Tuyduk sahifasining manbasini koʻrish

{{Musiqa asbobi bilgiqutisi}}
'''Tuyduk''' ({{Lang-tk|tüýdük}}) — uzunchoq ochiq nay shaklidagi anʼanaviy [[Turkmanlar|turkman]] puflama cholgʻusi boʻlib, bir necha turi bor<ref>Yu. V. Keldish. Istoriya muziki narodov SSSR. Institut Istorii Iskusstv. Moskva. Tom 4 — S.686</ref>. Tarixiy jihatdan xalq dostonlari ijrosi bilan bog‘liq.

== Tarixi ==
Turkman xalq cholg‘u asboblarining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar xalq og‘zaki ijodida keng o‘rin olgan. Koʻpincha, anʼana ildizi yunonlarga taqaladi: masalan, turkmanlarning yana bir xalq cholgʻusi — dutorning paydo boʻlishi [[Aflotun|Platonga]], tuydukning kelib chiqishi Zulqarnaynga ([[Aleksandr|Iskandar Zulqarnayn]]) bogʻliq<ref name=":0">Yu. V. Keldish. Muzikalnaya ensiklopediya. Tom 5. 1973 — S.659</ref>. Oʻrta Osiyo mintaqasining qadimiy arxeologiyasida tuydukning namunalari keng tarqalgan. Bu cholgʻuni chalish, asosan, hududning turk-oʻgʻuz va arab-fors musiqa anʼanalariga uyqash boy musiqa anʼanalari bilan bogʻliq.

== Tuyduk turlari ==

* ''Gargi-Tuyduk'' — nayning (uzunligi 75-80 mm, diametri 18-20 mm) yuqori uchiga mushtuk — metall silindr (uzunligi 50 mm) taqiladi; nay tanasida 6 ta chalish teshigi mavjud — 5 ta old tomonda, 1 ta orqa tomonda. Ovozning „xira“ (kuchsiz) tembri ovoz chiqarishning xususiyatlari bilan izohlanadi<ref name=":0">Yu. V. Keldish. Muzikalnaya ensiklopediya. Tom 5. 1973 — S.659</ref>.

* ''Dilli-Tuyduk'' — tilchali cholgʻu<ref>Kuznesova G. V. Obrazniy mir tvorchestva kompozitorov respublik Sredney Azii i Kazaxstana. Rossiya: Sov.kompozitori — S.79</ref>. Nay tanasining (uzunligi 160 mm, diametri 6-8 mm) ikkala uchi ochiq (yuqori qismi yopiq turi ham uchraydi). Unda 5 ta chalish teshigi mavjud: 4 ta old tomonda, 1 ta orqada. U shaklidagi tilcha nay tanasining yuqori chetidan 5-10 mm masofada kesiladi. Ovozi oʻtkir, biroz pirqirab chiqadi.

* ''Gosha-dilli-Tuyduk'' — dilly-Tuydukning qoʻshaloq turi. Hajmi, tuzilishi va akustik xususiyatlariga koʻra bir xil boʻlib, kesik tilchali 2 ta qamish naychadan iborat; ularning sozlanishidagi ozgina farq tufayli oʻziga xos tovush tebranishi yuzaga keladi. Ovozi boshqa tuyduk turlariga qaraganda mayinroq.

== Yana qarang ==

* Svirel
* Sibizgʻa
* [[Nay|Nay (uzunchoq fleyta)]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Musiqa asboblari]]