Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi
Украина Совет Социалистик Республикаси, Украина ССР (украинча: Украї́нська Радя́нська Соціалісти́чна Респу́бліка; русча: Украи́нская Советская Социалистическая Республика) — Совет Иттифоқи таркибига кирган республикаларнинг бири. Айрим манбаларда Совет Украинаси деб юритилади.
| 1919–1991 1941–1944: Немис ва румин оккупацияси | |
| Мақом |
Совет Россиясининг қўғирчоқ мамлакати (1919–1922) Совет Иттифоқи республикаси (1922–1990) Украина қонунчилиги устувор бўлган иттифоқдош республика (1990–1991) |
|---|---|
| Ҳукумат бошчиси | |
• 1919–1923 (илк) |
Кристиан Раковский |
• 1988–1991 (сўнгги) |
Витолд Фокин |
| Давлат бошчиси | |
• 1919–1938 (илк) |
Григорй Петровский |
• 1990–1991 (сўнгги) |
Леонид Кравчук |
| Тарихий эра | ХХ аср |
| Ҳозирда ҳудудида қуйидагилар мавжуд |
|
Ўзининг 72 йиллик тарихи давомида Украина ССРнинг чегараси кўп ўзгарган. Ҳозирги Ғарбий Украинанинг йирик қисми 1939-йил Полшадан аннексия қилиб олинган. 1946-йил республика ҳудудига Закарпате қўшиб олинган. Украина ССР иқтисоди кўлами ва аҳолиси сони бўйича Совет Иттифоқида Россия СФСРдан кейин иккинчи ўринда турган.
1919–1934-йилларда Харков шаҳри Украина ССР пойтахти бўлган. 1934-йилдан пойтахти — Киев шаҳри. Республика 480 раёнга бўлинган, 429 шаҳар, 916 шаҳар типидаги посёлкаси бўлган.[1]
1991-йил 24-август куни Украина ССР Совет Иттифоқидан мустақиллигини эълон қилди ва республика номи Украинага ўзгартирилди. Украина мустақиллиги 1991-йилнинг 26-декабрида Совет Иттифоқи парчаланиб кетганидан кейин тан олинди.
Тарихи
Украина ССРда синфий жамият милоддан аввалги 1-минг йилликда вужудга келган. ИХ—ХИИ асрларда Украина ҳудудининг каттагина қисми ягона қадимий рус элатининг шаклланиши учун негиз бўлган Киев Русига кирган. Кейинчалик мазкур элатдан уч шарқий славян халқи: руслар, украинлар, белоруслар таркиб топган. Тахминан 988-йили христианлик (православие оқими) қабул қилиниб, у давлат дини бўлиб қолган.
ХИИ аср охирида Галич-Волин князлиги вужудга келган. ХИИИ асрда Украина мўғуллар босқинига учраган. ХВ асрда Қрим хонлиги вужудга келган. Бу даврга келиб украин элати шаклланиб бўлган эди. 1596-йили православ черкови католик черкови билан бирлашиб, униячилик черковини ташкил қилган.

ХВИ аср охирида украинлар поляк-литва шляхтасига ва турк агрессиясига қарши кураш олиб борганлар. Богдан Хмелницкий раҳбарлигида украин халқининг 1648–1654-йиллардаги озодлик уруши Украинанинг Россияга қайта қўшиб олиниши билан якун топган. Чап соҳил Украинаси Россия таркибида автономия ҳуқуқига эга бўлган. Украин казак қўшинлари 1709-йилда Полтава жангида қатнашиб, Шимолий урушнинг боришини Россия фойдасига ўзлаштирган.
ХВИИИ асрнинг 2-ярмида Жанубий Украина ерлари турклардан озод этилган. Ўнг соҳил Украинаси ХВИИИ асрнинг охирида Россияга қайта қўшиб олинган.
Украинада Совет ҳокимияти 1917-йил ноябри — 1918-йил январда ўрнатилган. 1917-йил 12(25)-декабрда Украина Совет Социалистик Республикаси тузилган, социализм қурила бошлаган. Украина ССР 1922-йил 30-декабрдан Совет Иттифоқи таркибига кирган. 1939-йил ноябрда ҳозирги Ғарбий Украинанинг йирик қисми Полшадан аннексия қилиб олинган.
1941–1945-йилларда Украина ССРни немис босқинчилари оккупация қилган. 1943-йил кузига келиб Совет армияси Чап соҳил Украинасини, 1944-йил октабрда республиканинг бутун ҳудудини озод этган. 1945-йил июнида Закарпате Украинаси Украина ССРга қўшиб олинган. 1954-йил Қрим яримороли Россия СФСРдан Украина ССРга берилган. 2014-йилга келиб Россия Қримни аннексия қилиб олди.
1991-йил 24-август куни Украина ССР Совет Иттифоқидан мустақиллигини эълон қилди ва республика номи Украинага ўзгартирилди. Украина мустақиллиги 1991-йилнинг 26-декабрида Совет Иттифоқи парчаланиб кетганидан кейин тан олинди.
Манбалар
- ↑ "Украина ССР" (ўзбекча). Энсиклопедик луғат. 2. Тошкент: Ўзбек совет энсиклопедияси. 1988. п. 312. 5-89890-018-7.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Украина Совет Социалистик Республикаси“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |