёсда танилган мактаблар билан бир хилда таъминлайди (техник университетлар кўпинча Қўшма Штатлардаги университетлар билан таққосланади ва уларга АҚСҲ муҳандислик ва технология бўйича аккредитация кенгаши томонидан мунтазам ташриф буюрилади. уларнинг муҳандислик дастурлари АҚШдаги таққосланадиган дастурларга сезиларли даражада тенг деб ҳисобланади.

Туркия университетлари Европа Иттифоқи, Европа иқтисодий ҳудуди мамлакатлари ва бошқа Европа Иттифоқига номзод давлатлар ичида талаба ва академик ҳаракатчанлигини ошириш мақсадида Европа Комиссиясининг Сократ — Эрасмус дастурида фаол иштирок этади. Туркия университетлари талабалари сони ортиб бормоқда, ўқишларининг бир қисмини бошқа иштирокчи давлатларнинг университетларида ҳам чет элда тамомламоқда ва Туркия университетлари хориждан ҳам худди шундай мақомдаги талабаларни қабул қилмоқда. 2547-сонли қонун қабул қилиниши билан барча давлат университетларининг ректорлари факултет, Олий таълим кенгаши ва Туркия президенти томонидан биргаликда тайинланади. Собиқ президент Абдулла Гул, Олий Таълим Кенгаши ва сиёсий таъсирни йўқ қилиш учун тизимни ўзгартириш мумкинлигини таклиф қилди[24][25].

Тадқиқот

Туркия Илмий ва технологик тадқиқот кенгаши (ТÜБİТАК) Туркия Фанлар Академияси (ТÜБА) томонидан тавсия этилган сиёсатлар асосида асосий ва амалий тадқиқотлар ва ишланмаларни мувофиқлаштиради. 60 дан ортиқ илмий-тадқиқот институтлари ва ташкилотлари мавжуд. Туркиянинг илмий-тадқиқот ишларининг кучли томонлари қаторига қишлоқ хўжалиги, ўрмон хўжалиги, соғлиқни сақлаш, биотехнология, ядро технологиялари, минераллар, материаллар, ИТ ва мудофаа киради.

Хусусий мактаблари

Туркия таълим тизимида хусусий мактабларни тўртта гуруҳга бўлиш мумкин.

  • Хусусий Турк мактаблари: Турк миллатига мансуб ҳақиқий ёки корпоратив ташкилотлар томонидан очилган бу мактабларда мактабгача, бошланғич ва ўрта таълим даражаларида халқ таълим дастурлари берилади.
  • Озчиликлар учун хусусий мактаблар: Улар Усмонли империяси даврида юнон, арман ва яҳудий озчиликлар томонидан ташкил этилган ва Лозанна шартномаси шартларига кўра кафолатланган. Бу мактабларда бу озчилик синфларига мансуб ва турк миллатига мансуб мактабгача, бошланғич ва ўрта таълим даражасидаги ўқувчилар таҳсил олади.
  • Хусусий хорижий мактаблар: Булар Усмонли империяси даврида франсуз, немис, италян, австриялик ва америкаликлар томонидан Лозанна шартномаси шартларига кўра ўз фаолиятини давом эттирган мактаблардир. Бугунги кунда бу мактабларда турк болалари таҳсил олади.
  • Хусусий халқаро таълим муассасалари: Улар қонуннинг ўзгартирилган 5-моддаси қоидаларига мувофиқ очилган ва фаолият кўрсатмоқда. 625[26].

Шаҳарларда кўплаб дарсхоналар мавжуд. Янги қонун талаб қилганидек, улар 2015-йилда академик лицейларга айлантирилди[27][28].

Диний таълим

Роберт коллежи 1863-йилда Истанбулда Сайрус Хаимлин ва Кристофер Роберт томонидан ташкил этилган. Мактаб ўз таълим дастурини Америка Миссионерлар Комиссиясининг илоҳиёт биносида бошлади. Бугунги кунда мактаб дунёвий етакчи-хусусий мактаб ҳисобланади.
Инcе Минора мадрасаси 13-асрга оид мадраса (ислом мактаби) Кония шаҳрида жойлашган бўлиб, ҳозирда тош ва ёғоч санъати музейи жойлашган.
Çифте Минарели Медресеси — Эрзурумдаги кеч Салжуқийлар даврига оид меъморий ёдгорлик. 1265-йилдан бир неча йил олдин илоҳиёт мактаби сифатида қурилган.
Шемси Пошо масжиди ва мадрасаси (Ислом мактаби) 1580-йилда Усмонли император меъмори, Усмонли империясининг энг муҳим меъмори Мимар Синан томонидан қурилган.

Ташкилсизлик

1927-йилда Туркияда мусулмон бўлмаганлар ҳам яшайди, деган асосда бошланғич, ўрта ва ўрта мактаблар ўқув дастуридан динга оид барча дарслар чиқариб ташланди. 1927-1949-йилларда мактабларда диний таълим беришга рухсат берилмаган. 1949-йилда Маориф вазирлиги бошланғич мактабнинг 4-5-синфларида дин фанидан дарс ўтишга рухсат берилди.

Қайта ташкил этиш

1956-йилда кўппартиявийлик демократия натижасида янги ҳукумат тузилди. Жамиятнинг диний туйғуларига кўпроқ хайрихоҳ бўлган бу янги ҳукумат ўрта мактабларга дин курсини киритди. Бу сафар ота-оналар фарзандларини курсдан озод қилмоқчи бўлсалар, ёзма ариза билан мактабга мурожаат қилишлари керак эди. Қарийб ўн йил ўтгач, 1967-йилда ўрта мактабнинг 1-2-синфларида дин курси жорий этилди. Талабалар эса ота-оналарининг ёзма аризаси билан курсга ёзилдилар. 1975-йилда курс ўрта мактабларнинг учинчи (охирги) синфига қадар узайтирилди. Ва ниҳоят, 1980-йилдаги ҳарбий тўнтаришдан сўнг, диний курс мактабларга айланди. Курснинг аниқ номи „Дин маданияти ва ахлоқ билими“ эди.

1985-йилда Америка Қўшма Штатларидаги Яратилиш Тадқиқотлари Институти Туркия таълим вазири Веҳби Динчерлерга ўрта мактабларда креационизмни қандай жорий этиш бўйича маслаҳат беришда ёрдам берди. Туркиялик академикларнинг таъкидлашича, эволюциядан бехабарлик 34 та саноатлашган давлатда эволюция ҳақидаги билимларни ўлчаган сўровда Туркия охирги ўринни эгаллаган[29].

Ҳозирда диний таълим курслари бошланғич мактабнинг 4-синфидан (10 ёш) бошланиб, бутун ўрта ва ўрта мактабларда давом этмоқда. 4-синфдан 8-синфгача дарслар ҳафтасига икки соатдан иборат. Ўрта мактаб даражасида ҳафтасига бир соат дарс мавжуд Шундай қилиб, ўрта мактабни тугатган талаба 8 йиллик узлуксиз дин курсларини олади. Курс учун қатъий китоблар йўқ. Тўғрироғи, ҳар бир мактаб қайси китобга амал қилишни ўзи ҳал қилади — ҳар бир даража учун китоб Таълим вазирлиги томонидан тасдиқланган бўлса. Ушбу курслар мазмунининг деярли ярми дин ва ислом (асосан мусулмонлар)га тегишли бўлиб, қолган мавзулар дунёвийликдан гуманизмгача ва ахлоқий қадриятлардан одоб-ахлоқ қоидаларига қадар. Курс мазмунига иудаизм, насронийлик, ҳиндуизм ва буддизм каби асосий жаҳон динлари киритилган.

Хорижий тиллар

Галатасарай университети ва Галатасарай ўрта мактаби франсуз тилида дарс беради.

Энг кўп тарқалган чет тили инглиз тили бўлиб, давлат мактабларида 2-синфдан бошлаб, (8 ёш) ўрта мактабнинг охиригача ўқитилади. Бироқ, давлат мактабларида ўқитиладиган дарслар сони болалар боғчасида инглиз тилини ўргатишни бошлайдиган, дарс жадвалида кўрсатилган дарслар сонидан икки ёки уч баравар кўп инглиз тили дарслари бўлган ва кўп ҳолларда инглиз тилида она тилида сўзлашувчиларни ўқитувчи сифатида жалб қиладиган хусусий мактабларга қараганда камчиликни ташкил қилади.

2011-йилда Таълим вазирлиги Туркияда инглиз тилини ўрганишни яхшилаш учун Бош вазирнинг босими остида тилга ёндашув тубдан қайта кўриб чиқилишини эълон қилди, унинг бир қисми давлат мактабларида 40 000 чет элликларни тил ёрдамчиси сифатида ишга олиш режасини ҳидобга олган эди[30]. Давлат тизими томонидан қўлга киритилган ёмон стандартлар натижасида, кўплаб талабалар университетга қабул қилинишда интенсив инглиз тили „Тайёргарлик йили“ ни ўз ичига олади. Булар Туркиядаги давлат ва хусусий университетлар томонидан таклиф этилади.

2012-йилда Таълим Вазирлиги курд тилини (курманжи ва зазаки лаҳжалари асосида)[31] бешинчи йилдан бошлаб асосий мактабларнинг ўқув дастурига ихтиёрий синфлар сифатида киритди[31].

Кейинчалик Таълим вазирлиги 2013-йилда абхаз, адиге, стандарт грузин ва лаз тилларини, 2017-йил феврал ойида эса албан ва босния тилларини ҳам ўз ичига олди[32].

2015-йилда Таълим Вазирлиги 2016-2017-ўқув йилидан бошлаб араб тили курслари (иккинчи тил сифатида) бошланғич мактаб ўқувчиларига иккинчи синфдан бошлаб ўқитишни таклиф қилинишини эълон қилди. Араб тили курслари немис, франсуз ва инглиз каби ихтиёрий тил курси сифатида тақдим этилади. Тайёрланган ўқув дастурига қараганда, иккинчи ва учинчи синф ўқувчилари араб тилини тинглаш-тушуниш ва гапириш йўли билан ўрганишни бошлайдилар, ёзишга эса тўртинчи синфда киришадилар ва бешинчи синфдан кейин ўқувчилар тилнинг барча тўртта асосий кўникмаларини ўрганишни бошлайдилар[33][34].

Индоктринация

Турк байроғи, Мустафо Камол Отатурк портрети, Туркия мадҳияси матни ва Отатуркнинг турк ёшларига насиҳат қилган нутқи синф деворига осилган.

Туркия таълим тизими талабалардан Отатурк тафаккуридаги турк миллатчилиги (Ататурк миллиетçилиğи) асосида таълим олишни талаб қилади ва Туркиянинг лаик, демократик қадриятларига содиқ шахсларни яратишни олдига мақсад қилиб қўяди[35] :148[36] :77. Отатурк даврида Элазиг Қизлар Институти каби Курдларни Туркефлаш мактаблари очилди[37]. 1990-йилларнинг охирида ўша пайтда дунёвий ҳарбийлар ҳукмрон бўлган Миллий Хавфсизлик Кенгаши Бош вазир Нежметтин Эрбоқон маъмуриятидан ўсиб бораётган Ислом Фундаментализмини чеклашга қаратилган қоидаларни амалга оширишни талаб қилди[38] :147.

2013-йилда бекор қилинмагунча, ҳар куни эрталаб талабалар қасамёдини куйлашлари керак эди[39] Ҳар бир синф хонасида Отатурк портрети, Давлат мадҳияси сўзлари ва Отатуркнинг Турк ёшларига Мурожаати матни деворга осилган. Тарих дарсларида миллатчилик қадриятлари тарғиб қилинади, арманлар геноцидини инкор этиш ўргатилади[40] :787[41][42].

Танқид

Ўн йилликлар бўйича мактаб отишмаси қурбонлари

Таълим

Туркияда таълим тизимидаги доимий ўзгаришлар мунозараларга сабаб бўлди. 2005-йилда чет тиллари бўйича тайёргарлик синфлари бекор қилинди, фақат бир нечта ўрта мактаблар бундан истисно қилинган эди. 2000-йилларнинг бошидан бери ўрта мактаб ва университетларга кириш учун имтиҳон тизими доимий равишда ўзгартирилди. ТЕОГ нинг биринчи сессиясида („Асосий таълимдан ўрта таълимга [имтиҳон] ўтиш“) 17 минг талаба тўлиқ балл олгани ҳам баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Миллий Таълим Вазирлиги маслаҳатчиси Юсуф Текин бу ҳолатга жавоб бериб, ҳар икки сессияда ҳам тўлиқ балл тўплаган ўқувчиларга 665 нафар ўқувчи мавжуд бўлган биринчи ўринни эгаллаганлардек муносабатда бўлиш кераклигини айтиб ўтдилар[43]. Отатурк университети ҳақидаги мавзуларнинг қисқариши, позитив илмлар ўргатиш ва диний мазмунни тарғиб қилиш даражаси пасайтирилгани муносабат билдирган эди[35] :147–153.

Мактаб овқатлари

2010-йил охирида бир гуруҳ ўқувчилар уйдан мактабга озиқ-овқат олиб келган ва нархларнинг кўтарилиши сабабли мактаб ошхонасига бойкот эълон қилиш мақсадида бир-бирлари билан овқатларини баҳам кўришган, натижада 3 нафар талаба полиция назоратига остига олинган[44]. 2012-йил бошида яна бир мактаб ошхонасига ҳам худди шундай бойкот эълон қилинган, натижада бир ўқувчи „Мактаб раҳбариятидан рухсат олмасдан матбуотга маълумот бергани ва варақалар тарқатгани“ учун мактабдан ҳайдалган[45]. 2018-йилда мактаб ошхоналари шоколад билан қопланган гофрет, кекс ва пластик ўйинчоқлар каби тақиқланган маҳсулотларни сотаётгани учун танқид қилинди, чунки улар болалар учун зарарли ҳисобланади[46].

Дарсликлар

Давлат томонидан бепул дарсликлар тарқатилса-да, давлат томонидан тасдиқланган дарсликлар сифати пастлиги сабабли, хусусий дарсликларга талаб юқори ҳисобланади . Хусусий дарсликларни сотиб олиш мажбурий эмас, лекин шунга қарамай, оилалар фарзандлари яхши билим олишлари учун уларни сотиб олишга мажбур бўлади. 2019-йил ҳолатига кўра, бир талаба учун шахсий дарсликларнинг умумий нархи тахминан ₺500 бўлиши мумкин[47].Мактабларда хусусий дарсликлардан фойдаланиш расман тақиқланган[48][49].

Яна қаранг

  • Миллий мактаблар

Манбалар

  1. ↑ Грове, Жаcк. „Глобал Гендер Индех, 2013“. Тимес Ҳигҳер Эдуcатион (2013-йил 2-май). Қаралди: 2017-йил 2-июн.
  2. ↑ Öзелли, М. Тунç (Жануарй 1974). "Тҳе Эволутион оф тҳе Формал Эдуcатионал Сйстем анд Иц Релатион то Эcономиc Гроwтҳ Полиcиэс ин тҳе Фирст Туркиш Републиc". Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс (Лондон: Cамбридге Университй Пресс) 5 (1): 77–92. дои:10.1017/с0020743800032803. ИССН 0020-7438. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_интернатионал-жоурнал-оф-миддле-эаст-студиэс_1974-01_5_1/паге/77. 
  3. ↑ „Дестинатион Гуидес Студй ин Туркей“ (эн). www.топуниверситиэс.cом/. Қаралди: 2022-йил 15-март.
  4. ↑ „Туркей: Примарй счоол энроллмент“ (эн). www.тҳеглобалеcономй.cом. Қаралди: 2022-йил 15-март.
  5. ↑ 2002 Репорт бй Туркиш Статистиcал Институте, Приме Министрй оф тҳе Републиc оф Туркей.
  6. ↑ „Эдуcатион ат а Гланcе 2021“ (эн). www.оэcд-илибрарй.орг. ОЭCД Индиcаторс. 2022-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 15-март.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 „Овервиэw оф тҳе Ҳисториcал Девелопмент оф тҳе Министрй оф Натионал Эдуcатион“. Натионал Эдуcатион ат тҳе Бегиннинг оф 2002. Министрй оф Натионал Эдуcатион. 2012-йил 23-октябрда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Фериҳа Öзкан, Ататüрк’üн Лаиклик Анлайışıнıн Эğитим Системимиздеки Янсıмаларı (1919-1938), Думлупıнар Üниверситеси Сосял Билимлер Энститüсü Йüксек Лисанс Тези, Кüтаҳя, 2006“. 2012-йил 6-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-апрел.
  9. ↑ Таэубер, Ирене Б. (Април 1958). "Популатион анд Модернизатион ин Туркей". Популатион Индех (Оффиcе оф Популатион Ресеарч) 24 (2): 110. дои:10.2307/2731516. ОCЛC 41483131. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_популатион-индех_1958-04_24_2/паге/110. 
  10. ↑ Гöçэк, Фатма Мüге. Cонтестед Спаcес ин Cонтемпорарй Туркей: Энвиронментал, Урбан анд Сеcулар Политиcс (эн). Блоомсбурй Публишинг, 2017-06-30 — 139-бет. ИСБН 978-1-78673-228-6. 
  11. ↑ Гöçэк, Фатма Мüге (30 Жуне 2017), п.143
  12. ↑ Илҳан Дулгер (Май 2004). „Туркей: Рапид Cовераге фор Cомпулсорй Эдуcатион—Тҳе 1997 Басиc Эдуcатион Програм“. Аccессед 4 Новембер 2012
  13. ↑ „Баşбаканлıк Мевзуатı Гелиşтирме ве Яйıн Генел Мüдüрлüğü“. www.ресмигазете.гов.тр. Қаралди: 2020-йил 30-апрел.
  14. ↑ „Туркиш эдуcатион министрй ревеалс неw cурриcулум: Эволутион оут, 'жиҳад' ин“. Ҳурриет Даилй Неwс (2017-йил 18-июл).
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 Такен фром тҳе Эдуcатион Статистиcс (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-10-23 санасида архивланган) бй тҳе Министрй оф Эдуcатион фор 2002; аccессед он 3 Новембер 2012
  16. ↑ „Деcисион оф тҳе Туркиш Министрй оф Натионал Эдуcатион“ (тр). 2013-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-апрел.
  17. ↑ „ТУРКЕЙ“. Қаралди: 2017-йил 16-декабр.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 2002 репорт оф тҳе Министрй фор Эдуcатион он Ҳигҳер Эдуcатион (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-10-23 санасида архивланган); аccессед 3 Новембер 2012
  19. ↑ 19,0 19,1 Сеэ ан артиcле ин Энглиш Сабаҳ оф 31 Марч 2012 Модерн Туркей’с неw либерал эдуcатион сйстем; аccессед он 4 Новембер 2012
  20. ↑ Арнолд Реисман, „Герман Жеwиш Интеллеcтуалс' Диаспора ин Туркей: 1933-55.“ Тҳе Ҳисториан 69.3 (2007): 450-478.
  21. ↑ Арнолд Реисман, „Жеwиш Рефугеэс фром Назисм, Алберт Эинстеин, анд тҳе Модернизатион оф Ҳигҳер Эдуcатион ин Туркей (1933-1945).“ Алепҳ, но. 7, (2007), пп. 253-81, онлине.
  22. ↑ „Анасайфа - Девлетин Кıсаёлу“. туркие.гов.тр. Қаралди: 2017-йил 20-май.
  23. ↑ „Улусларарасı Öğренcи Гириş Сıнавı“. Ондокуз Майıс Üниверситеси. — „Ин ордер то студй ат Туркиш Университиэс, cандидатес шоулд таке тҳе Интернатионал Студент Эхам (ЙÖС) ор таке оне оф тҳе интернатионаллй валид эхамс анд ҳаве тҳе эхам ресулц анд баccалауреате спеcифиэд ин тҳе интернатионал студент апплиcатион анд адмиссион диреcтиве оф тҳе десиред университй.“. 2018-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 20-май.
  24. ↑ „Ректöрлери cумҳурбаşканı сеçмемели“ (тр). Радикал (2008-йил 27-август). Қаралди: 2008-йил 28-август. „Üниверсителер ениден япıланıркен ректöрлерин сеçими вея тайини иле илгили ени бир усул олмасı лазıм. Бунларда сияси ярış гиби сеçим олмамасı лазıм. Öнемли олан бир üниверситенин рекабетинин бüйüмесинин гелиşмесинин öне алıнмасı лазıм. Бен ени бир системин гетирилмесини, cумҳурбаşканıнıн ҳиç бу иşэ карışмамасıнı арзу эдиёрум. Бу конуда ҳем ҳüкüмете ҳем меcлисе çаğрıда булунмак истерим.“.
  25. ↑ „Ҳедефюм Кону Анлатıмı | Тüркие'нин эн Бüйüк Кону Анлатıмı Ситеси“. 2012-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 3-август.
  26. ↑ Тҳе Министрй оф Эдуcатион ин 2002 Тйпес оф Счоол (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-10-23 санасида архивланган); аccессед он 3 Новембер 2012
  27. ↑ „10 соруда Дершане Ясасı“ (2014-йил 14-март). Қаралди: 2017-йил 16-декабр.
  28. ↑ „Дершанелерин дöнüşüмü иçин тариҳлер белли олду“. Қаралди: 2017-йил 16-декабр.
  29. ↑ Сонгüн, Севим. „Туркей эволвес ас cреатионист cентер“. Ҳурриет Даилй Неwс (2009-йил 27-феврал). Қаралди: 2009-йил 17-март.
  30. ↑ „Туркей то ҳире 40,000 нативе Энглиш спеакерс ас гуэст теачерс“. 2011-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 26-март.
  31. ↑ 31,0 31,1 „Кüртçэ İлк Кез Мüфредата Гирди“ (тр). Миллиет.cом.тр. Миллиет (2012-йил 12-сентябр).
  32. ↑ „Боşнакçа ве Арнавутçа Мüфредата Гирди“ (тр). Ҳурриет.cом.тр. Ҳüрриет (2017-йил 23-феврал).
  33. ↑ Ал-Монитор: Туркс дивидед овер планс то интродуcе Арабиc-лангуаге теачинг, 2 Новембер 2015, Ретриэвед 25 Септембер 2018.
  34. ↑ Ҳüрриет Даилй Неwс: Арабиc то бе офферед ас сеcонд лангуаге ин Туркиш элементарй счоолс, 23 Оcтобер 2015, Ретриэвед 25 Септембер 2018.
  35. ↑ 35,0 35,1 Караосманоğлу, Üнал „Бакан Деğиşтикçэ Эğитим Системи Деğиşти“, . Сорунлар Сорулар Сорумлулар. Анкара: Галеати Яйıнcıлıк. ИСБН 978-605-81208-2-2. 
  36. ↑ „Милли Эğитим Баканлığı Орта Öğретим Курумларı Йöнетмелиğи“. 2019-йил 18-августда асл нусхадан архивланган.
  37. ↑ Угур Üмит. „Тҳе Макинг оф Модерн Туркей: Натион анд Стате ин Эастерн Анатолиа, 1913-1950“. Охфорд Университй Пресс 170–210. Қаралди: 2022-йил 10-август.
  38. ↑ Караcан, Серпил (1997). "Туркиш Эдуcатион: Паст, Пресент... анд Футуре?". Инсигҳт Туркей (5): 147–153. ИССН 1302-177Х. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/26726629. 
  39. ↑ „Андıмıзıн калдıрıлмасı кимин талебийди?“. 2018-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 7-феврал.
  40. ↑ Эрбал, Айда (2015). "Тҳе Армениан Геноcиде, АКА тҳе Элепҳант ин тҳе Роом". Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс 47 (4): 783–790. дои:10.1017/С0020743815000987. ИССН 0020-7438. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/43998041. 
  41. ↑ Адак, Ҳüля (2016). "Теачинг тҳе Армениан Геноcиде ин Туркей: Cурриcулум, Метҳодс, анд Соурcес" (эн). ПМЛА 131 (5): 1515–1518. дои:10.1632/пмла.2016.131.5.1515. ИССН 0030-8129. ҳттпс://www.cамбридге.орг/cоре/жоурналс/пмла/артиcле/абс/теачинг-тҳе-армениан-геноcиде-ин-туркей-cурриcулум-метҳодс-анд-соурcес/Д05ФФ75Б299Б618ЭC789863ФБ3CА8879. 
  42. ↑ Дихон, Женнифер М. (эн). "Эдуcатион анд Натионал Нарративес: Чангинг Репресентатионс оф тҳе Армениан Геноcиде ин Ҳисторй Техтбоокс ин Туркей," Тҳе Интернатионал Жоурнал фор Эдуcатион Лаw анд Полиcй (2010), пп. 103–26.. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/11592097. 
  43. ↑ „МЕБ Мüстеşарı'ндан ТЕОГ'даки 17 бин биринcийле илгили аçıклама“ (тр). www.ҳабертурк.cом. Қаралди: 2020-йил 27-декабр.
  44. ↑ Çэлик, Эмир. „Лиселинин Кантин Бойкоту İдаре-Полис İşбирлиğине Такıлдı“. Қаралди: 2021-йил 15-июл.
  45. ↑ „Бойкот Эдерсен Окулдан Атıлıрсıн!“. Қаралди: 2021-йил 15-июл.
  46. ↑ „Окул кантини деğил санки сüпермаркет“ (тр). www.созcу.cом.тр. Қаралди: 2021-йил 15-июл.
  47. ↑ Йücе. „Етерсиз МЕБ китапларı 'кайнак китап'ларı меcбур кıлдı“ (тр-ТР). газетедувар (2019-йил 17-сентябр). 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-июл.
  48. ↑ „Öğретменлере уярı“ (тр). www.ҳабертурк.cом. Қаралди: 2021-йил 15-июл.
  49. ↑ „Окулларда Кайнак Китап Ясак, Курала Уймаян Öğретмен Сонуcуна Катланıр“ (тр). Миллиет. Қаралди: 2021-йил 15-июл.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Turkiyada_ta%CA%BClim" dan olindi