Ukraina ayollari
Украинада аёллар иқтисодий, сиёсий, маданий ва ижтимоий соҳаларда, шунингдек, оилада эркаклар билан тенг конституциявий ҳуқуқларга эга.
Украина аҳолисининг 45 фоизга яқини (45 миллион[1]) зўравонликдан (жисмоний, жинсий ёки руҳий) азият чекаётганини аёллар ташкил қилади.[2]
Украинада феминизм тарихи
Украинанинг сўнгги икки асрдаги тарихи Россия империяси ва кейинчалик Совет Иттифоқи билан чамбарчас боғлиқ. Украина 1991-йилда мустақилликка эришди ва ҳозирда 40 миллиондан ортиқ аҳолиси бўлган давлат бўлиб, уларнинг аксарияти христиан православлари ва аҳолисининг 70 фоизи шаҳарликлардир.[3]
Европадаги энг йирик феминистик ташкилотлардан бири 1920-йилларда замонавий ғарбий Украинада ёки Галисияда ташкил этилган.[4] Ташкилот Украина аёллар иттифоқи деб номланган ва унга Милена Рудницка раҳбарлик қилган.[5] Совет даврида феминизм буржуа мафкураси, шунингдек, аксилинқилобий ва антисовет мафкураси сифатида таснифланган.[6] Совет даврида фуқаролик жамияти ва феминизм деярли йўқ эди. 1991-йилда Украина мустақилликка эришгач, феминистик ҳаракат илдиз ота бошлади.[6]
2014-йилда бошланган Донбасдаги уруш даврида „Аёлларнинг инсонпарварлик ҳаракати ва жамоат мулоқотини ташкил этувчи катта кўнгиллилар ҳаракати“ ривожланди, дейди " Театр фор Диалогуэ " нодавлат ташкилотини яратган, феминист ва тинчлик ўрнатиш бўйича тадқиқотчи ва фаол Оксана Потапова аёллар кўнгиллилар ҳаракатини қўллаб-қувватлаган.
Аёлларга нисбатан зўравонлик
Украина аҳолисининг (45 миллион) тахминан 45 фоизи жисмоний, жинсий ёки руҳий зўравонликдан азият чекмоқда ва уларнинг аксарияти аёллардир.[2] Кўча аёллари энг заиф тоифадир; уларнинг тахминан 40 фоизи жинсий зўравонликдан азият чекмоқда, 25 фоизи 18 ёшдан кичик.[2] 2001- йилда Украина " Оиладаги зўравонлик (олдини олиш) тўғрисида " ги қонунни қабул қилди. Украина Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 173-2-моддасида „оила устидан зўравонлик“ ҳам кўрсатилган.[7] Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Аҳоли жамғармасининг Украинадаги вакили Нузҳат Эҳсон 2013-йил феврал ойида „Украина ҳақиқатан ҳам, асосан эркаклар томонидан ва асосан спиртли ичимликларни юқори даражада истеъмол қилиш туфайли қабул қилиб бўлмайдиган зўравонлик даражасига эга“ деди.[2]
Ишчи кучидаги аёллар
Аёллар Украина аҳолисининг 54 фоизини ва ишчи кучининг 47,4 фоизини ташкил қилади.[8] Барча украиналик аёлларнинг 60 % дан ортиғи олий маълумотга эга (коллеж даражаси ва ундан юқори). Бироқ, аёлларнинг ишсизлик даражаси бир хил маълумотга эга бўлган эркакларга нисбатан жуда юқори (Украинадаги барча ишсизларнинг 80 фоизи аёллар), аёллар ўртасида яширин ишсизлик ҳақида гапирмаса ҳам бўлади.
Меҳнат тўғрисидаги қонунлар эркаклар ва аёлларнинг ҳуқуқий тенглигини, шу жумладан тенг иш учун тенг ҳақ тўлашни белгилайди. Бироқ, аёл ишчилар ҳукмрон бўлган тармоқлар энг паст нисбий иш ҳақига эга бўлиб, иш ҳақи бўйича қарздорликдан энг кўп зарар кўрганлар эди. Пенсия ёши босқичма-босқич оширилмоқда, 2021-йилга келиб аёллар учун 60 ёшга, эркак-давлат хизматчилари учун 62 ёшга (асл ёши аёллар учун 55 ёш ва эркаклар учун 60 ёшни ташкил этган).[9] Баъзи иш берувчилар ҳомиладор бўлиши мумкин бўлган ёш аёлларни ёки 35 ёшдан ошган аёлларни ишга олишдан бош тортгани ҳақида хабарлар бор эди. Аёллар ҳам кам маош олдилар ва мартаба кўтарилиш имконияти чекланган эди. Камдан-кам аёллар ҳукуматда, давлат ёки хусусий саноатда юқори бошқарув лавозимларида ишлаган.[10][11][12][13]
Украина бизнесидаги аёллар
Аёллар шунга ўхшаш лавозимларни эгаллаган эркакларга қараганда ўртача 30 % камроқ маош олади.[14]
Ишчиларсиз барча корхоналарнинг қарийб 50 фоизи аёлларга тегишли. 1 дан 5 гача ходимларга эга корхоналар 27 % аёлларга тегишли. Ходимлар сони 50 дан кам бўлган корхоналар 30 % аёлларга тегишли. Бу рақамлар бошқа Ғарб иқтисодлари билан бир хил. Аёллар одатда чакана савдо, улгуржи савдо ва умумий овқатланиш соҳасида кичик бизнесни бошқаради. Йирик компанияларнинг 2 фоизини аёллар бошқаради.
2008-йилда аёллар меҳнатида иштирок этиш даражаси (ЛПР) тахминан 62 % ни ташкил этди.[15]
Украина сиёсатидаги аёллар
2019-йилги Украина парламент сайловларида 87 нафар аёл парламентга сайланган, бу Украина учун рекорд, депутатлар умумий сонининг 20,52 фоизи. Сайловда сайланган депутатларининг қарийб 50 % аёллар, Европа бирдамлигидан сайланган депутатларнинг 37 % аёллар; Аёллар учун энг кам ўрин 11,4 % билан Мухолифат платформаси — Ҳаёт учун.[16] 2014-йилда Олий Раданинг (Украина парламенти) тахминан 12,1 фоизини аёллар ташкил этди. 2014-йилги парламент сайловидан 2019-йилги сайловга қадар бу рақам 53 тага, яъни 12,6 фоизга ошган.[16] Аёл депутатларнинг улуши ҳар бир сайловда ўзгариб туради.[14] 2014-йилда парламентга сайланган 47 нафар аёлдан фақат 2 нафари сайлов округида ғалаба қозониш орқали бунга эришди (сайловда аралаш сайлов тизими қўлланган, депутатларнинг 53,2 фоизи партия рўйхати бўйича, 46,8 фоизи эса 198 округда сайланган[17]). 2019-йилда 26 нафар аёл сайлов округи депутатлигини қўлга киритди.[16] 2012-йилги Украина парламент сайловларида сайланган парламентда аёллар парламентнинг 9,9 фоизини ташкил қилган.[18][19] 1991-йилда Украина мустақилликка эришгандан кейин 1994-йилда бўлиб ўтган биринчи парламент сайловларида атиги 11 нафар аёл (парламентнинг 2,3 фоизи) сайланган.[18][20] 2014-йил 12-ноябрда чоп этилган " Украинска правда " тадқиқоти шуни кўрсатдики, жаҳон миқёсида парламентнинг ўртача 22 фоизи аёллардан иборат бўлса, Европа Иттифоқи мамлакатларида бу кўрсаткич 25 фоизни ташкил қилади. Парламентлараро иттифоқ томонидан ўтказилган тадқиқотга кўра (2014-йил 1-ноябрда эълон қилинган) Украина парламентдаги аёлларнинг сиёсий вакиллик даражаси бўйича 189 давлат орасида 112-ўринни эгаллаган.[20] Парламентда совет давридаги аёллар учун квота (30 % ёки 35 %[21]) қайтадан амалга оширишга қаратилган қонунлар парламентда муҳокама қилинган, бироқ тасдиқланмаган.[18]
Юлия Тимошенко ва унинг вориси "Баткившчина " блоки[22] парламентга ўтган ягона аёл партия бўлди.[21] Ханна Хопко 2014-йил октабр ойида Украина парламенти сайловларида учинчи ўринни эгаллаган Селф Релианcе партияси рўйхатида биринчи бўлди.[23][24] Худди шу сайловда Надия Савченко „Баткившчина“ партияси рўйхатида биринчи ўринни эгаллади (партия сайловда олтинчи ўринни эгаллади).[24][25] Украинада аёллар бошчилигидаги партиялар кўпроқ ва ҳаттоки бир нечта „аёл муаммоси“ партиялари мавжуд (таҳлилчилар уларни „мухолифат партияларининг овозларини ўғирлаш учун яратилган виртуал партиялар“ деб таърифлаган).[18]
Иккинчи Яценюк ҳукумати (2014-йил 2-декабрда тайинланган) иккита аёл вазирга эга эди. Ундан олдинги Яценюк ҳукумати (2014-йил 27-февралда тайинланган) бир аёл вазирга эга эди.[26] 2016—2019-йилларда Гройсман ҳукумати беш аёл аъзоси билан ўз ваколатларини якунлади.
Ҳозиргача аёл вазирлари бўлмаган ягона ҳукумат (ва ўша пайтда таркибида бирорта ҳам аёл аъзо бўлмаган Европадаги ягона ҳукумат эди[27]) 2010-йил 11-мартда тайинланган[28] биринчи Азаров ҳукумати бўлиб, Раиса Боҳатйрёва тайинланди. 2012-йил 14-февралда Украина соғлиқни сақлаш вазири ва Бош вазир ўринбосари[27] Бош вазир Николай Азаров 2010-йил март ойида бу ҳукуматда бирорта ҳам аёл вазир йўқлигини, чунки „Ислоҳотлар аёллар ваколатига кирмайди“, дея таъкидлаган ва у аёлларни жуда ҳурмат қилишини айтган.[29][30] Украинадаги аёллар гуруҳлари бу сўзлардан сўнг Азаровни мамлакат омбудсманига хабар қилишди. Улар уни гендер камситишда ва неандертал қарашларга эгаликда айблайдилар[30] ва унга қарши турли хил суд ишларини қўзғатдилар.[31] Азоровнинг кетма-кет иккинчи Азаров ҳукумати (2012-йил 24-декабрдан 2014-йил 27-февралгача[32] давом этган) учта аёл вазирга эга эди.[33][34]
2010-йилги президентлик сайловларида ўша пайтдаги номзод Виктор Янукович ўзининг аёл рақиби бош вазир Юлия Тимошенко билан баҳслашишдан бош тортган ва буни „аёлнинг ўрни ошхонада“ дея оқлаган эди.[35][36] Олий Раданинг (собиқ) раиси Владимир Литвин ҳам аёлларга нисбатан беадаблик сифатида баҳоланиши мумкин бўлган изоҳлар берди.[37]
Абортни тақиқловчи қонун лойиҳаси (Андрий Шкил томонидан ёзилган) 2012-йил 12-мартда Юнон католик черкови ва Ватикан руҳонийларининг илтимосига биноан Олий Радада рўйхатга олинган[38]
Украина армиясидаги аёллар
Украинада аёлларга ҳарбий хизматга киришга рухсат берилган[39], лекин тарихан бу жанговар бўлмаган роллар билан чегараланган: шифокор, ошпаз, ҳисобчи ва бошқалар[40] 2016-йил июл ойидан бошлаб, Украина ҳарбий кучлари аёлларга жанговар ролларда, жумладан, пулемётчи, ҳарбий скаут ва снайперда қатнашишга рухсат беришни бошлади.[41]
Қўшимча адабиёт
- Андерсон, Надина Л. (Жуне 2017). „То провиде анд протеcт: гендеринг моней ин Украиниан ҳоусеҳолдс“. Гендер & Соcиэтй. 31-жилд, № 3. Саге. 359–382-бет. дои:10.1177/0891243217705875.
- Wомен ин тҳе милитарй бй cоунтрй#Украине
Манбалар
- ↑ „Украине cоунтрй профиле - Овервиэw“. ББC Неwс. Қаралди: 23-март 2015-йил.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Кйиванс жоин глобал раллй то энд виоленcе агаинст wомен, Кйив Пост (14 Фебруарй 2013)
- ↑ „Эуропе :: Украине — Тҳе Wорлд Фаcтбоок - Cентрал Интеллигенcе Агенcй“. www.cиа.гов. 2021-йил 14-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-август.
- ↑ „Галицькі феміністки 1930-х: нацистське "Кухня-Церква-Діти" не для нас“. Історична правда. Қаралди: 23-март 2015-йил.
- ↑ „Львівські феміністки. Мілена Рудницька“. 2007-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 6,0 6,1 А Биограпҳиcал Диcтионарй оф Wоменъс Мовеменц анд Феминисмс: Cентрал, Эастерн анд Соутҳ Эастерн Эуропе, 19тҳ анд 20тҳ Cентуриэс бй Франcисcа Де Ҳаан, Красимира Даскалова анд Анна Лоутфи, Cентрал Эуропеан Университй Пресс, 2006, ИСБН 978-963-7326-39-4 (паге 411 этc.)
- ↑ „Доwнлоад, то лоад, реад тҳроугҳ тҳе Cоде оф Украине абоут административе виолатионс. Итем оф итем 1-212“. юрист-онлине.cом.
- ↑ „Лабор форcе, фемале (% оф тотал лабор форcе) | Дата“. дата.wорлдбанк.орг. Қаралди: 2020-йил 15-декабр.
- ↑ „Рада приняла пенсионную реформу, повышающую пенсионный возраст“ (ру). РИА Новости (2011-йил 8-июл). Қаралди: 2020-йил 15-декабр.
- ↑ „Интернет / Ҳоме - ИНТЕРПОЛ“. 2011-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-март 2015-йил.
- ↑ „Чоосе лангуаге - Друпал“. Қаралди: 23-март 2015-йил.
- ↑ „Cоунтрй Репорт он Ҳуман Ригҳц Праcтиcес ин Украине“. У.С. Департмент оф Стате (11-март 2008-йил). Қаралди: 23-март 2015-йил.
- ↑ „Эуропе - А модерн славе'с брутал одйссей“ (3-ноябр 2004-йил). Қаралди: 23-март 2015-йил.
- ↑ 14,0 14,1 Он Wоменъс Дай, струггле фор эқуалитй ремаинс, Кйив Пост (8 Марч 2012)
- ↑ „Украине - Ан Овервиэw оф Wомен'с Wорк, Минимум Wагес анд Эмплоймент“. wагеиндиcатор.орг. 2017-йил 6-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-август.
- ↑ 16,0 16,1 16,2 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедправда7221668 - ↑ Парлиаментарй элеcтионс нот то бе ҳелд ат нине cонституэнcиэс ин Донецк регион анд сих cонституэнcиэс ин Луҳанск регион — CЕC, Интерфах-Украине (25 Оcтобер 2014)
- ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедwоукполитиcс - ↑ Тоо феw wомен ин тҳе Украиниан парлиамент, Кйив Пост (14 Деcембер 2012)
- ↑ 20,0 20,1 Парлиамент ҳас реcорд нумбер оф wомен, Кйив Пост (11 Деcембер 2014)
- ↑ 21,0 21,1 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедCЕЭПCДСЕ2011 - ↑ Афтер тҳе парлиаментарй элеcтионс ин Украине: а тоугҳ виcторй фор тҳе Партй оф Регионс (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-03-17 санасида архивланган), Cентре фор Эастерн Студиэс (7 Новембер 2012)
- ↑ Гончарова, Олена. „Неw фаcес ин парлиамент поссибле wитҳ Самопомич Партй“. Кйив Пост (23-октабр 2014-йил).
- ↑ 24,0 24,1 Порошенко Блоc то ҳаве греатест нумбер оф сеац ин парлиамент, Укринформ (8 Новембер 2014)
Пеоплеъс Фронт 0.33 % аҳеад оф Порошенко Блоc wитҳ алл баллоц cоунтед ин Украине элеcтионс — CЕC, Интерфах-Украине (8 Новембер 2014)
Порошенко Блоc то гет 132 сеац ин парлиамент — CЕC, Интерфах-Украине (8 Новембер 2014) - ↑ Тймошенкўс Баткившчйна: Тwо wомен ат топ wилл пропел партй инто парлиамент, Кйив Пост (Оcт. 13, 2014)
- ↑ Маидан номинатес Яцениук фор приме министер, Интерфах-Украине (26 Фебруарй 2014)
Украиниан парлиамент эндорсес неw cабинет, Интерфах-Украине (27 Фебруарй 2014) - ↑ 27,0 27,1 Боҳатйриова аппоинтед виcе премиэр анд ҳеалтҳ министер, Кйив Пост (14 Фебруарй 2012)
Азаров’с cабинет ҳас ҳигҳест нумбер оф министерс ин Эуропе, Кйив Пост (Марч 16, 2010) - ↑ ВР аппровед струcтуре оф Cабинет оф Министерс (упдате), Украиниан Индепендент Информатион Агенcй (Марч 11, 2010)
- ↑ Украиниан Приме Министер Азаров ҳад ҳис оффиcе блессед (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-05-23 санасида архивланган), Интерфах-Украине (Марч 19, 2010)
- ↑ 30,0 30,1 Украиниан wомен берате 'Неандертҳал' ПМ фор сехист ремаркс, Тҳе Гуардиан (Марч 24, 2010)
- ↑ Wомен аccусе Украинеъс Азаров оф дисcриминатион, Кйив Пост (1 Април 2010)
- ↑ Рада дисмиссес превиоус говернмент, то форм неw оне, Интерфах-Украине (27 Фебруарй 2014)
- ↑ Януковйч аппоинц неw Cабинет оф Министерс, Кйив Пост (24 Деcембер 2012)
- ↑ Украиниан Пресидент Аппоинц Неw Жустиcе Министер , Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй (4 Жулй 2013)
- ↑ „Януковйч: Тҳе Плаcе оф wомен - ин тҳе китчен“. 2017-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-август.
- ↑ Неwседитор. „Барcлайс анноунcес фуртҳер Нон Cоре диспосал“. 2019-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-август.
- ↑ Ҳоноринг Wомен, Украиниан Говернмент-Стйле , Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй (8 Марч 2012)
- ↑ Украиниан cлергй cондемн ФЕМЕН протест он Сопҳиа Cатҳедрал белл тоwер, Кйив Пост (11 Април 2012)
- ↑ Wомен ин тҳе милитарй бй cоунтрй#Украине
- ↑ „Cоунтрй Полиcй анд Информатион Ноте, Украине: Милитарй сервиcе“ (ПДФ). 3.0. Новембер 2016. 9-бет. 2019-03-27да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2022-08-18.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - ↑ „Cоунтрй Полиcй анд Информатион Ноте, Украине: Милитарй сервиcе“ (ПДФ). 3.0. Новембер 2016. 15-бет. 2019-03-27да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 2022-08-18.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)Министрй оф Дефенcе оф Украине (2017). „Wҳите Боок 2016: Тҳе Армед Форcес оф Украине“ (ПДФ). 57-бет.{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)
<реф> таг wитҳ наме "ОСCЕ_нетwоркинг_платформ_wомен" дефинед ин <референcес> ис нот усед ин приор техт.