Tuyduq sahifasining manbasini koʻrish

'''Tuyduq''' ('''Tyuyduq''') ({{lang-tk|tüýdük}}) — boʻylama ochiq nay shaklidagi anʼanaviy [[Turkmanlar|turkman]] puflama cholgʻusi boʻlib, uning bir necha navlari bor<ref>Ю. В. Кельдыш. История музыки народов СССР. Институт Истории Искусств. Москва. Том 4 — С.686</ref>. Tarixiy jihatdan dastan xalq oʻyinlari ijrosi bilan bogʻliq.

== Tarixi ==
Turkman xalq cholgʻu asboblarining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar xalq ogʻzaki ijodida keng oʻrin olgan. Koʻpincha anʼana ellinistik mazmun bilan toʻldiriladi: masalan, turkmanlarning yana bir milliy cholgʻusi — dutorning paydo boʻlishi [[Aflotun|Platonga]], tuydukning kelib chiqishi Zulqarnayn ([[Aleksandr|Iskandar Zulqarnayn]]) bilan bogʻliq<ref name=":0" />. Oʻrta Osiyo mintaqasining qadimiy arxeologiyasida tuyduqning namunalari keng tarqalgan. Bu cholgʻu asbobida chalinish, asosan, bu hududning turk-oʻgʻuz va arab-fors musiqa anʼanalari bilan bogʻliq boʻlgan boy musiqa anʼanalari bilan bogʻliq.

== Tuyduq turlari ==

* ''Gosha-dilli-Tuyduq'' — dilli-Tuyduqning juft navi. Hajmi, tuzilishi va akustik xususiyatlariga koʻra bir xil tillari kesilgan 2 ta qamish naychadan iborat; ularning sozlashidagi ozgina farq tufayli oʻziga xos zarbalar paydo boʻladi. Ovozi boshqa tuyduq turlariga qaraganda yumshoqroq.

* ''Gargi-Tuyduq'' — bochkaning yuqori uchiga ogʻiz boʻshligʻi qoʻyiladi (uzunligi 75-80 mm, diametri 18-20 mm) — metall silindr (uzunligi 50 mm); barrelda 6 ta oʻyin teshigi mavjud — 5 ta old tomonda, 1 ta orqa tomonda. Ovoz ishlab chiqarishning oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda oʻziga xos „mat“ tembr ovoziga ega (kuchli emas)<ref name=":0">Ю. В. Келдыш. Музыкальная энциклопедия. Том 5. 1973 — С.659</ref>.

* ''Dilli-Tuyduq'' — qamish cholgʻu asbobi<ref>Кузнецова Г. В. Образный мир творчества композиторов республик Средней Азии и Казахстана. Россия: Сов.композиторы — С.79</ref>. Bochka (uzunligi 160 mm, diametri 6-8 mm) ikkala uchi ochiq (ular ham yopiq yuqori uchi bilan uchrashadi). Unda 5 ta oʻyin teshigi mavjud: 4 ta old tomonda, 1 ta orqada. U shaklidagi til magistralning yuqori chetidan 5-10 mm masofada kesiladi. Ovozi oʻtkir, biroz burunga yaqinlashadi.

== Yana qarang ==

* [[Svirel]]
* [[Sibizgʻa|Sibizgi]]
* [[Nay|Nay (uzun nay)]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Qadimda]]
[[Turkum: turkman xalq asboblari]]